ĐÔI CHÂN NỐI VÒNG TRÁI ĐẤT

Chàng trai xứ Nghệ lên đường

Năm 1961, khi vừa bước sang tuổi hai mươi, Nguyễn Viết Sinh rời quê hương Nam Đàn lên đường nhập ngũ. Sau một ngày đêm di chuyển, ông đến khu vực Làng Ho, Quảng Bình và được biên chế vào Tiểu đoàn 301 thuộc Đoàn 559.

Sau khoảng mười ngày huấn luyện, ông cùng đơn vị nhận nhiệm vụ gùi vũ khí và hàng hóa vượt qua đèo Ngàn Linh, đèo 800, sang phía tây Trường Sơn trên đất Lào, vượt Đường 9 rồi tiếp tục tiến về các chiến trường phía nam.

Khi ấy, đường Trường Sơn còn là những lối mòn nhỏ xuyên qua rừng rậm. Nhiều đoạn chưa có cầu, không có đường cho xe cơ giới; cán bộ, chiến sĩ phải tự mở lối, vượt suối và trèo qua những sườn núi dốc.

Hàng hóa được đựng trong những chiếc gùi bằng mây hoặc buộc chắc trên khung gỗ. Mỗi người mang theo vũ khí, lương thực, thuốc men, tài liệu và những vật dụng cần thiết cho chiến trường. Chiều trở ra, họ lại đưa cán bộ hoặc cáng những người bị thương về tuyến sau.

“Đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng”

Để giữ bí mật cho tuyến đường, những người lính phải tuyệt đối tuân thủ phương châm:

“Đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng.”

Khi hành quân, người đi cuối đội hình có nhiệm vụ xóa dấu chân. Ở một số khu vực, đoàn phải men theo lòng suối hoặc trải vật liệu xuống đường rồi thu lại sau khi đi qua.

Bữa ăn thường là lương khô hoặc cơm nắm mang theo. Khi bắt buộc phải nấu, bộ đội sử dụng bếp Hoàng Cầm, dẫn khói đi qua những đường ngầm để khói tỏa sát mặt đất, không tạo thành cột khói dễ bị phát hiện.

Trong những chặng đường nguy hiểm, mọi người hạn chế nói chuyện, chỉ dùng ký hiệu hoặc ám hiệu đã được thống nhất. Chỉ một tiếng động hoặc dấu vết bất thường cũng có thể khiến cả tuyến vận tải bị lộ.

Từ 20 kg lên 75 kg hàng

Những ngày đầu, mỗi chiến sĩ thường gùi khoảng 15–20 kg hàng. Sau khi quen đường và có thêm sức khỏe, Nguyễn Viết Sinh nâng dần khối lượng lên 30–40 kg.

Tại những thời điểm chiến trường cần gấp vũ khí, ông nhận gùi từ 65 đến 75 kg trong một chuyến, nặng hơn trọng lượng cơ thể mình. Có đêm ông phải đi liên tục khoảng 40 km qua những khu rừng không có ánh sáng, đường trơn và nhiều dốc cao.

Người chiến sĩ phải biết phân phối sức lực. Khi lên dốc, ông cúi thấp người để giữ chiếc gùi không kéo cơ thể ngã về phía sau. Khi xuống dốc, ông bước chậm, dùng gậy giữ thăng bằng để tránh trượt chân.

Qua suối, những người lính đi thành nhóm, hỗ trợ nhau giữ hàng khỏi ướt. Nếu nước lớn, họ phải buộc hàng thật kín, căng dây hoặc tìm đoạn dòng chảy an toàn hơn để vượt qua.

Mỗi chuyến hàng đến trạm giao nhận là một lần nhiệm vụ được hoàn thành. Nhưng họ hầu như không có thời gian nghỉ lâu, bởi phía sau lại có những chuyến hàng mới đang chờ được chuyển tiếp.

Tiểu đội chín người làm phần việc của mười một người

Tiểu đội do Nguyễn Viết Sinh phụ trách có chín chiến sĩ. Tuy nhiên, cả đơn vị đặt mục tiêu hoàn thành khối lượng công việc tương đương mười hoặc mười một người.

Nếu một chiến sĩ bị sốt rét hoặc sức khỏe yếu, người khỏe sẽ nhận thêm hàng. Người đi nhanh quay lại hỗ trợ người đi chậm. Người có sức gùi nhiều hơn chủ động mang bớt phần của đồng đội.

Nhờ tinh thần ấy, tiểu đội duy trì được tuyến vận chuyển ngay cả trong những ngày thiếu quân số. Nguyễn Viết Sinh luôn cho rằng thành tích của mình không thể tách rời sự đoàn kết và giúp đỡ của toàn đơn vị.

Mỗi khi cảm thấy mệt, ông và đồng đội lại nhắc nhau rằng từng kilôgam hàng được đưa tới chiến trường đều có thể giúp bộ đội có thêm điều kiện chiến đấu và giảm bớt mất mát cho đồng bào miền Nam.

Suy nghĩ ấy giúp những người lính tiếp tục bước đi, dù vai đau, chân mỏi và con đường phía trước vẫn còn rất dài.

Những con số được ghi lại

Bảng thành tích được lưu giữ tại Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh ghi nhận:

• Năm 1962, Nguyễn Viết Sinh gùi 13.553 kg hàng, tham gia 296 lượt cáng người bị thương và đi tổng quãng đường 10.196 km.

Tổng cộng trong 1.089 ngày làm nhiệm vụ, ông đã vận chuyển hơn 55 tấn hàng và đi 41.025 km. Quãng đường này tương đương với việc đi bộ hơn một vòng quanh Trái Đất theo đường xích đạo.

Những con số ấy không có nghĩa Nguyễn Viết Sinh thực hiện một hành trình liên tục vòng quanh thế giới. Đó là tổng chiều dài của hàng nghìn chặng đường ông đi đi, về về giữa các kho, trạm giao liên và đơn vị trên tuyến Trường Sơn.

Sau mỗi chuyến, ông lại quay trở về nhận hàng mới. Cũng một con dốc ấy, một dòng suối ấy, người chiến sĩ có thể phải đi qua hàng chục, hàng trăm lần.

Chiều về cáng người bị thương

Công việc của người giao liên không kết thúc khi giao được hàng. Trên đường trở ra, Nguyễn Viết Sinh cùng đồng đội thường cáng những người bị thương về các trạm điều trị.

Cáng người qua đường rừng khó hơn gùi hàng. Những người khiêng phải giữ bước chân đều, hạn chế rung lắc và luôn quan sát tình trạng của người nằm trên cáng. Đến đoạn dốc, các chiến sĩ phải đổi vị trí và phối hợp chặt chẽ để bảo đảm an toàn.

Có những hôm vừa giao xong một chuyến hàng, tiểu đội nhận lệnh quay lại ngay để đưa người bị thương ra ngoài. Dù đã mệt mỏi, họ vẫn cố gắng đi nhanh vì hiểu rằng thời gian có ý nghĩa đặc biệt đối với người đang cần được cứu chữa.

Danh hiệu đến với người lính gùi hàng

Ngày 1 tháng 1 năm 1967, Trung sĩ, Tiểu đội trưởng Nguyễn Viết Sinh được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Khi cấp trên thông báo ông được ra Hà Nội nhận danh hiệu, ban đầu ông không muốn đi vì lo phải rời đồng đội. Nhưng nghe nói có cơ hội được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông rất xúc động và lập tức chuẩn bị lên đường.

Từ tuyến đường trên đất Lào, ông cùng một đồng đội phải đi bộ gần hai tuần để ra tới dốc Cổng Trời ở Quảng Bình. Đường đi liên tục bị gián đoạn nên hai người không thể về Hà Nội đúng thời gian.

Khi nghe Đài Tiếng nói Việt Nam báo lễ tuyên dương đã kết thúc, ông quyết định trở lại đơn vị tiếp tục làm nhiệm vụ. Hai năm sau, Nguyễn Viết Sinh mới có dịp ra Hà Nội, nhưng lúc đó Chủ tịch Hồ Chí Minh đã qua đời. Không được một lần gặp Bác trở thành điều ông luôn cảm thấy tiếc nuối.

Người lính không nhận chiến công về riêng mình

Khi được hỏi điều gì tạo nên sức mạnh để mang được khối lượng hàng lớn như vậy, Nguyễn Viết Sinh không cho rằng mình có sức khỏe phi thường.

Ông nói tới lòng quyết tâm của những người lính, tình đồng đội và suy nghĩ rằng hàng hóa đang được các đơn vị phía trước chờ đợi. Trong hoàn cảnh thiếu thốn, mỗi người đều cố gắng làm thêm một phần để cả tuyến đường không bị gián đoạn.

Ông cũng xem việc gùi hàng là nhiệm vụ bình thường của một người lính hậu cần, không nghĩ công việc ấy lại giúp mình được phong tặng danh hiệu Anh hùng.

Chính sự giản dị ấy khiến câu chuyện về Nguyễn Viết Sinh không chỉ là câu chuyện về một kỷ lục, mà còn là câu chuyện về hàng vạn con người đã âm thầm vận chuyển từng bao gạo, hòm thuốc và kiện hàng qua Trường Sơn.