Đôi dép cao su còn dang dở

Người làng Vạn Lộc ai cũng biết cụ Tòng – cựu chiến binh Trường Sơn, năm nay đã ngoài tám mươi. Ở góc nhà cụ có một chiếc hộp gỗ nhỏ, cất giữ suốt hơn nửa đời người. Mỗi lần mở ra, cụ luôn ngồi lặng rất lâu. Trong hộp chỉ có một đôi dép cao su cũ, một chiếc nguyên vẹn, chiếc kia chỉ còn nửa bàn.

Nhiều người hỏi cụ sao không vứt đi, cụ chỉ cười buồn:
– Không phải dép đâu, đó là kỷ vật một thời máu lửa…

Câu chuyện bắt đầu mùa hè năm 1972. Khi ấy, anh Tòng vừa tròn 20 tuổi, là chiến sĩ công binh bắc cầu qua suối ở ngầm Khe Mía. Đêm ấy mưa như trút, nước suối dâng cao, cuốn phăng cả đoạn đường mới làm xong. Đơn vị nhận lệnh phải thông đường trong đêm để xe pháo kịp vào chiến trường.

Ngầm trơn trượt, nước xiết như muốn nuốt chửng mọi thứ. Để giữ thăng bằng, các chiến sĩ cắm từng cọc tre làm lan can. Ai nấy đều ướt sũng, môi tím bầm vì lạnh. Trong tiếng gầm của suối, tiếng máy bay địch gào rú trên đầu.

Anh Tòng cùng đồng đội Hòa được giao nhiệm vụ lội sang bờ bên kia kéo dây dẫn hướng. Vừa qua đến giữa dòng, một quả pháo sáng bùng lên, soi trắng cả ngầm. Máy bay đổ bom ngay lập tức.

Mảnh bom xé nước, quật mạnh vào chân Hòa khiến anh ngã quỵ. Nước lũ cuốn phăng anh xuống lòng suối. Tòng kịp nắm tay bạn nhưng dòng nước quá mạnh, kéo cả hai trôi đi. Giày bị tuột khỏi chân, đôi dép cao su họ đang mang bị dòng nước xoáy giằng xé.

– Buông tôi ra! – Hòa gào lên giữa tiếng nước. – Đừng để cả hai chết!

Nhưng Tòng nghiến răng cầm chặt tay bạn, cố vùng vẫy bám vào tảng đá ven bờ. Đúng lúc ấy, tiếng bom nổ long trời, đất đá từ triền núi đổ ập xuống. Một mảnh đất lớn trượt xuống, quật vào chân Tòng. Đau buốt tận óc, nhưng anh vẫn giữ không buông.

Đồng đội kịp chạy đến kéo cả hai lên bờ. Nhưng Hòa đã kiệt sức, hơi thở chỉ còn thoi thóp. Trên bờ suối, anh nhìn Tòng, khẽ cười:
– Cậu giữ được tớ… cũng như giữ được đường… cố mà sống… làm nốt phần tớ…

Rồi anh lịm đi trong vòng tay đồng đội, bàn tay vẫn nắm chặt dây kéo.

Nhìn xuống chân mình, Tòng thấy đôi dép cao su đã rách toạc một chiếc, chiếc còn lại cũng bị mảnh bom cắt mất nửa bàn. Anh tháo dép ra ôm vào ngực. Nó thấm đầy máu và bùn, nhưng với Tòng đó là lời nhắc nhở về cái giá để thông đường kịp thời cho bộ đội ta tiến công.

Từ đó, anh giữ đôi dép như giữ lời hứa với bạn. Suốt những năm chiến đấu sau này, mỗi lần mệt mỏi, nhìn xuống bàn chân đất bỏng rát, anh lại nhớ đến Hòa và sức mạnh lại ùa về.

Sau ngày giải phóng, anh Tòng trở về quê, lập gia đình, làm nghề sửa cầu đường. Nhưng đôi dép cao su vẫn được cất giữ, dù nhiều lần người nhà khuyên bỏ đi.

Cụ bảo:
– Nó là phần còn dang dở của tình đồng đội, của con đường chiến tranh. Mỗi lần nhìn, tôi lại thấy mình phải sống sao cho xứng đáng với bạn bè đã nằm lại.

Chiều 27/7 năm nào, cụ mở hộp gỗ, đưa đôi dép cho đứa cháu nội đang học lớp 7. Cụ nói:
– Mai sau lớn lên, con có thể không hiểu chiến tranh, nhưng nhất định phải hiểu giá trị của hòa bình. Đôi dép này là cái giá mà cả dân tộc phải trả. Con nhớ nhé.

Đứa cháu nhìn đôi dép rách mà lặng đi. Nó hiểu rằng có những thứ không cần nguyên vẹn để trở thành biểu tượng. Đôi dép cao su năm ấy dang dở, nhưng tinh thần hi sinh, tình đồng đội, trách nhiệm với Tổ quốc thì trọn vẹn, chẳng bao giờ phai mờ.

Đôi dép rách không chỉ là kỷ vật chiến tranh mà còn là bài học sâu sắc về ý chí, sự hi sinh và tình đồng đội. Nó nhắc những người hôm nay biết sống tử tế, trách nhiệm, giữ gìn hòa bình và tiếp nối những điều thế hệ cha anh gửi lại – như mạch đường Trường Sơn năm nào vẫn tiếp tục nối dài.