ĐÓA HOA THÉP TRÊN ĐỈNH TRƯỜNG SƠN VÀ LỜI HẸN NĂM SEU
1. Lời mở đầu: Nụ cười qua miền ký ức
Trong căn phòng nhỏ ngập tràn ánh sáng tại quận Bình Thạnh, bà Lê Thị Kim Thoa khẽ mở chiếc hộp gỗ bọc nhung đỏ đã ngả màu thời gian. Bên trong không phải vàng bạc hay nữ trang xa xỉ, mà là một chiếc lược làm từ mảnh vỏ máy bay Mây-by (OV-10) của Mỹ, một cuốn sổ nhật ký úa vàng và chiếc khăn piêu đã phai màu.
"Đó là những thứ duy nhất còn lại của cái thời 'mưa bom, thiếu gạo, chỉ thừa nụ cười' của chị em chúng tôi," bà Thoa vuốt ve chiếc lược, ánh mắt sâu thẳm đưa chúng tôi ngược dòng thời gian về với những năm tháng hoa lửa trên dãy Trường Sơn hùng vĩ.
Nếu các chiến sĩ quân y hay pháo thủ mang sứ mệnh trực tiếp cầm súng đối đầu với kẻ thù, thì những cô gái TNXP tuổi mười tám, đôi mươi như bà Thoa lại là những "mạch máu" giữ cho con đường ra tiền tuyến chưa bao giờ ngừng chảy. Họ đã đem cả tuổi xuân thanh tân đặt vào nơi ác liệt nhất của chiến tranh.
2. Tuổi 17 xếp bút nghiên: Lời thề dưới gốc đa làng
Sinh ra trong một gia đình đông con ở vùng quê lúa Thanh Hóa, tuổi thơ của cô thiếu nữ Kim Thoa gắn liền với tiếng thoi đưa và những vụ lúa chiêm. Mùa hè năm 1971, khi vừa tròn 17 tuổi, nghe tin đoàn xe vận tải của quân ta gặp khó khăn ở các trọng điểm ác liệt miền Tây Quảng Bình, Thoa giấu bố mẹ viết đơn xung phong ra mặt trận bằng chính giọt máu trích từ ngón tay trỏ.
"Thời đó, thanh niên chúng tôi sống trong không khí hừng hực. Đơn xin đi TNXP bằng máu không phải là điều hiếm. Mẹ tôi khóc hết nước mắt vì sợ con gái cành vàng lá ngọc ra chiến trường chịu không nổi gian khổ, nhưng tôi bảo: 'Bè bạn đi được, con cũng đi được. Khi nào đất nước hết giặc con lại về dệt vải với mẹ'", bà Thoa bồi hồi kể lại.
Tháng 8 năm 1971, cô gái trẻ Kim Thoa cùng hàng trăm tân binh đất Thanh Hóa bước vào Đại đội C554. Sau hai tuần huấn luyện cấp tốc về kỹ thuật san lấp hố bom, phá bom nổ chậm và ngụy trang đường, đội hình của bà nhận lệnh di chuyển thẳng vào "tọa độ chết" – ngầm Ta Lê và đèo Phulanhich (thuộc hệ thống đường Trường Sơn).
3. Ký ức thời hoa lửa: Đêm trắng phá bom, giữ đường cho xe qua
Tọa độ chết Ta Lê – Nơi đá cũng phải chảy nước
Ngầm Ta Lê thời điểm 1971-1972 được mệnh danh là "túi bom" của Binh trạm 32. Máy bay B-52, C-130 của địch rải thảm ngày đêm nhằm cắt đứt con đường huyết mạch tiếp tế cho chiến trường miền Nam.
"Mỗi ngày, địch trút xuống đây hàng trăm tấn bom các loại: bom phá, bom từ trường, bom bi, bom nổ chậm. Cây rừng bị xới tung, cháy rụi không còn một chiếc lá. Đất đá tơi tả như cám. Ban ngày, chị em phải chui xuống hầm chốt giữ, ban đêm khi tiếng máy bay vừa dứt là lao ngay ra mặt đường", bà Thoa hồi tưởng.
Nhiệm vụ của Tiểu đội C554 do bà Thoa làm Tiểu đội trưởng là rà soát, cắm cờ báo hiệu bom nổ chậm và dùng cuốc, xẻng, đá hộc san lấp hố bom trong thời gian ngắn nhất để đoàn xe vận tải chở lương thực, vũ khí đi qua trước khi trời sáng.
"Đêm ở Trường Sơn tối như mực. Chúng tôi không được dùng đèn pin vì sợ lộ tọa độ. Mỗi người đeo một mảng phốt pho phát sáng sau lưng hoặc dùng vải trắng làm mốc cho xe đi. Có những đêm bom thả trúng trận địa, tiếng nổ chát chúa hất văng chúng tôi xuống hố. Bụi đất lấp ngang ngực. Ngoi lên được, việc đầu tiên là điểm danh xem tiểu đội còn đủ người không, rồi lại lao vào cuốc xẻng."
Chiếc lược nhôm và tình đồng đội thiêng liêng
Trong gian khổ tột cùng, tình đồng chí của những cô gái trẻ lại càng sáng rỡ. Bà Thoa kể về người bạn thân nhất tiểu đội – Nguyễn Thị Hạnh (quê Nghệ An). Hạnh có mái tóc dài chấm thắt lưng, rất thích soi gương và hay hát cho cả tiểu đội nghe những đêm chờ xe qua ngầm.
"Một chiều tháng 3 năm 1972, sau trận bom rải thảm của B-52, một quả bom nổ chậm phát nổ ngay cận hầm trú ẩn. Hạnh và hai em nữa bị đất đá vùi lấp. Khi chúng tôi bới được đất lên thì... Hạnh đã trút hơi thở cuối cùng. Trong bàn tay co quắp của em vẫn nắm chặt chiếc lược làm từ mảnh vỏ máy bay Mỹ mà người anh chiến sĩ lái xe tặng tuần trước."
Bà Thoa ngẹn ngào, giọt nước mắt lăn trên gò má nhăn nheo: "Chúng tôi chôn Hạnh ngay bên sườn đồi gần ngầm Ta Lê. Không có quan tài, chỉ có tấm tăng bọc lại. Trước khi lấp đất, tôi lấy chiếc lược từ tay Hạnh cài lại lên mái tóc em. Chúng tôi thề với nhau: Bằng mọi giá phải giữ vững con đường này để sự hy sinh của Hạnh không trở thành vô nghĩa!"
Những vết thương không máu và sự hy sinh thầm lặng
Không chỉ đối mặt với bom đạn, những nữ TNXP Trường Sơn còn phải chiến đấu với kẻ thù gặm nhấm sức khỏe mỗi ngày: sốt rét rừng, thiếu nước sinh hoạt và chứng rụng tóc do độc tố hóa học.
"Sốt rét rừng run người, răng đánh vào nhau cộp cộp giữa trưa nắng. Răng rụng dần, tóc rụng thành từng mảng. Nữ giới chúng tôi thời đó thiệt thòi lắm, thiếu thốn từ chiếc băng vệ sinh đến chậu nước tắm. Có những tháng liền không có nước sạch, chị em phải hứng từng giọt sương đêm hoặc dùng nước suối nhiễm chất độc hóa học. Nhưng không ai than khóc. Cứ nghe tiếng còi xe từ xa vọng lại là tất cả lại tươi tỉnh, tay cuốc tay xẻng reo hò."
4. Ngày chiến thắng và hành trình trở về đời thường
Năm 1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng. Bà Thoa xuất ngũ trở về quê nhà với thương tật hạng 4/4 và căn bệnh sốt rét rụng tóc cố hữu. Người thiếu nữ 17 tuổi phây phẩy ngày nào giờ mang thân thể gầy guộc, sức khỏe suy giảm nặng nề.
Do di chứng của chiến tranh và hoàn cảnh khó khăn, bà Thoa lập gia đình muộn và cùng chồng chuyển vào TP. Hồ Chí Minh lập nghiệp từ những năm 1990. Cuộc sống mưu sinh nơi đô thị hội nhập đầy bỡ ngỡ, bà phải làm đủ nghề từ may thuê, bán rau đến dọn dẹp vệ sinh để nuôi các con ăn học.
Dù hoàn cảnh còn nhiều vất vả, người cựu nữ TNXP ấy chưa bao giờ đánh mất nụ cười và tinh thần "Trường Sơn". Bà tích cực tham gia Ban liên lạc Cựu TNXP quận Bình Thạnh, tìm kiếm hỗ trợ cho những đồng đội cũ có hoàn cảnh khó khăn hơn mình, và tham gia các buổi trò chuyện lịch sử với thế hệ trẻ tại các trường học.
"Mỗi lần nhìn thấy các cháu học sinh đeo khăn quàng đỏ, sinh viên mặc áo xanh tình nguyện, tôi lại thấy bóng dáng của tiểu đội mình ngày xưa. Chúng tôi đã hy sinh tuổi xuân để các cháu có được ngày hôm nay, và điều đó hoàn toàn xứng đáng," bà Thoa xúc động nói.
5. Lời nhắn gửi gửi lại cho thế hệ trẻ hôm nay
Khép lại cuốn nhật ký thời hoa lửa, bà Lê Thị Kim Thoa nhìn ra tán cây xanh mát trước hiên nhà, gửi gắm tâm nguyện đến thanh thiếu niên hôm nay:
"Thế hệ chúng tôi đã dùng tuổi trẻ và xương máu để san phẳng những hố bom, mở ra con đường thống nhất đất nước. Con đường của các cháu hôm nay không còn tiếng bom rơi đạn nổ, nhưng là con đường mở ra tri thức, công nghệ và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Đừng bao giờ quên lịch sử, đừng bao giờ sống hoài, sống phí tuổi trẻ. Hãy yêu thương gia đình, có trách nhiệm với cộng đồng và luôn giữ trong tim ngọn lửa nhiệt huyết của người Việt Nam. Đó chính là cách các cháu tri ân tốt nhất đối với những người đã nằm lại nơi rừng sâu Trường Sơn!
