Đoàn xã (161)
Nguyễn Thị Đồng (1913-1992)
Căn nhà của mẹ Đồng từng sống thậtim ắng. Trên chiếc bàn thờ, di ảnh của mẹđã cũ mờ nhưng còn đọng lại đôi mắt baodung ẩn chứa nỗi buồn diệu vợi. Niềm hyvọng sum họp gia đình của mẹ với ngườicon trai duy nhất không thành. Anh Nguyễn Văn Hương đãhy sinh trên chiến trường miền Đông Nam Bộ. Mẹ ở nhà âmthầm nuôi cháu - con gái của liệt sĩ Hương - cho đến ngày mẹra đi mãi mãi vào năm 1992, thọ 80 tuổi.Trên làng quê Đại Phước mẹ đã chứng kiến và gánh chịunhững đau khổ mà kẻ thù gây ra cho người dân lành. Cuộcsống đầy vất vả lại mất tự do, kẻ thù cứ luôn bố ráp, khủng bốnhững ai có con đi cách mạng.Những ngày tháng đó, mẹ phải đi làm thuê. Chồng mẹ, ôngNguyễn Văn Tượng, đan thúng, rổ để mẹ mang bán, đắp đổicuộc sống từng ngày. Nhưng mẹ có niềm an ủi, vui mừng khicon trai là anh Hương đã giác ngộ cách mạng, chọn một conđường đúng đắn để đi. Anh tham gia du kích xã Đại Phước,hoạt động ngay chính trên quê hương mình. Lực lượng dukích xã Đại Phước đã nhiều lần làm cho địch khiếp vía, kinhhoàng. Diệt gian, phá ấp chiến lược... phong trào cách mạngthập niên 60 tại đây phát triển mạnh. Thế là địch ra sức ruồngbố bằng nhiều hình thức. Năm 1968, trong một trận đánh càn,một số cơ sở cách mạng, lực lượng du kích xã sa vào tay giặc.Con trai mẹ Đồng bị bắt trong trường hợp này.Để tách những người chiến sĩ ra khỏi cái nôi phong tràocách mạng, kẻ thù đã đem những chiến sĩ của ta bị bắt đày điCôn Đảo. Ở chuồng cọp ngục tù của đế quốc, như bao chiếnsĩ cách mạng khác, anh Hương giữ vững lòng son với cáchmạng, chịu đựng các đòn tra tấn dã man của kẻ thù. Cho đếnngày địch phải nhượng bộ trước sức tiến công mạnh mẽ củaquân đội cách mạng, anh Hương được địch trao trả về vớicách mạng năm 1973.Từ khi con bị bắt, mẹ Đồng như bặt vô âm tín về con traimình. Chỉ biết con bị bắt, đày Côn Đảo mà không biết sốngchết ra sao. Mẹ ở nhà dồn hết tình thương vào chăm lo chocháu nội. Thương nó sinh ra cha bị bắt, không biết có đượcngày về. Mấy năm sau, con dâu mất, cháu mẹ lại mồ côi.Anh Hương được trao trả trở về công tác tại Ban Hậu cầnthuộc Tỉnh đội Biên Hòa. Với những thành tích hoạt động,anh vinh dự được tặng thưởng Huân chương Chống Mỹ, Huânchương Chiến công... Anh tiếp tục hoạt động cho đến tháng9/1974, khi đơn vị đóng tại Bình Sơn, di chứng của đòn thùtra tấn ở Côn Đảo đã quật ngã anh. Anh hy sinh tại cứ và đượcđồng đội an táng tại đồi 105 - K76B - Bình Sơn - Long Thành.Ngày đất nước thống nhất, mẹ Đồng cùng chồng mừng vuikhôn tả. Thoát cảnh tù đày, được tự do nhưng mẹ còn hy vọngvề ngày gặp lại con trai của mình. Bao ngày tháng chờ mong,trông đợi, gia đình mong con trai về, cháu nội mẹ mong gặpđược để biết mặt ba. Đợi hoài, đợi mãi cho đến khi chị LêThị Hoa - người cùng quê từng hoạt động với anh Hương chobiết: anh Hương đã hy sinh. Mẹ thảng thốt, bàng hoàng. Nỗiđau mất con đè nặng tuổi già của mẹ.Giờ đây cháu mẹ đã khôn lớn và thay cha thờ cúng mẹ.Nhà nước truy tặng mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùngtheo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.



