Đóa hoa máu giữa Sài Gòn và khúc dạo đầu của một ngọn núi lửa

Lịch sử giải phóng dân tộc Việt Nam không chỉ được viết trên những chiến hào khét lẹt mùi thuốc súng ở chốn rừng thiêng nước độc, mà còn được viết ngay giữa lòng đô thị hoa lệ, bằng đôi tay cầm bút của những người trí thức trẻ. Và trong bản giao hưởng đấu tranh của Sài Gòn hoa lệ mà bi tráng ấy, Trần Văn Ơn là một nốt nhạc trầm hùng, day dứt nhất.

Sinh năm 1931, Trần Văn Ơn là một học sinh của trường Pétrus Ký (nay là trường Lê Hồng Phong, TP.HCM). Ở tuổi 19, độ tuổi mà đáng lý ra những ưu tư chỉ quẩn quanh bên trang sách, những rung động chỉ lãng mạn như cánh phượng hồng ép vào vở, thì Trần Văn Ơn lại chọn mang vác trên vai nỗi đau của cả một dân tộc mất nước.

Ngày 9/1/1950, trong cuộc biểu tình đòi quyền tự do dân chủ và chống khủng bố của hơn 6.000 học sinh, sinh viên, súng đã nổ giữa lòng Sài Gòn. Trần Văn Ơn trúng đạn khi đang che chở cho các nữ sinh nhỏ tuổi hơn mình. Dòng máu đỏ tươi của cậu nam sinh 19 tuổi chảy tràn trên mặt đường nhựa lạnh lẽo, nhuộm đỏ những chiếc áo dài trắng mộng mơ.

Kẻ thù ngỡ rằng, cái chết của một cậu học trò sẽ dập tắt sự phản kháng của những thanh niên chỉ quen với tháp ngà chữ nghĩa. Nhưng chúng đã nhầm. Đám tang của Trần Văn Ơn biến thành một cuộc biểu dương lực lượng khổng lồ với hơn 30 vạn người xuống đường. Nỗi đau thương đã hóa thành một ngọn núi lửa, thành những làn sóng sục sôi căm phẫn. Sự ngã xuống của một người đã làm hàng triệu người đứng dậy.

Tuổi 19 của Trần Văn Ơn vĩnh viễn dừng lại, nhưng đó là một điểm dừng để khởi thủy cho cả một phong trào. Cậu học trò trường Pétrus Ký đã dạy cho thế hệ thanh niên trí thức bài học vỡ lòng vĩ đại nhất: Khi Tổ quốc lâm nguy, thì cuốn sách hay nhất phải là cuốn sách viết bằng hành động, và bài văn đẹp nhất phải là bài văn được viết bằng chính cuộc đời mình. Đóa hoa máu giữa lòng Sài Gòn năm ấy mãi mãi là một biểu tượng không bao giờ phai nhạt của tuổi trẻ Việt Nam.