Đoàn xã Pu Sam Cáp (30)
Tư lệnh Phân khu Sài Gòn-Gia Định thời đánh Mỹ ác liệt nhất (về sau trở thành nhân vật Ba Kiên trong tiểu thuyết “Đất trắng” của nhà văn quân đội Nguyễn Trọng Oánh) tôi vẫn như chưa tin sao có một ngày mình tới được chính nơi sinh ra con người mang rất nhiều huyền thoại cho vùng đất Củ Chi này...
Thuở thiếu thời, Nguyễn Xuân Lực không được tới trường mà phải đi ở cho địa chủ, phải chịu cảnh roi vọt, quát mắng, ức hiếp... nên bước vào tuổi thanh niên là anh tình nguyện nhập vào đội vũ trang của địa phương. Ấy cũng là những ngày đầu tiên Cách mạng Tháng Tám năm 1945 vừa thành công. Hai năm sau, anh dự tuyển vào quân đội nhưng thân hình gầy yếu nên không được chấp nhận, phải tới lần thứ ba giấu đá vào người cho đủ cân nặng anh mới được nhập ngũ.
Vào bộ đội, Nguyễn Xuân Lực vừa rèn luyện vừa học văn hóa, cũng là do đồng đội dạy. Anh được chiến đấu trong đội hình Trung đoàn chủ lực 101, Đại đoàn Bình Trị Thiên. Trong trận Thanh Hương, anh là Trung đội trưởng, chỉ huy đơn vị diệt một xe bọc thép với hàng chục tên địch, được thể hiện trong thiên ký sự "Trận Thanh Hương" nổi tiếng của nhà văn Nguyễn Khắc Thứ… Rồi anh tham gia các trận: Xuân Bồ, Xuân Tùng... là những trận đánh trong xuân hè 1954 ở Bình-Trị-Thiên đã tạo những đòn sấm sét, chi viện cho chiến trường Điện Biên Phủ. Những trận đánh ấy cũng đã đi vào thơ Trần Mai Ninh, Phùng Quán, nhạc Nguyễn Văn Thương... Năm 1956, Nguyễn Xuân Lực được tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân, được chụp ảnh với Bác Hồ.
