Đối đáp sắc sảo, khôn khéo

Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết ngày 27/1/1973, tuy nhiên phái đoàn Việt Nam trải qua gần 5 năm đấu tranh ngoại giao cam go. Khi rời Hà Nội sang Pháp vào cuối năm 1968, không thành viên nào trong đoàn nghĩ tới quãng thời gian đằng đẵng đấu tranh ngoại giao bền bỉ như vậy. Bà Nguyễn Thị Bình kể lại cuộc đấu tranh lịch sử bằng ngôn ngữ giản dị, cô đọng và trung thực.

Có những giai đoạn hầu như ngày nào đoàn cũng phải tiếp một hay hai hãng truyền hình hoặc phóng viên các báo Pháp, Mỹ, Anh, Nhật… Báo chí nhìn chung có thiện cảm đối với đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đoàn Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Trước những vấn đề tế nhị, cả đoàn cùng nhau bàn bạc để có cách trả lời thống nhất, khôn ngoan. “Mặt trận đối ngoại là một chiến trường, vừa đấu trí, vừa đấu lý và lần nào chúng ta cũng giành thắng lợi”, bà kể.

Bà Nguyễn Thị Bình cũng không ít lần phải đối diện với những câu hỏi khó, như xoáy vào vấn đề có quân đội miền Bắc ở miền Nam Việt Nam hay không. “Chúng tôi được chỉ thị không nói có mà cũng không nói không. Tôi trả lời: Dân tộc Việt Nam là một, người Việt Nam ở Bắc cũng như Nam đều có nghĩa vụ chiến đấu chống xâm lược. Các nhà báo có xoay đi xoay lại thế nào chúng tôi cũng chỉ một mực giữ nguyên cách nói đó, cuối cùng họ cũng đành chịu”, bà viết.

Năm 1969, đoàn đàm phán tuyên bố vùng giải phóng chiếm hai phần ba miền Nam. Đến năm 1971, ta “mở rộng” ra đến ba phần tư. Thực tế, lúc đó, trên chiến trường, quân chủ lực ta gặp khó khăn, địch ném bom khắp nơi, kể cả vùng ngoại ô Sài Gòn. Bà Nguyễn Thị Bình và đoàn đàm phán lại chụm đầu lại bàn bạc, tìm ra câu trả lời vững vàng khiến các nhà báo phải gật đầu: “Chúng tôi bàn với nhau để trả lời báo chí: Nơi nào Mỹ ném bom, bắn phá thì đấy chính là vùng giải phóng của chúng tôi. Nếu không tại sao Mỹ lại phải ném bom”.

Bà Nguyễn Thị Bình nhớ nhất là cuộc gặp mặt báo chí trên truyền hình trực tiếp vào giữa năm 1971. Khi ấy, truyền hình Pháp có sáng kiến tổ chức cuộc họp báo ở hai đầu Paris và Washington. Có 20 nhà báo tham gia, 10 người phần lớn là Mỹ coi như bảo vệ lập trường của Mỹ, 10 người khác phần lớn là Pháp coi như trung lập, khách quan. Khi được mời, bà có phần ngần ngại, nghĩ mình chỉ có một mình giữa bao nhiêu nhà báo sừng sỏ không quen biết, lại phải tranh luận bằng tiếng Pháp. Khi đó, người phát ngôn của đoàn và mọi người động viên bà, coi đây là dịp rất tốt để ta giới thiệu trước toàn thế giới lập trường chính nghĩa và vạch âm mưu, tội ác của Mỹ, nên phải hết sức tận dụng.

Gần hai tiếng đồng hồ căng thẳng dưới ánh đèn sáng chói của trường quay, các nhà báo chủ yếu xoay quanh lập trường của Mỹ và Việt Nam tại bàn đàm phán. Tuy hồi hộp, song bà vẫn cố gắng bình tĩnh đối đáp đàng hoàng, mạnh mẽ nhưng hòa nhã, nêu rõ thiện chí muốn tìm giải pháp chính trị, chấm dứt đau khổ của nhân dân, cũng kiên quyết đến cùng vì độc lập, tự do, thống nhất đất nước...

“Kết thúc họp báo, tôi thở phào vì đã hoàn thành một nhiệm vụ phức tạp. Đồng chí Xuân Thủy điện thoại khen: Cô rất dũng cảm. Nhiều bạn Pháp, nhất là các bạn nữ thì gọi điện hoan hô, coi đây là một thành công quan trọng. Nhiều ngày sau, báo chí còn tiếp tục nói đến sự kiện này”, bà kể lại.