Đỗ Đình Thiện
Đỗ Đình Thiện sinh năm 1904 trong một gia đình viên chức nhỏ, quê ở Cổ Nhuế, Từ Liêm, Hà Nội. Mới 3 tháng tuổi, ông đã mồ côi cha. Mẹ ông Thiện, cụ Trần Thị Lan goá chồng từ lúc chưa đầy 30 tuổi, ở vậy nuôi con ăn học và tần tảo gây dựng nên một cơ sở kinh tế tuy chưa thực sự giàu sang nhưng vững chắc với tiệm buôn tơ ở số 72-74 Hàng Gai, Hà Nội. Thời học sinh, Đỗ Đình Thiện học ở trường Hàng Vôi, Hà Nội.
Năm 1926, vì tham gia phong trào để tang Phan Châu Trinh, ông bị đuổi học, chuyển xuống học và tốt nghiệp trung học tại Nam Định. Giữa năm 1927, Đỗ Đình Thiện sang Pháp du học, là sinh viên Đại học Canh nông Toulouse và tích cực tham gia vào các hoạt động của Việt kiều yêu nước tại đây. Năm 1928, trở thành Đảng viên Đảng Cộng sản Pháp (sinh hoạt cùng một chi bộ với Trần Văn Giàu và giữa hai người đã có một tình bạn đặc biệt thân thiết)(2), và sau đó đã được Đảng Cộng sản Pháp cử đi công tác ở Liên Xô một thời gian. Ngày 7-10-1931, ông bị cảnh sát Pháp bắt tại ga Matablan khi mang truyền đơn cách mạng trao cho binh lính người Việt Nam trên đường hồi hương qua Toulouse, bị Toà án Thực dân Pháp kết án 4 tháng tù giam. Đầu năm 1932, ông bị trục xuất về nước, bị mật thám Pháp quản thúc và theo dõi gắt gao. Cuối năm 1932, Đỗ Đình Thiện xây dựng gia đình với bà Trịnh Thị Điền (nguyên là nữ đảng viên đảng Tân Việt, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam) và từ đây, hai vợ chồng ông bắt tay vào việc kinh doanh với việc mở tiệm buôn tơ lụa Cát Lợi ở 54 Hàng Gai, Hà Nội. Trong những năm 1936-1939, ông tích cực tham gia phong trào Mặt trận Bình dân với việc ủng hộ tiền và hoạt động cho báo Le Travail (Lao động) và tuyên truyền vận động bầu người của Đảng vào Viện dân biểu. Năm 1941, ông bà Thiện mua lại của ông Hưng Ký (bạn của mẹ đẻ ông Thiện) một nhà máy Dệt ở Gia Lâm với giá ba vạn đồng Đông Dương. Nhà máy có 20 máy dệt với trên 50 kỹ sư và công nhân. Công việc kinh doanh ngày càng phát đạt, năm 1943, ông bà Thiện mua đồn điền Borel (còn gọi là đồn điền Chi Nê) ở Lạc Thủy, Hòa Bình với giá 1 triệu đồng Đông Dương (tương đương khoảng 2000 lạng vàng). Đây là một đồn điền cà phê do hai chú cháu E.Borel - một dòng họ nổi tiếng trong lĩnh vực kinh doanh đồn điền ở Đông Dương dày công xây dựng trong 40 năm, diện tích khoảng 12.000 ha (dài 13 km, rộng 9 km) với 400.000 gốc cà phê, 200.000 gốc soan, 1.500 mẫu ruộng và 4000 con trâu, bò, cừu, dê…Trong những năm 1943-1945, đồn điền Chi Nê đã trở thành một địa điểm liên lạc, cung cấp tài chính và là nơi trú ẩn an toàn cho những cán bộ của Đảng như các ông Nguyễn Tạo, Bùi Lâm, Văn Tiến Dũng, Nguyễn Tuấn Thức, Lê Văn Hiền …hoạt động thời kỳ tiền khởi nghĩa.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các đại biểu Ấn Độ tại nhà của ông bà Raymond Aubrac, CH Pháp, tháng 9 - 1946.
Sau ngày cách mạng tháng Tám thành công, Đỗ Đình Thiện đã tích cực tham gia vận động đồng bào và giới công thương Hà Nội tham gia Tuần lễ Vàng, được cử làm Trưởng Quỹ Độc lập Trung ương, Uỷ viên Hội Cứu đói, Giám đốc Ngũ cốc Công ty, Phó Chủ tịch Việt Nam Công thương Ngân hàng (thành lập tháng 10-1945 do Trịnh Văn Bô làm Chủ tịch)(3), Uỷ viên Hội đồng Quản trị Đại học Việt Nam (Gồm các ông Vĩnh Thụy, Phạm Văn Đồng, Trần Văn Cẩn, Hoàng Xuân Hãn, Phạm Khắc Quảng, Phạm Ngọc Thạch, Đỗ Đình Thiện, Hồ Hữu Tường), Chủ tịch Uỷ ban Hành chính Khu Hoàn Kiếm, Hà Nội, Thư ký của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến thăm nước Pháp.
Sau ngày toàn quốc kháng chiến (19-12-1946), ông đưa cả gia đình lên chiến khu Việt Bắc tham gia kháng chiến, là Giám đốc đầu tiên của Nhà máy cơ khí Trần Hưng Đạo (1948-1950), Trưởng phòng Quỹ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (1951-1952). Năm 1953, ông nghỉ công tác vì điều kiện sức khoẻ. Từ năm 1961 đến 1972, là Uỷ viên Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ông mất ngày 2-1-1972, hưởng thọ 69 tuổi.
