đội cấn

ĐỘI CẤN

- Tên húy, tên gọi khác: Tên thật là Trịnh Văn Cấn hay Trịnh Văn Đạt

- Quê quán: Làng Yên Nhiên, phủ Vĩnh Tường, (nay thuộc xã Vũ Di,

Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc)

- Niên đại: 1881 - 1918

- Chức nghiệp: Thủ lĩnh nghĩa quân chống Thực dân Pháp ở Thái Nguyên

- Công trạng: Nhà nghèo, năm 1910, ông đăng lính khố xanh thay cho

anh trai với cái tên là Trịnh Văn Cấn, sau thăng dần lên chức đội lính khố

xanh trong cơ binh Pháp đóng ở Thái Nguyên, vì thế ông được gọi là Đội Cấn.

Tuy đi lính cho Pháp, nhưng Đội Cấn lại là người chịu ảnh hưởng và

khâm phục tinh thần yêu nước chống Pháp của nghĩa quân Đề Thám. Thời gian

ông đóng tại Thái Nguyên, ông kết bạn với các đồng ngũ người Việt tại đây như

Đội Trường, Đội Giá, Cai Xuyên, Cai Mãnh, Ba Chén... thường bàn bạc việc

khởi nghĩa, nổi dậy chống chính quyền của Pháp ở Thái Nguyên.

Giữa năm 1917, Lương Ngọc Quyến, một thành viên của Việt Nam

Quang phục Hội bị Pháp bắt giữ và đưa biệt giam tại nhà lao Thái Nguyên với

mức án "Chung thân cấm cố". Tại đây, Đội Cấn và các bạn đồng chí đã có

những cuộc tiếp xúc với Lương Ngọc Quyến và được cổ vũ thêm tinh thần cũng

như hướng dẫn các biện pháp tổ chức binh biến cướp chính quyền.

Đêm 30 rạng 31/8/1917, Khởi nghĩa Thái Nguyên bùng nổ. Các binh lính

người Việt đã giết chết viên giám binh Pháp tên là Noël, phá nhà tù Thái

Nguyên, giải phóng 230 tù nhân. Đội Cấn được cử làm Tư lệnh trưởng, Lương

Ngọc Quyến làm Quân sư. Nghĩa quân sau đó triệu tập dân chúng tại Thái

Nguyên, tuyên bố Thái Nguyên độc lập, đặt quốc hiệu là Đại Hùng Đế quốc, ra

Tuyên ngôn và Lời kêu gọi "Chúng ta hãy mau chóng lợi dụng cơ hội ngàn năm

có một, cơ hội thật hiếm có để rửa nhục, để trả thù". Đội Cấn và các chiến hữu

đã làm chủ Thái Nguyên được 5 ngày. Sáng ngày 5/9/1917, nhà cầm quyền Pháp

điều 2 ngàn quân lên Thái Nguyên đàn áp. Do lực lượng quá chênh lệch, nghĩa

quân đành phải rút quân về vùng núi Tam Đảo, giáp Vĩnh Yên, xây dựng căn cứ

chống giữ.

Đội Cấn và nghĩa quân cầm cự được hơn 5 tháng. Ngày 11/01/1918, trong

một cuộc phản kích quân Pháp tấn công lên căn cứ tại núi Pháo, nay thuộc

huyện Đại Từ, nghĩa quân bị tổn thất nặng nề, bản thân Đội Cấn bị thương nặng.

Để không rơi vào quân Pháp, ông đã tự bắn vào bụng tự sát