Đoàn 200 trong ký ức đồng đội

Đất nước bước sang thời bình với muôn vàn khó khăn. Nền kinh tế kiệt quệ sau nhiều năm chiến tranh, cơ sở vật chất thiếu thốn, đời sống nhân dân còn nhiều gian nan. Quân đội nhân dân Việt Nam cũng bước vào giai đoạn chuyển mình. Nhiều đơn vị hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu được sắp xếp lại tổ chức; một số đơn vị tiếp tục làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, số khác được giao nhiệm vụ xây dựng kinh tế, khai hoang, mở đường, phát triển sản xuất và chăm lo cho thương binh, bệnh binh sau chiến tranh.

Theo lời kể của nhân chứng trong đoạn ghi âm, sau chín tháng điều trị tại Bệnh viện Quân y 103, thương binh Thạch Kim Toàn được chuyển về Đoàn 200 để tiếp tục quản lý và theo dõi sức khỏe.

Đối với gia đình, cái tên "Đoàn 200" không chỉ là tên một đơn vị.

Đó là nơi người con trai của họ tiếp tục cuộc sống sau khi đã vượt qua ranh giới giữa sự sống và cái chết.

Đó cũng là nơi họ gửi gắm niềm hy vọng rằng con mình sẽ được chăm sóc, điều trị và từng bước hồi phục.

Những người từng biết đến Đoàn 200 kể lại rằng nơi đây tiếp nhận nhiều quân nhân sau chiến tranh. Có người là thương binh nặng cần tiếp tục điều trị. Có người làm công tác chính sách. Có người được phân công tham gia lao động sản xuất trong điều kiện sức khỏe còn cho phép.

Không khí của những năm tháng ấy rất đặc biệt.

Tiếng súng đã ngừng.

Nhưng cuộc sống của người lính vẫn chưa thể trở lại bình thường.

Buổi sáng họ lao động.

Chiều đến sinh hoạt tập thể.

Những câu chuyện bên bữa cơm thường xoay quanh ký ức chiến trường, đồng đội đã hy sinh và nỗi nhớ quê hương.

Nhiều người mang trên mình thương tật.

Có người chống nạng.

Có người cụt một cánh tay.

Có người mang trong đầu những mảnh đạn như Thạch Kim Toàn.

Không ai than vãn.

Bởi tất cả đều hiểu rằng mình còn may mắn hơn rất nhiều đồng đội đã nằm lại nơi chiến trường.

Theo nội dung đoạn ghi âm, sau một thời gian, chế độ an dưỡng của ông Thạch Kim Toàn bị cắt và ông được chuyển sang làm công tác tại đơn vị xây dựng kinh tế. Đây là giai đoạn nhiều đơn vị quân đội thực hiện nhiệm vụ mới theo yêu cầu của đất nước trong thời bình.

Tuy nhiên, đối với một người mang di chứng chấn thương sọ não nặng, cuộc sống tập thể cũng đặt ra không ít khó khăn.

Có ngày ông làm việc bình thường.

Có ngày ông lặng lẽ ngồi một mình.

Có lúc ông trò chuyện rất minh mẫn.

Nhưng cũng có lúc ký ức trở nên rối loạn, khiến ông bỏ đi lang thang hoặc tìm đường về quê.

Những người từng sống cùng ông dần quen với hình ảnh ấy.

Họ biết ông hiền lành.

Ít nói.

Không gây gổ với ai.

Khi tỉnh táo, ông luôn cư xử đúng mực với đồng đội.

Có lẽ vì vậy mà nhiều năm sau, mỗi khi nhắc đến Thạch Kim Toàn, những người còn nhớ về ông đều không kể bằng sự thương hại.

Họ kể bằng sự cảm thông.

Bằng sự tiếc nuối.

Và bằng nỗi xót xa dành cho một người lính đã vượt qua chiến tranh nhưng không vượt qua được những di chứng mà chiến tranh để lại.

Theo thời gian, Đoàn 200 cũng thay đổi.

Đơn vị được sắp xếp lại, chuyển đổi mô hình hoạt động theo yêu cầu mới. Nhiều cán bộ chuyển công tác. Nhiều chiến sĩ phục viên trở về quê hương. Hồ sơ, tài liệu và con người dần tản đi theo dòng chảy của lịch sử.

Chính sự thay đổi ấy khiến việc tìm lại thông tin về Thạch Kim Toàn sau này trở nên vô cùng khó khăn.

Người còn nhớ thì tuổi đã cao.

Người biết sự việc có người đã qua đời.

Những cuốn sổ ghi chép năm xưa nếu còn cũng rất khó tìm.

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, cái tên Đoàn 200 vẫn luôn được nhắc đến trong mỗi lần gia đình kể về hành trình tìm kiếm người thân.

Không phải để trách cứ.

Cũng không phải để khơi lại những điều đã cũ.

Mà bởi đó là nơi lưu giữ những ký ức cuối cùng về người lính Thạch Kim Toàn trước khi ông mất liên lạc.

Có thể ở đâu đó vẫn còn một cựu quân nhân từng sống trong doanh trại năm ấy.

Có thể vẫn còn ai đó nhớ người thương binh hiền lành, ít nói, thỉnh thoảng lại lặng lẽ bước ra cổng đơn vị với ánh mắt hướng về quê nhà.

Nếu một ngày nào đó những ký ức ấy được ghép lại, biết đâu sẽ xuất hiện thêm một mảnh ghép giúp làm sáng tỏ số phận của người lính mất tích gần nửa thế kỷ trước.

Bởi lịch sử không chỉ được lưu giữ trong những văn bản hành chính hay những hồ sơ lưu trữ.

Lịch sử còn sống trong ký ức của những con người đã từng đi qua cùng một chặng đường.

Đối với gia đình Thạch Kim Toàn, Đoàn 200 không chỉ là một địa danh.

Đó là nơi ghi dấu những ngày cuối cùng họ còn biết chắc người thân của mình vẫn đang hiện diện.

Và cũng từ nơi ấy, bắt đầu một hành trình đi tìm sự thật kéo dài gần năm mươi năm, vẫn chưa khép lại.

Có lẽ, điều mà gia đình mong mỏi nhất hôm nay không phải là tìm lại quá khứ để oán trách.

Mà là tìm lại những ký ức còn sót lại của đồng đội.

Bởi đôi khi, chỉ một lời kể chân thành, một cái tên được nhớ lại hay một chi tiết tưởng như rất nhỏ cũng có thể trở thành chiếc chìa khóa mở cánh cửa của một sự thật đã ngủ yên suốt nhiều thập kỷ.