ĐÔI DÉP CAO SU

"Có những kỷ vật không mang giá trị vật chất, nhưng lại chứa đựng cả một cuộc đời."

Một chiều tháng Bảy, nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, tôi có dịp đến thăm bác cựu chiến binh Trần Văn Cường, sinh năm 1950, nguyên chiến sĩ tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Trong căn nhà nhỏ, giữa những tấm bằng khen và huân chương, có một đôi dép cao su đã cũ, quai dép nhiều lần được khâu lại bằng dây thép.

Tôi tò mò hỏi:

• "Bác vẫn giữ đôi dép này ạ?"

Bác mỉm cười, ánh mắt xa xăm.

• "Đôi dép này đã cùng bác đi gần hết cuộc chiến."

Rồi bác bắt đầu kể.

Năm 1971, bác lên đường nhập ngũ khi vừa tròn hai mươi mốt tuổi.

Ngày chia tay, mẹ chỉ kịp dúi vào tay bác một gói cơm nắm và dặn:

"Đi thì cố gắng sống. Nếu không về được thì cũng phải sống sao cho xứng đáng với quê hương."

Suốt những năm ở chiến trường, đôi dép cao su là người bạn đồng hành.

Mùa mưa, dép ngập trong bùn đất.

Mùa khô, mặt dép nóng bỏng vì cát và đá.

Có những lần quai dép đứt giữa đường hành quân, bác cùng đồng đội dùng dây điện thoại cũ buộc lại rồi tiếp tục đi.

Bác cười:

"Lúc ấy ai cũng thế. Đôi dép hỏng thì sửa. Ba lô rách thì vá. Quần áo sờn thì khâu. Chỉ có ý chí là không được phép rách."

Mùa xuân năm 1975, đơn vị của bác tiến về giải phóng Sài Gòn.

Không khí lúc ấy rất khẩn trương.

Ai cũng hiểu ngày thống nhất đã rất gần.

Nhưng cũng chính lúc ấy, những trận đánh trở nên ác liệt hơn bao giờ hết.

Trong một lần vượt qua cây cầu bị đánh sập, bác trượt chân xuống dòng nước xiết.

Khẩu súng còn giữ được.

Chiếc ba lô cũng giữ được.

Chỉ có một chiếc dép bị nước cuốn mất.

Người đồng đội đi phía sau liền cởi ngay chiếc dép của mình đưa cho bác.

Bác ngạc nhiên:

• "Còn cậu?"

Anh chỉ cười:

"Một người đi dép còn hơn hai người đi chân đất."

Cuối cùng, hai người thay nhau đi từng chiếc dép suốt quãng đường còn lại.

Người đi trước mang chiếc bên trái.

Người đi sau mang chiếc bên phải.

Đến khi nghỉ lại đổi cho nhau.

Bác bảo:

"Bây giờ kể lại nghe có vẻ lạ, nhưng lúc đó chẳng ai thấy khổ cả. Chỉ mong nhanh đến ngày đất nước hòa bình."

Ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Khi lá cờ giải phóng tung bay, cả đơn vị ôm chầm lấy nhau.

Có người cười.

Có người khóc.

Có người lặng lẽ nhìn lên bầu trời.

Bác nói:

"Khoảnh khắc ấy bác chỉ nghĩ đến mẹ. Không biết mẹ còn khỏe không. Không biết bao giờ mình mới được về."

Sau chiến tranh, bác trở về quê.

Người mẹ già đứng ở đầu ngõ.

Bà nhận ra con trai từ rất xa.

Hai mẹ con ôm nhau mà không ai nói nên lời.

Bác vẫn mang đôi dép cao su ấy.

Mẹ nhìn đôi dép mòn gần hết đế rồi lặng lẽ cất đi.

Bà bảo:

'Đừng bỏ. Nó đã đưa con trở về.'

Hơn năm mươi năm đã trôi qua.

Đôi dép giờ không còn đi được nữa.

Nhưng bác vẫn giữ như một báu vật.

Mỗi lần có học sinh, đoàn viên đến thăm, bác đều mang đôi dép ra kể chuyện.

Không phải để kể mình đã gian khổ thế nào.

Mà để các em hiểu rằng:

Hòa bình hôm nay được đánh đổi từ những điều bình dị nhất.

Từ đôi dép cao su.

Từ nắm cơm sẻ nửa.

Từ bi đông nước chuyền tay.

Và từ sự hy sinh của biết bao người lính chưa kịp trở về.

Trước khi ra về, tôi hỏi bác:

• "Nếu được quay lại tuổi hai mươi, bác có tiếp tục lên đường không?"

Bác không suy nghĩ lâu.

Giọng nói vẫn dứt khoát như người lính năm nào:

"Có chứ! Vì nếu thế hệ bác ngày ấy không đứng lên thì làm gì có thế hệ các cháu được sống trong hòa bình hôm nay."

Tôi nhìn lại đôi dép cao su đã bạc màu thời gian.

Nó không còn là một vật dụng.

Nó là chứng nhân của lịch sử.

Là biểu tượng cho một thế hệ đã đi qua chiến tranh bằng lòng yêu nước, ý chí kiên cường và niềm tin sắt son vào ngày đất nước thống nhất.

Rời ngôi nhà của bác, tôi mang theo một bài học không có trong bất kỳ cuốn sách nào: Giá trị của hòa bình không chỉ được đo bằng những năm tháng yên bình, mà còn bằng sự biết ơn đối với những con người đã âm thầm hy sinh để gìn giữ nền hòa bình ấy.