Đinh Liệt và cuộc đời khai quốc công thần kiên cường qua hai thời kỳ lịch sử

Đinh Liệt và cuộc đời khai quốc công thần kiên cường qua hai thời kỳ lịch sử

Trong hàng ngũ những vị tướng lĩnh kiệt xuất xuất thân từ Hội thề Lũng Nhai, Khai quốc công thần Đinh Liệt nổi lên như một hình tượng đặc biệt: một vị danh tướng quả cảm trên chiến trường đánh đuổi quân Minh, đồng thời là một nhà chính trị kiên trung, giữ vai trò "trụ đá gánh trời" bảo vệ triều đại Lê Sơ qua những biến cố chốn quan trường phức tạp. Cuộc đời ông là minh chứng sinh động cho tinh thần tận trung vì dân vì nước, phụng sự liên tục qua các triều vua Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông và Lê Thánh Tông.

Đinh Liệt (1400 – 1471) quê ở làng Thủy Cối, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Ông là em trai của danh tướng Đinh Lễ và là cháu ruột của Bình Định Vương Lê Lợi. Sinh ra trong một dòng họ hào trưởng có uy tín lớn ở vùng núi rừng Lam Sơn, Đinh Liệt sớm được rèn luyện võ nghệ, thông thuộc binh pháp và sớm hun đúc tinh thần yêu nước sâu sắc. Năm 1416, khi mới 16 tuổi, ông đã vinh dự là một trong 18 vị nghĩa sĩ tham gia Hội thề Lũng Nhai lịch sử, cùng Lê Lợi cắt máu thề nguyện đánh đuổi quân xâm lược Minh.

Ngay từ những ngày đầu khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ vào năm 1418, Đinh Liệt đã cùng anh trai Đinh Lễ xông pha nơi hòn tên mũi đạn, tham gia hầu hết các trận đánh gian khổ tại vùng núi Thanh Hóa. Với lối đánh mưu trí, dũng mãnh và khả năng chỉ huy quyết đoán, ông nhanh chóng trở thành một trong những vị tướng tin cậy nhất của Bộ chỉ huy nghĩa quân.

Trong giai đoạn chuyển hướng chiến lược vào phía Nam (1424 – 1425), Đinh Liệt đã lập nhiều chiến công xuất sắc. Ông trực tiếp chỉ huy các cánh quân tiến đánh vùng Nghệ An, Đỗ Gia, hạ thành Trà Lân và tham gia giải phóng dải đất Tân Bình, Thuận Hóa. Đặc biệt, trong đại chiến Tốt Động – Chúc Động vào mùa thu năm 1426, Đinh Liệt cùng Đinh Lễ và Lý Triện đã vận dụng tài tình nghệ thuật mai phục, đập tan 5 vạn đại quân nhà Minh do Vương Thông chỉ huy, làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến trường miền Bắc.

Sau khi cuộc kháng chiến chống quân Minh kết thúc thắng lợi hoàn toàn năm 1427 và triều Lê Sơ thành lập năm 1428, Đinh Liệt được phong làm Khai quốc công thần, xếp vào hàng Đình úy Tả Thượng tướng quân. Dưới các triều vua Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông và Lê Nhân Tông, ông luôn dốc lòng giữ gìn kỷ cương triều chính, chăm lo củng cố lực lượng quân đội và bảo vệ vùng biên giới phía Nam của Tổ quốc.

Không chỉ nổi tiếng trên chiến trường, Đinh Liệt còn ghi dấu ấn đậm nét trong lịch sử như một nhà chính trị có bản lĩnh kiên cường. Năm 1459, Lạng Sơn vương Lê Nghi Dân gây ra cuộc biến loạn sát hại vua Lê Nhân Tông và Tuyên慈 Hoàng thái hậu để cướp ngôi. Đứng trước nguy cơ triều đình rơi vào tay kẻ gian hiền, Đinh Liệt cùng với Nguyễn Xí và các cựu thần kiên trung đã âm thầm bàn mưu tính kế. Tháng 6 năm 1460, ông cùng Nguyễn Xí phát động cuộc phế lập lịch sử, tiêu diệt phe lũ Lê Nghi Dân và tôn phò Tư thành lên ngôi hoàng đế, tức vua Lê Thánh Tông – vị vua anh minh bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Dưới triều vua Lê Thánh Tông, Đinh Liệt được tin cậy giao giữ chức Thái sư, Nhập nội Kiểm soát Cương quốc công – vị trí đứng đầu hàng ngũ quan lại triều đình. Năm 1471, dù đã ở tuổi ngoài 70, Thái sư Đinh Liệt vẫn dũng cảm nhận lệnh cầm quân đi đánh dẹp vùng biên giới phía Nam. Ông lâm bệnh và qua đời ngay trên đường hành quân, cống hiến trọn vẹn hơi thở cuối cùng cho sự nghiệp bảo vệ biên cương giang sơn Đại Việt.

Cuộc đời của Khai quốc công thần Đinh Liệt là một thiên hùng ca về lòng dũng cảm, sự kiên trung và tinh thần phụng sự không mệt mỏi. Từ người nghĩa sĩ trẻ tuổi tại Hội thề Lũng Nhai đến vị Thái sư "đại thần tứ triều", ông đã để lại cho hậu thế một tấm gương sáng ngời về đạo đức của người làm tướng và tấm lòng yêu nước sắt đá.