Đoàn Thị Liên – Người nữ thanh niên xung phong che chở thương binh

Đoàn Thị Liên sinh năm 1944 trong một gia đình nông dân nghèo ở ấp 1, xã Chánh Phú Hòa, huyện Bến Cát, tỉnh Thủ Dầu Một. Đây là vùng đất sau này được biết đến là một trong những địa bàn giàu truyền thống cách mạng của Bình Dương. Những năm tuổi trẻ của chị diễn ra trong bối cảnh chiến tranh ngày càng lan rộng và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.

Năm 1963, khi còn rất trẻ, Đoàn Thị Liên thoát ly gia đình và tham gia đội du kích xã Chánh Phú Hòa. Từ đây, cuộc đời chị gắn với hoạt động cách mạng. Chị từng giữ chức Xã đội phó, tức vừa tham gia chiến đấu vừa có trách nhiệm tổ chức lực lượng tại địa phương.

Đầu năm 1965, chị được giao chỉ huy một trung đội thanh niên dân công hỏa tuyến phục vụ các đơn vị bộ đội chiến đấu tại Thủ Dầu Một. Công việc của những người dân công hỏa tuyến không đơn thuần là vận chuyển. Họ phải đưa lương thực, vật tư và những thứ cần thiết đến gần chiến trường; đồng thời đưa thương binh trở về phía sau.

Đó là một công việc nguy hiểm vì người dân công thường phải hoạt động trong điều kiện chiến sự đang diễn ra. Họ không phải lúc nào cũng có trang bị như lực lượng chiến đấu, nhưng vẫn phải tiến vào những khu vực mà người khác đang gặp nguy hiểm để hoàn thành nhiệm vụ.

Đoàn Thị Liên dần thể hiện khả năng tổ chức và tinh thần trách nhiệm của mình.

Ngày 1/12/1965, chị trở thành Trung đội trưởng Đại đội 112 Thanh niên xung phong Thủ Dầu Một, đơn vị mang tên “Phú Lợi căm thù”. Đội 112 sau đó tham gia phục vụ nhiều trận chiến của các đơn vị chủ lực trên địa bàn.

Điều đáng chú ý là Đoàn Thị Liên không chỉ đứng ở phía sau để điều hành.

Chị thường trực tiếp cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ.

Trong khoảng một năm rưỡi tham gia Thanh niên xung phong, chị đã phục vụ 12 trận chiến. Nhiều lần, khi bộ đội bị thương, chị trực tiếp cùng đồng đội đưa họ về phía sau để được chăm sóc. Theo tư liệu của Tỉnh đoàn Quảng Trị, trong quá trình chuyển thương, chị còn thường xuyên tìm củi, nấu nước và nấu cháo cho thương binh.

Những công việc ấy cho thấy tính cách của Đoàn Thị Liên.

Chị không xem nhiệm vụ của mình chỉ là hoàn thành một phần việc được giao.

Khi đồng đội bị thương, chị coi việc đưa họ về an toàn là trách nhiệm của mình.

Khi thương binh cần chăm sóc, chị tiếp tục tìm cách giúp đỡ.

Đó là lý do đồng đội nhớ đến chị không chỉ như một người chỉ huy mà còn như một người chị luôn quan tâm đến những người xung quanh.

Ngày 10/7/1966, Đoàn Thị Liên cùng đơn vị phục vụ một trận chiến trên đường 13, tại khu vực cầu Cần Lê – tuyến đường nối về An Lộc và Lộc Ninh. Đây là một địa bàn chiến lược, nơi các lực lượng phải thường xuyên chiến đấu và vận chuyển.

Trong trận đánh ấy, Đoàn Thị Liên cùng đồng đội tiếp cận khu vực chiến đấu để đưa thương binh về phía sau.

Chị đã đưa được hai thương binh về một nơi trú ẩn.

Nhưng tình hình vẫn rất nguy hiểm.

Trong lúc tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, chị bị thương.

Những đồng đội xung quanh tiếp tục tìm cách bảo vệ thương binh và đưa họ ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Theo các tư liệu được Tỉnh đoàn Quảng Trị và Thư viện Bình Dương lưu giữ, khi nhận thấy thương binh vẫn có nguy cơ bị ảnh hưởng, Đoàn Thị Liên đã tìm cách che chắn cho họ và hy sinh trong quá trình bảo vệ đồng đội.

Chị mất ngày 10/7/1966, khi mới 22 tuổi.

22 tuổi.

Đó là độ tuổi mà một người trẻ thường mới bắt đầu nghĩ nghiêm túc về tương lai.

Nhưng Đoàn Thị Liên đã dành phần lớn tuổi thanh xuân cho hoạt động cách mạng.

Từ một cô gái ở Chánh Phú Hòa, chị trở thành du kích, rồi Xã đội phó và cuối cùng là Trung đội trưởng Thanh niên xung phong.

Quá trình trưởng thành ấy diễn ra chỉ trong vài năm.

Điều khiến câu chuyện của chị đặc biệt là công việc của chị không chỉ gắn với chiến đấu.

Chị làm nhiệm vụ cứu thương và phục vụ chiến trường.

Một người thương binh sau khi được đưa khỏi trận địa vẫn cần được chăm sóc.

Họ cần nước.

Cần thức ăn.

Cần thuốc men.

Cần người dìu hoặc cáng về phía sau.

Vì vậy, những người như Đoàn Thị Liên chính là mắt xích nối giữa chiến trường và hậu phương.

Nếu không có họ, những người bị thương sẽ khó được chăm sóc kịp thời.

Đó là một phần lịch sử thường ít được kể.

Khi nhắc về chiến tranh, người ta thường nhớ đến những người trực tiếp chiến đấu.

Nhưng bên cạnh họ còn có các đội viên Thanh niên xung phong.

Họ vận chuyển.

Họ mở đường.

Họ tải đạn.

Họ chuyển thương binh.

Và trong nhiều trường hợp, họ cũng trực tiếp chiến đấu để bảo vệ những người đang làm nhiệm vụ.

Đoàn Thị Liên là một trong những người tiêu biểu cho vai trò ấy.

Sau khi chị hy sinh, hình ảnh và câu chuyện về Đoàn Thị Liên được đồng đội truyền lại.

Đặc biệt, lời nói thể hiện quyết tâm bảo vệ thương binh của chị trở thành một câu chuyện được nhắc đến trong các đơn vị Thanh niên xung phong. Các tư liệu của Hội Cựu Thanh niên xung phong và Thư viện Bình Dương cho biết tinh thần ấy về sau trở thành một tấm gương để các thế hệ TNXP noi theo.

Không lâu sau đó, ở Thủ Dầu Một hình thành một đơn vị Thanh niên xung phong mang tên Đoàn Thị Liên. Đơn vị được thành lập vào năm 1967 và tiếp tục đảm nhận những nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, lương thực và phục vụ thương binh.

Việc đặt tên một đơn vị bằng tên của một nữ thanh niên xung phong đã hy sinh cho thấy ảnh hưởng của chị đối với đồng đội.

Tên chị không chỉ được đặt trong một hồ sơ.

Nó trở thành tên của một tập thể tiếp tục công việc mà chị từng làm.

Đó là một cách tưởng nhớ rất đặc biệt.

Sau chiến tranh, quê hương Chánh Phú Hòa tiếp tục lưu giữ ký ức về chị.

Tượng đài và công viên văn hóa mang tên Đoàn Thị Liên được xây dựng tại địa phương. Những công trình này trở thành nơi đoàn viên, thanh thiếu niên và người dân đến tưởng niệm.

Năm 2019, Tỉnh đoàn Bình Dương tổ chức lễ tưởng niệm 53 năm ngày mất của Đoàn Thị Liên, tiếp tục giáo dục thế hệ trẻ về những đóng góp của chị và lực lượng Thanh niên xung phong.

Đến năm 2026, nhiều trường học vẫn tổ chức các hoạt động tìm hiểu về Đoàn Thị Liên cho học sinh. Điều đó cho thấy câu chuyện của chị vẫn được sử dụng như một phần của giáo dục truyền thống địa phương.

Điều đáng chú ý là Đoàn Thị Liên được nhớ đến không phải bởi một chức vụ quá cao.

Chị chỉ là một Trung đội trưởng.

Nhưng ở cấp đơn vị, vai trò ấy rất quan trọng.

Chị phải chịu trách nhiệm với những người dưới quyền.

Phải cùng họ đi vào những khu vực nguy hiểm.

Phải bảo vệ thương binh.

Và phải làm gương khi nhiệm vụ trở nên khó khăn.

Chị đã làm điều đó bằng cách luôn ở cùng đồng đội.

Đây là lý do câu chuyện của chị có sức sống lâu dài.

Đối với thế hệ trẻ, cuộc đời Đoàn Thị Liên còn cho thấy một điều rất khác: chiến tranh đã khiến nhiều người trẻ phải trưởng thành quá sớm.

22 tuổi là tuổi còn rất trẻ.

Nhưng chị đã phải làm chỉ huy.

Đã phải quyết định trong những tình huống nguy hiểm.

Đã phải chịu trách nhiệm về đồng đội.

Và cuối cùng hy sinh khi tương lai còn rất dài.

Nếu sống trong hòa bình, có lẽ cuộc đời chị sẽ hoàn toàn khác.

Chị có thể tiếp tục sống cùng gia đình.

Có thể lập gia đình.

Có thể làm một công việc bình thường.

Có thể nhìn thấy những đứa trẻ của quê hương lớn lên.

Nhưng chiến tranh đã lấy đi cơ hội đó.

Vì vậy, khi nhớ đến Đoàn Thị Liên, điều quan trọng không phải là xem sự hy sinh như một điều gì đẹp đẽ tự thân.

Điều quan trọng là hiểu cái giá của chiến tranh và trân trọng hòa bình.

Ngày nay, những con đường ở Chánh Phú Hòa không còn là chiến trường.

Trẻ em có thể đến trường.

Thanh niên có thể lựa chọn nghề nghiệp.

Người dân có thể sống và làm việc bình thường.

Đó chính là cuộc sống mà thế hệ của Đoàn Thị Liên không có cơ hội trải qua.

Tên chị được đặt cho công viên, tượng đài và những công trình địa phương chính là cách nhắc rằng sự bình yên ấy từng được đánh đổi bằng tuổi trẻ của rất nhiều người.

Đoàn Thị Liên là một trong những nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân tiêu biểu của lực lượng Thanh niên xung phong miền Nam. Từ một nữ du kích Chánh Phú Hòa, chị trở thành Trung đội trưởng Đội 112, trực tiếp phục vụ 12 trận chiến và nhiều lần đưa thương binh về phía sau. Chị hy sinh ngày 10/7/1966 khi mới 22 tuổi, để lại một câu chuyện đặc biệt về tình đồng đội, trách nhiệm và sự hy sinh của người nữ thanh niên xung phong.