Đỗ Thừa Tự – Khí phách người thủ lĩnh nghĩa quân Cái Tàu

Có những người anh hùng được lịch sử ghi nhớ bằng những chiến công lớn. Cũng có những người được hậu thế nhớ đến bởi khí phách không chịu khuất phục trước kẻ thù, bởi con đường đấu tranh mà họ lựa chọn và bởi ngọn lửa yêu nước họ để lại trong lòng nhân dân.

Ở vùng đất Cái Tàu, bên những dòng sông len qua rừng U Minh, câu chuyện về Đỗ Thừa Tự vẫn được nhắc lại như một dấu son trong lịch sử chống thực dân Pháp của vùng đất cực Nam Tổ quốc.

Đỗ Thừa Tự, còn được gọi là Thừa Ngươn, là con của ông Đỗ Văn Nhân, một võ cử nhân dưới triều Nguyễn. Khi thực dân Pháp mở rộng cuộc xâm lược nước ta, gia đình ông phải ly tán, từ vùng Lai Vung, Đồng Tháp, xuôi về phương Nam rồi đến vùng Cái Tàu, Cà Mau. Nhưng cuộc biến động của thời cuộc không khiến những người trong gia đình họ Đỗ cam chịu thân phận mất nước.

Theo tư liệu do Cổng thông tin điện tử tỉnh Cà Mau công bố, Đỗ Thừa Tự cùng anh ruột là Đỗ Thừa Luông đã tập hợp nghĩa sĩ, dựa vào địa hình sông nước và rừng U Minh để xây dựng căn cứ chống Pháp. Trong giai đoạn 1871–1875, lực lượng nghĩa quân hoạt động trên địa bàn rộng, từ vùng Cái Tàu đến An Biên, Kiên Giang. Đây là vùng đất có hệ thống sông rạch phức tạp, rừng rậm và những lối đi mà người ngoài khó thông thuộc.

Trong cuộc chiến không cân sức với quân xâm lược, địa hình trở thành một lợi thế quan trọng. Nghĩa quân tận dụng những con rạch, khúc sông, vùng rừng để tổ chức hoạt động, đánh địch và bảo vệ căn cứ. Nhưng địa hình chỉ là một phần của sức mạnh. Một phong trào có thể đứng vững giữa vùng đất hiểm trở còn cần sự tham gia, ủng hộ và chở che của người dân.

Nhân dân ven sông Cái Tàu đã góp sức cùng nghĩa quân. Việc huy động người dân hàn sông tại Rạch Hàn Lớn và Rạch Hàn Nhỏ nhằm ngăn tàu giặc là một minh chứng cho cách tổ chức kháng chiến gắn với địa hình và lòng dân. Đó không chỉ là biện pháp phòng thủ, mà còn thể hiện sự đồng lòng giữa những người đứng lên chống xâm lược với cộng đồng cư dân địa phương.

Trong hơn bốn năm hoạt động, nghĩa quân đã tham gia nhiều trận đánh, thu được vũ khí của đối phương, từng bước cải thiện trang bị. Những chiến công ấy cho thấy cuộc đấu tranh ở Cái Tàu không phải là sự chống trả tự phát trong chốc lát, mà là một phong trào có tổ chức, có căn cứ và có sự gắn bó với nhân dân.

Đỗ Thừa Tự cùng Đỗ Thừa Luông là hai thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào ấy. Khi nhắc đến hai ông, cần nhìn nhận vai trò riêng của mỗi người trong một cuộc đấu tranh chung, đồng thời thấy được sức mạnh của nghĩa quân và nhân dân đã cùng nhau tạo dựng căn cứ giữa vùng sông nước U Minh.

Năm 1875, thực dân Pháp tăng cường lực lượng truy lùng và tấn công căn cứ. Trước sức ép của đối phương, nghĩa quân tan rã; hai thủ lĩnh bị bắt và bị đưa đi xử tử tại Châu Thành, Hà Tiên, theo các tư liệu lịch sử địa phương.

Cuộc khởi nghĩa không giành được thắng lợi cuối cùng. Nhưng sự thất bại về mặt quân sự không thể xóa đi ý nghĩa của cuộc đấu tranh. Trong bối cảnh thực dân Pháp đã áp đặt quyền kiểm soát lên Nam Kỳ, việc những người yêu nước tiếp tục tập hợp nghĩa sĩ, xây dựng căn cứ và chiến đấu trong nhiều năm là biểu hiện rõ ràng của tinh thần không chịu khuất phục.

Đỗ Thừa Tự đã sống trong một thời đại mà vận mệnh đất nước bị đe dọa, và ông lựa chọn đứng về phía những người chống lại cuộc xâm lược. Tên tuổi ông được lưu lại không chỉ trong những trang tư liệu, mà còn qua ký ức của dòng họ, nhân dân địa phương và khu tưởng niệm hai vị thủ lĩnh nghĩa quân.

Ngày nay, khi đến với di tích tưởng niệm Đỗ Thừa Luông – Đỗ Thừa Tự tại ấp Bùng Binh, phường Hòa Thành, tỉnh Cà Mau, chúng ta không chỉ nhìn lại một cuộc khởi nghĩa cách đây hơn 150 năm. Điều đáng suy ngẫm hơn là tinh thần trách nhiệm của những con người đã chọn gánh vác việc chung trong hoàn cảnh khó khăn nhất.

Lịch sử không phải lúc nào cũng được viết bằng những chiến thắng trọn vẹn. Có những cuộc đấu tranh để lại giá trị lớn lao bởi đã khơi dậy lòng yêu nước, hun đúc ý chí chống ngoại xâm và truyền lại cho các thế hệ sau một bài học về lòng can đảm.

Đỗ Thừa Tự – người thủ lĩnh nghĩa quân Cái Tàu – là một phần của dòng chảy ấy. Tên tuổi ông cùng Đỗ Thừa Luông nhắc nhớ rằng giữa vùng rừng U Minh, trong những năm tháng đất nước bị xâm lược, vẫn có những con người dám đứng lên, tập hợp nhân dân và dùng chính cuộc đời mình để bảo vệ quê hương.