Đội Cấn

Đội Cấn, tên thật là Trịnh Văn Đạt (1881 – 11/1/1918), là một thủ lĩnh yêu nước tiêu biểu trong phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp đầu thế kỷ XX, gắn liền với cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917 – một sự kiện lịch sử quan trọng của vùng đất Thái Nguyên.

Ông sinh năm 1881 tại thôn Yên Nhiên, huyện Vĩnh Tường (nay thuộc tỉnh Phú Thọ). Xuất thân trong gia đình nghèo, năm 1910 ông đi lính khố xanh thay anh trai và lấy tên Trịnh Văn Cấn. Nhờ năng lực và uy tín, ông được thăng chức đội trưởng, từ đó người dân quen gọi ông là Đội Cấn. Dù phục vụ trong quân đội Pháp, ông luôn nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ phong trào kháng Pháp của nghĩa quân Đề Thám.

Năm 1917, khi gặp nhà yêu nước Lương Ngọc Quyến đang bị giam tại nhà lao Thái Nguyên, tinh thần đấu tranh của Đội Cấn càng được thôi thúc mạnh mẽ. Đêm 30 rạng sáng 31/8/1917, ông cùng các binh lính người Việt phát động khởi nghĩa, tiêu diệt viên giám binh Pháp, phá nhà tù và giải phóng hơn 200 tù nhân. Nghĩa quân nhanh chóng làm chủ tỉnh lỵ Thái Nguyên, tuyên bố độc lập, thành lập lực lượng “Thái Nguyên quang phục quân”, thu hút hơn 600 người tham gia.

Tuy nhiên, trước lực lượng đàn áp đông đảo của thực dân Pháp, nghĩa quân phải rút lên vùng núi Tam Đảo và chiến đấu kiên cường suốt hơn 5 tháng. Ngày 11/1/1918, trong trận chiến tại núi Pháo (Đại Từ, Thái Nguyên), Đội Cấn bị thương nặng. Để giữ trọn khí tiết và không rơi vào tay địch, ông đã tự kết liễu đời mình.

Cuộc đời và sự hy sinh của Đội Cấn đã trở thành biểu tượng cho tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của nhân dân Thái Nguyên nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung, góp phần thắp lên ngọn lửa đấu tranh giành độc lập trong những năm đầu thế kỷ XX.