ĐOÀN TÀU KHÔNG SỐ

ĐOÀN TÀU KHÔNG SỐ – HUYỀN THOẠI TRÊN BIỂN ĐÔNG

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, bên cạnh Đường Trường Sơn xuyên qua núi rừng còn có một tuyến vận tải chiến lược đặc biệt trên Biển Đông. Những con tàu nhỏ bé, không mang số hiệu cố định, âm thầm vượt sóng gió và sự kiểm soát nghiêm ngặt để vận chuyển vũ khí, cán bộ và hàng hóa vào chiến trường miền Nam. Lịch sử gọi họ bằng một cái tên vừa giản dị, vừa thiêng liêng: Đoàn tàu không số.

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, đất nước ta tạm thời bị chia cắt thành hai miền. Cách mạng miền Nam đứng trước yêu cầu cấp thiết về vũ khí, trang bị và cán bộ. Tuyến vận tải trên bộ qua dãy Trường Sơn đang từng bước được xây dựng nhưng địa hình hiểm trở, quãng đường dài và khả năng vận chuyển còn hạn chế. Vì vậy, Đảng và Quân ủy Trung ương chủ trương nghiên cứu mở thêm tuyến vận tải chiến lược trên biển.

Từ cuối những năm 1950, một số địa phương miền Nam đã tổ chức thuyền vượt biển ra Bắc để báo cáo tình hình và xin chi viện. Những chuyến đi đầy gian khó ấy giúp Trung ương có thêm cơ sở thực tiễn để xây dựng tuyến vận tải biển. Các thủy thủ miền Nam thông thạo vùng biển, cửa sông và bến bãi cũng trở thành lực lượng quan trọng trong những chuyến tàu đầu tiên.

Ngày 23 tháng 10 năm 1961, Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Đoàn Vận tải quân sự 759, có nhiệm vụ bí mật vận chuyển vũ khí và hàng hóa bằng đường biển vào miền Nam. Ngày này trở thành ngày truyền thống của Đoàn tàu không số và của lực lượng vận tải quân sự trên tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển. Đoàn 759 là tiền thân của Đoàn 125 Hải quân, sau này là Lữ đoàn 125 thuộc Quân chủng Hải quân.

Tên gọi “tàu không số” bắt nguồn từ yêu cầu giữ bí mật tuyệt đối. Những con tàu không mang số hiệu quân sự cố định; trong mỗi chuyến đi có thể sử dụng số hiệu, giấy tờ và hình thức bên ngoài khác nhau để phù hợp với từng vùng biển. Tàu được cải trang như những phương tiện đánh cá hoặc tàu buôn thông thường, giúp thủy thủ đoàn linh hoạt xử lý khi gặp lực lượng kiểm soát.

Các cán bộ, chiến sĩ được lựa chọn phục vụ trên tàu phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, sức khỏe tốt, kinh nghiệm đi biển và khả năng xử lý tình huống nhanh chóng. Mỗi người không chỉ thành thạo chuyên môn hàng hải mà còn phải có tinh thần kỷ luật, đoàn kết và ý thức giữ bí mật cao. Trước khi lên đường, họ đều hiểu rằng mỗi chuyến đi là một cuộc thử thách lớn giữa biển khơi.

Bến K15 dưới chân núi Vạn Hoa, Đồ Sơn, Hải Phòng được lựa chọn làm một trong những điểm xuất phát quan trọng và được xem là “km số 0” của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Tại đây, vũ khí, thuốc men và hàng hóa được bí mật tập kết, kiểm tra rồi đưa xuống tàu. Công việc thường được tiến hành vào ban đêm, với sự phối hợp chặt chẽ của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân địa phương.

Đêm ngày 11 tháng 10 năm 1962, con tàu gỗ mang tên Phương Đông 1 do đồng chí Lê Văn Một làm thuyền trưởng và đồng chí Bông Văn Dĩa làm chính trị viên rời bến Đồ Sơn. Trên tàu chở khoảng 30 tấn vũ khí dành cho chiến trường miền Nam. Sau hành trình vượt biển, ngày 16 tháng 10 năm 1962, tàu cập bến Vàm Lũng, Cà Mau an toàn, đánh dấu thắng lợi của chuyến vận tải đầu tiên trên tuyến đường biển chiến lược.

Thành công của chuyến tàu Phương Đông 1 mở ra niềm tin lớn về khả năng vận chuyển bằng đường biển. Trong ba tháng tiếp theo, Đoàn 759 tổ chức thêm nhiều chuyến tàu, đưa hơn một trăm tấn vũ khí vào miền Nam. Nguồn vũ khí này kịp thời góp phần tăng cường sức mạnh cho lực lượng cách mạng tại đồng bằng sông Cửu Long, trong đó có sự chuẩn bị cho chiến thắng Ấp Bắc đầu năm 1963.

Ngày 29 tháng 1 năm 1964, Đoàn 759 được đổi tên thành Đoàn 125 Hải quân. Quy mô hoạt động ngày càng được mở rộng, phương tiện được cải tiến từ thuyền gỗ sang tàu vỏ sắt có khả năng hoạt động dài ngày. Các bến tiếp nhận được xây dựng bí mật tại nhiều địa phương như Cà Mau, Bến Tre, Trà Vinh, Bà Rịa, Phú Yên và một số khu vực ven biển miền Trung.

Hành trình của những con tàu không số không có một tuyến cố định. Có chuyến đi gần bờ, có chuyến phải vòng ra vùng biển xa rồi mới tìm thời điểm thích hợp tiếp cận đất liền. Thủy thủ đoàn phải căn cứ vào thời tiết, dòng chảy, tình hình kiểm soát và tín hiệu từ bến nhận để lựa chọn hải trình an toàn. Mỗi chuyến tàu là một cuộc đấu trí căng thẳng, đòi hỏi sự bình tĩnh, sáng tạo và phối hợp chính xác.

Ban ngày, tàu có thể hòa vào hoạt động của ngư dân trên biển; ban đêm, tàu tranh thủ di chuyển hoặc tiếp cận bến. Khi gặp lực lượng kiểm soát, cán bộ, chiến sĩ phải xử lý linh hoạt để bảo vệ bí mật của con tàu, hàng hóa và toàn tuyến vận tải. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến các bến tiếp nhận và hoạt động chi viện cho cả một chiến trường.

Những bến nhận hàng ở miền Nam cũng được tổ chức rất chặt chẽ. Lực lượng tại chỗ có nhiệm vụ theo dõi tình hình, phát tín hiệu, đưa tàu vào bến, nhanh chóng bốc dỡ và vận chuyển hàng hóa về căn cứ. Nhân dân địa phương đã che chở cán bộ, giữ bí mật và góp sức bảo vệ những chuyến hàng. Sự gắn bó giữa thủy thủ đoàn với quân, dân tại các bến bãi tạo nên một thế trận vận tải rộng khắp và vững chắc.

Đầu năm 1965, sự kiện tại Vũng Rô khiến tuyến vận tải bí mật trên biển bị đối phương phát hiện và tăng cường phong tỏa. Các lực lượng hải quân, không quân, trinh sát và hệ thống ra-đa được huy động để kiểm soát vùng biển. Đường Hồ Chí Minh trên biển bước vào giai đoạn khó khăn hơn, đòi hỏi Đoàn 125 phải thay đổi phương thức hoạt động.

Trước tình hình đó, cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu không số tiếp tục nghiên cứu những tuyến đi mới, sử dụng các phương thức ngụy trang linh hoạt và lựa chọn thời điểm hoạt động phù hợp. Những chuyến tàu phải đi xa hơn, thời gian trên biển kéo dài hơn và điều kiện hành trình trở nên khắc nghiệt hơn. Tuy nhiên, dòng chi viện cho miền Nam vẫn không bị ngăn cản hoàn toàn.

Trong những năm chiến tranh ác liệt, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh khi làm nhiệm vụ. Tên tuổi của Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cùng nhiều đồng đội trở thành biểu tượng của lòng trung thành, tinh thần trách nhiệm và sự kiên cường của người chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam. Các anh đã đặt sự an toàn của tuyến đường, đồng đội và nhiệm vụ chung lên trên lợi ích của bản thân.

Đằng sau mỗi chuyến tàu là nỗi mong chờ của những người ở lại. Có những người mẹ, người vợ và những đứa con không biết chính xác người thân đang ở đâu, làm nhiệm vụ gì và bao giờ trở về. Vì yêu cầu bí mật, cán bộ, chiến sĩ không thể kể về hành trình của mình. Những cống hiến ấy vì thế càng thầm lặng, sâu sắc và đáng kính trọng.

Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, Đoàn 125 tiếp tục vận chuyển lực lượng, vũ khí và phương tiện phục vụ chiến đấu. Đơn vị còn tham gia đưa lực lượng ra giải phóng các đảo thuộc quần đảo Trường Sa, góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Trong 14 năm hoạt động từ năm 1961 đến năm 1975, tuyến vận tải quân sự trên biển đã huy động 1.879 lượt tàu, thuyền, vượt hơn 4 triệu hải lý và vận chuyển gần 153.000 tấn vũ khí, trang bị cùng hàng chục nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ vào các chiến trường. Những con số ấy thể hiện tầm vóc lớn lao của một tuyến vận tải được tổ chức trong điều kiện đặc biệt khó khăn. Báo Quân đội nhân dân

Đường Hồ Chí Minh trên biển cùng với Đường Hồ Chí Minh trên dãy Trường Sơn đã tạo thành hai tuyến chi viện chiến lược nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Nếu Đường Trường Sơn là bản hùng ca giữa đại ngàn thì Đoàn tàu không số là bản hùng ca giữa biển khơi. Hai con đường cùng chuyên chở một niềm tin: đất nước nhất định sẽ thống nhất.

Đoàn tàu không số là minh chứng cho trí tuệ và nghệ thuật tổ chức chiến tranh nhân dân của Việt Nam. Từ những phương tiện còn hạn chế, cán bộ, chiến sĩ đã xây dựng được một tuyến vận tải bí mật, linh hoạt và hoạt động liên tục trong nhiều năm. Thành công ấy là kết quả của sự lãnh đạo sáng suốt, tinh thần đoàn kết và sự phối hợp giữa quân đội với nhân dân.

Sau ngày đất nước thống nhất, Đoàn 125 tiếp tục thực hiện nhiệm vụ vận tải, xây dựng và bảo vệ biển, đảo. Truyền thống của Đoàn tàu không số được các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Hải quân gìn giữ và phát huy trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển.

Ngày nay, Bến K15 tại Đồ Sơn và nhiều bến tiếp nhận dọc bờ biển đã trở thành những di tích lịch sử quan trọng. Đây là những “địa chỉ đỏ” để cán bộ, đoàn viên, thanh niên và Nhân dân tìm hiểu về lịch sử, tưởng nhớ những người đã cống hiến, hy sinh và bồi đắp tình yêu đối với biển, đảo quê hương.

Tên gọi “tàu không số” không có nghĩa là những con tàu không có tên trong lịch sử. Trái lại, đó là những con tàu đã được khắc ghi sâu đậm trong ký ức dân tộc. Mỗi con tàu, mỗi chuyến đi và mỗi người lính đều góp phần tạo nên con đường mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh giữa Biển Đông.

Đoàn tàu không số mãi là biểu tượng của lòng yêu nước, đức hy sinh, trí thông minh và bản lĩnh Việt Nam. Giữa biển trời mênh mông, những người lính năm xưa đã dùng lòng trung thành làm la bàn, lấy niềm tin làm điểm tựa và hướng về miền Nam như hướng về trái tim của Tổ quốc.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng huyền thoại về Đoàn tàu không số vẫn còn nguyên giá trị. Câu chuyện ấy nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, ghi nhớ công lao của cha anh, nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền biển, đảo và sống có trách nhiệm với quê hương, đất nước. Những con tàu năm xưa đã hoàn thành hành trình lịch sử, nhưng tinh thần của các thủy thủ anh hùng vẫn tiếp tục vượt sóng, đồng hành cùng dân tộc trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.