Đình nguyên Hoàng giáp Đào Nguyên Phổ: Từ quan trường đến lãnh tụ Đông Kinh Nghĩa Thục

Đào Nguyên Phổ, tên thật là Đào Thế Cung, còn có tên gọi khác là Đào Văn Mại. Ông sinh năm 1861 tại làng Thượng Phán, tổng Đồng Trực, huyện Quỳnh Côi, tỉnh Thái Bình, nay thuộc xã Ngọc Lâm, tỉnh Hưng Yên. Ông là một văn thân yêu nước, có tư tưởng tiến bộ của thời đại.

Năm 1884, ông đỗ Cử nhân, nhưng chưa vội dự thi Hội mà ra làm quan dưới triều Nguyễn. Ông lần lượt giữ các chức Huấn đạo huyện Tam Nông ở Hưng Hóa và Tri huyện Võ Giàng ở Bắc Ninh. Về sau, vì để mất tiền thuế của huyện, ông bị bãi chức và trở về dạy học tại Nam Định, trong thời gian này ông giao du với nhiều chí sĩ yêu nước.

Năm 1895, ông vào Huế theo học tại trường Quốc tử giám. Sau ba năm học tập ở kinh đô, năm 1898 ông dự thi Hội và đỗ Đình nguyên Hoàng giáp, rồi được bổ làm Hàn lâm thừa chỉ. Đây là đỉnh cao của con đường khoa cử mà ông đã theo đuổi.

Năm 1902, ông từ quan và ra Hà Nội hoạt động báo chí, cộng tác với các tờ Đăng cổ tùng báo và L'Annam, đồng thời tích cực truyền bá tư tưởng duy tân. Năm 1907, ông cùng Lương Văn Can, Nguyễn Quyền và những người khác sáng lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục, trở thành một trong những lãnh tụ của phong trào này.

Sau khi Đông Kinh Nghĩa Thục bị đóng cửa và vụ đầu độc lính Pháp ở Hà Thành thất bại, Đào Nguyên Phổ bị người Pháp truy lùng ráo riết. Năm 1908, để tránh rơi vào tay kẻ thù, giữ trọn danh tiết và không liên lụy đến gia đình, bạn bè, ông đã chọn cái chết.

Cuộc đời Đào Nguyên Phổ cho thấy một con người dám từ bỏ con đường công danh để dấn thân vì vận mệnh dân tộc, dùng ngòi bút và việc giáo dục để đánh thức lòng yêu nước. Với thế hệ đoàn viên, thanh niên hôm nay, tấm gương ấy nhắc nhở về lòng trung thành với lý tưởng, sự dấn thân vì cộng đồng và tinh thần tự trọng trước những thử thách lớn.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Đào Nguyên Phổ" (https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0o_Nguy%C3%AAn_Ph%E1%BB%95), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.

Ảnh: Không rõUnknown author, giấy phép Public domain (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Portrait_of_Mr._%C4%90%C3%A0o_Nguy%C3%AAn_Ph%E1%BB%95.jpg).