Đoàn xã Nhơn Mỹ (260)

Giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt ở miền Nam, khi nhiều thiếu nữ cùng trang lứa còn đang ngồi trên ghế nhà trường, cô bé Nguyễn Thị Lài đã khoác lên mình màu áo cách mạng và trở thành một quân y của Đội phẫu thuộc Trung đoàn 3, Quân khu 9 khi mới tròn 13 tuổi.

Tuổi thơ của bà gắn liền với những cuộc hành quân xuyên qua Cầu Kè, Càng Long, Vũng Liêm, Ngãi Tứ... theo bước chân bộ đội. Bom đạn, những trận càn quét và tiếng súng không làm cô bé quân y năm nào chùn bước. Nhiệm vụ của bà là cứu chữa thương binh, giành giật sự sống cho đồng đội giữa điều kiện vô cùng thiếu thốn.

Những năm ấy, thuốc men khan hiếm đến mức nhiều phương pháp cứu chữa được thực hiện bằng tất cả sự sáng tạo và quyết tâm của người thầy thuốc cách mạng. Nước dừa non được dùng thay dịch truyền để cứu những chiến sĩ mất máu. Bà Lài nhớ mình là người leo dừa giỏi nhất đơn vị. Để giữ nước dừa vô trùng, trái dừa không được ném xuống đất mà phải tự tay hái rồi ôm xuống từ ngọn cây. Những giọt nước dừa mát lành ấy đã góp phần níu giữ sự sống cho biết bao người lính nơi chiến trường.

Nhưng chiến tranh không chỉ có những phép màu. Có những ký ức khiến bà mang theo suốt cuộc đời. Bà vẫn nhớ người chiến sĩ bị thương nặng ở vùng bụng mà bà cùng đồng đội đưa đi cấp cứu. Dù đã cố gắng hết sức, anh vẫn hy sinh trên tay bà giữa dòng sông. Bà cũng không quên người cán bộ bị thương nặng trong trận đánh năm 1971 tại Hiếu Kinh A. Khi thuốc men đã cạn kiệt, các quân y phải dùng cả kiến vàng nấu nước cho bệnh nhân uống với hy vọng mong manh giữ lại sự sống. Thế nhưng, người chiến sĩ ấy cũng không qua khỏi. Chính tay bà đã chôn cất anh bên bờ kênh dưới hai hàng dừa xanh, một ngôi mộ mà hơn nửa thế kỷ qua bà vẫn đau đáu mong tìm lại.

Điều day dứt nhất đối với người quân y thời chiến không phải là gian khổ hay hiểm nguy, mà là cảm giác bất lực khi "có thầy mà không có thuốc". Nhiều thương binh bị nhiễm trùng, mất máu nặng nhưng không có thuốc kháng sinh, không có thuốc cầm máu. Những người thầy thuốc cách mạng đã làm tất cả những gì có thể, nhưng không phải lúc nào cũng chiến thắng được tử thần.

Hòa bình lập lại, bà Nguyễn Thị Lài vẫn tiếp tục hành trình tri ân đồng đội. Từ năm 2009, bà miệt mài kết nối, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ và giúp đỡ gia đình các liệt sĩ có hoàn cảnh khó khăn. Hơn một thập kỷ qua, bà cùng đồng đội đã quy tập hàng chục hài cốt liệt sĩ về nghĩa trang, xây dựng nhà tình nghĩa và vận động hàng trăm triệu đồng hỗ trợ thân nhân người có công.

Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, mái tóc xanh ngày nào giờ đã bạc trắng. Nhưng trong trái tim người nữ quân y năm xưa vẫn vẹn nguyên hình bóng những đồng chí, đồng đội đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lài là minh chứng sinh động cho lòng dũng cảm, sự hy sinh thầm lặng và tinh thần nhân ái của những người thầy thuốc trong thời chiến. Đó cũng là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay hãy biết trân trọng hòa bình, biết ơn những người đã hiến dâng tuổi xuân và cả cuộc đời mình cho đất nước.