Đinh Thị Vân – Người phụ nữ trong áo bà ba
Trong lịch sử tình báo Việt Nam, có một người phụ nữ mảnh khảnh, răng đen, quanh năm mặc áo bà ba, ăn trầu, nhưng sức mạnh và lòng dũng cảm của bà khiến cả những tên tuổi huyền thoại như Phạm Xuân Ẩn, Vũ Xuân Nhã, Phạm Ngọc Thảo… cũng phải kính nể. Đó là Đinh Thị Vân, nữ tình báo, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, một biểu tượng của sự hy sinh và tận tụy với Tổ quốc.
Sinh năm 1916 tại làng Đông An, Nam Định, tên thật là Đinh Thị Mậu, bà lớn lên trong một gia đình nho học yêu nước. Ngay từ nhỏ, tinh thần cách mạng đã ngấm vào máu thịt bà. Các anh trai giác ngộ cách mạng, bà được họ động viên tham gia hoạt động bí mật: làm giao thông liên lạc, bảo vệ cán bộ, cất giữ tài liệu… Những công việc tưởng chừng giản dị ấy lại là nền tảng rèn luyện trí tuệ và ý chí phi thường cho bà.
Năm 1954, khi đất nước đang đứng trước bước ngoặt lịch sử, bà được điều lên Bộ Quốc Phòng, hoạt động bí mật tại Hà Nội để xây dựng cơ sở, thu thập thông tin chiến lược của địch. Giữa lúc mẹ già yếu, chồng đau ốm, bà không một lời than van mà còn tự nguyện… cưới vợ cho chồng, để yên tâm rời nhà, thực hiện nhiệm vụ cách mạng. Chính sự hy sinh tình cảm riêng này đã cho thấy tấm lòng của một người cộng sản tận trung với Đảng và Tổ quốc.
Vào Nam năm 1954, bà dùng vỏ bọc một người đi buôn, ngày ngày rong ruổi khắp các chợ Sài Gòn, từ Bàn Cờ, An Đông đến Cầu Muối, luồn lách giữa mạng lưới kiểm soát gắt gao của địch. Một thời gian ngắn, bà xây dựng được nhiều cơ sở tin cậy, thu thập thông tin quan trọng, báo cáo kịp thời cho Bộ chỉ huy. Để bảo vệ bí mật, cấp trên phải tung tin bà “phản Đảng, chạy trốn vào Nam”, tạo màn khói che mắt cơ quan tình báo địch.
Trong quá trình hoạt động, bà từng bị địch bắt và tra tấn dã man tại Vân Đồn, trại Lê Văn Duyệt, nhưng tuyệt đối không tiết lộ bất cứ thông tin gì. Năm năm tù đày, những cực hình không làm bà gục ngã, ngược lại, ý chí và lòng trung thành với cách mạng của bà càng kiên định.
Bà Đinh Thị Vân còn là người điều hành mạng lưới tình báo quan trọng trong Chiến dịch Tết Mậu Thân 1968, trực tiếp chuẩn bị giao liên, dẫn đường và cung cấp tin tức cho các đơn vị bên ngoài. Khi cuộc tổng tiến công bắt đầu, mạng lưới của bà vẫn âm thầm hoạt động, giấu mình trong các vỏ bọc bình thường giữa lòng Sài Gòn, khiến địch hoàn toàn bất ngờ và hoang mang.
Cuộc đời bà là sự hy sinh âm thầm, không chỉ đối với bản thân mà còn với hạnh phúc riêng. Bà đã sống cả đời trong giản dị, thanh bạch, không màng danh lợi. Sau khi sức khỏe giảm sút, bà về Hà Nội làm công tác huấn luyện, được Nhà nước phong tặng Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 1970.
Những năm cuối đời, bà sống tại số 8 phố Cửa Đông, quận Hoàn Kiếm, trong căn gác nhỏ giản dị, nhưng vẫn được kính trọng, yêu mến bởi bạn bè, đồng đội và cả những người dân xung quanh. Bà mất năm 1995, nhưng câu chuyện về người phụ nữ gầy gò, răng đen, ăn trầu, mặc áo bà ba mà có sức mạnh phi thường vẫn sống mãi trong lịch sử tình báo Việt Nam.
Đinh Thị Vân là minh chứng sống cho một thế hệ phụ nữ Việt Nam hy sinh hạnh phúc riêng, chấp nhận gian khổ, nhưng vẫn kiên cường bảo vệ Tổ quốc, âm thầm hoàn thành những nhiệm vụ tưởng như chỉ dành cho những huyền thoại.
