Đinh Thị Tỵ

Mẹ Đinh Thị Tỵ sinh năm 1891 - thập niên cuối cùng của thế kỷ 19. Mạ là người xã Phú Thạnh, huyện Nhơn Trạch, một trong những vùng đất lừng danh trong lịch sử đấu tranh chống quân xâm lược của dân tộc ta. Thời thanh xuân, má Tỵ kết hôn với ông Đặng Văn Phụng, và từ đó bắt đầu nặng gánh hai vai việc nhà, việc nước. Mẹ có bốn người con trai thì ba người đã lần lượt lên đường trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Hai anh Đặng Văn Nữ (sinh năm 1924 - bí danh Lý Thiết Đầu) và Đặng Văn Ngưu (sinh năm 1926 - bí danh Đặng Văn Nghĩa) cùng thoát ly gia đình năm 1945 - sau ngày cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi. Từ một đội viên thanh niên cứu quốc, anh Đặng Văn Nữ đã liên tục phấn đấu trở thành cán bộ mặt trận Việt Minh và được kết nạp Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 1947. Hai năm sau (1949), anh được cách mạng giao nhiệm vụ chính trị viên xã đội Phước Khánh, chi ủy viên phụ trách công tác chính trị. Sự nghiệp hoạt động cách mạng của anh đang rộng mở thì tháng 5/1952, Đặng Văn Nữ hy sinh khi đang trên đường công tác cùng với đồng chí Chủ tịch Ủy ban hành chính kháng chiến. Đồng bào đã chôn cất anh tại Rạch Đọp (xã Phước Khánh), nhưng không bao lâu, bom đạn chiến tranh đã xóa mất dấu tích ngôi mộ của người chiến sĩ chưa đầy ba mươi tuổi. Một năm sau, nỗi đau mất con chưa nguôi ngoai thì mẹ Đinh Thị Tỵ lại nhận thêm một bất hạnh mới: anh Đặng Văn Ngưu hy sinh khi đang cùng đội du kích chống địch càn quét vào Chiến khu Đ - khu căn cứ của cách mạng. Cũng như người anh ruột Đặng Văn Nữ, anh Đặng Văn Ngưu đã trải qua một quá trình phấn đấu bền bỉ, bắt đầu từ một đội viên Thanh niên Cứu quốc xã Phú Thạnh (1945) trở thành cán bộ Huyện đoàn Long Thành (1947) rồi thành phó thư ký Mặt trận Liên Việt tỉnh Biên Hòa. Anh mất đi là một tổn thất lớn cho phong trào cách mạng của địa phương. Riêng với mẹ Tỵ - người mẹ rứt ruột sinh thành thì cái chết của anh vĩnh viễn là nỗi đau không gì bù đắp nổi. Ác nghiệt thay, vào năm 1953 ấy, má còn mất thêm người con trai là anh Đặng Văn Tám (sinh năm 1922). Anh nhập ngũ tháng 6/1949, là cán bộ Quân giới Tỉnh đội Biên Hòa (cũ). Tháng 6/1953, trong khi đang mở kíp bom, chẳng may bom nổ, anh hy sinh, thi hài không toàn vẹn của anh về sau cũng bị chiến tranh làm thất lạc không tìm lại được. Ba người con trai - một phần xương thịt của mẹ Tỵ đã ra đi mà không trở về. Má đã qua đời vào năm 1980. Với những hy sinh to lớn, mạ Đinh Thị Tỵ và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 1985. Riêng mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.