Đội biệt động Sài Gòn
Đội biệt động Sài Gòn là tên gọi thường dùng để chỉ lực lượng Biệt động Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định, một tổ chức vũ trang hoạt động bí mật trong đô thị trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Lực lượng này nổi tiếng với các trận tập kích vào những mục tiêu quân sự và chính quyền tại Sài Gòn, đặc biệt trong giai đoạn Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, và giữ vị trí quan trọng trong lịch sử quân sự Việt Nam.
Quá trình hình thành
Tiền thân của lực lượng được hình thành từ các tổ chức Ban Công tác Thành, Tự vệ thành và các nhóm vũ trang tại Sài Gòn – Chợ Lớn trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Sau năm 1954, mạng lưới này suy giảm, nhưng từ đầu thập niên 1960 được tổ chức lại thành các đội biệt động chuyên trách hoạt động trong nội đô, với nhiều đơn vị như Đội 65, 66, 67, 68 và 69.
Phương thức hoạt động
Điểm nổi bật của Biệt động Sài Gòn là hoạt động bí mật ngay trong lòng đô thị. Các chiến sĩ thường xây dựng vỏ bọc dân sự, sử dụng hầm chứa vũ khí, cơ sở bí mật và mạng lưới giao liên để chuẩn bị cho các chiến dịch. Chiến thuật thường được mô tả bằng các đặc điểm như bí mật, táo bạo, bất ngờ, luồn sâu và đánh vào mục tiêu trọng yếu, khác với các đơn vị chủ lực chiến đấu trên chiến trường mở.
Vai trò lịch sử
Lực lượng này được biết đến nhiều nhất qua các cuộc tấn công trong Tết Mậu Thân 1968, nhằm vào những mục tiêu như Tòa Đại sứ Hoa Kỳ, Dinh Độc Lập, Đài Phát thanh Sài Gòn và một số cơ sở quân sự khác. Trong cách nhìn của lịch sử chính thống Việt Nam, các hoạt động này được đánh giá là có ý nghĩa quân sự và chính trị quan trọng đối với cuộc chiến. Trong nghiên cứu quốc tế, hiệu quả chiến lược của Tổng tiến công Tết Mậu Thân vẫn là chủ đề được nhiều học giả tiếp tục phân tích và tranh luận.
Di sản
Sau năm 1975, nhiều cựu chiến sĩ biệt động được ghi nhận bằng các danh hiệu và hình thức khen thưởng. Hiện nay, các di tích, hầm bí mật và hiện vật liên quan được bảo tồn tại Bảo tàng Biệt động Sài Gòn – Gia Định và nhiều địa điểm lịch sử ở Thành phố Hồ Chí Minh, góp phần giới thiệu về tổ chức, phương thức hoạt động và vai trò của lực lượng này trong bối cảnh lịch sử Việt Nam thế kỷ 20.
