ĐÔI DÉP CAO SU VÀ DẶM ĐƯỜNG NAM TIẾN

Trong cuộc đời người lính đi dọc chiều dài cuộc chiến tranh phá hoại, có những vật dụng gắn bó thân thiết như một phần xương thịt. Với ông giáo Nghĩa – người lính bộ binh Sư đoàn 324 – vật báu vô giá ấy chính là đôi dép cao su đúc từ lốp xe tải quân sự hỏng do chính tay anh tự cắt lấy ngày hội quân ở khu rừng Thanh Chương. Đôi dép đen nhẻm, thô kệch, có bốn chiếc quai to bản làm bằng cao su săm ô tô, đồng hành cùng Nghĩa qua suốt chặng đường vạn dặm "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước".

Nghĩa vốn là giáo viên dạy văn cấp ba ở một trường huyện miền núi Nghệ An. Khi tiếng súng tiền tuyến gọi tên, anh xếp lại những trang giáo án còn thơm mùi mực, gác lại phấn trắng bảng đen để khoác lên mình màu áo lính. Ngày lên đường, hành trang của anh ngoài chiếc ba lô con cóc, vài ba cuốn sách văn học kinh điển thì chính là đôi dép lốp ấy. Đồng đội thường trêu: "Thầy giáo Nghĩa đi dép lốp mà bước đi thoăn thoắt như bay, chắc có phép thần thông". Nghĩa chỉ cười, anh bảo đôi dép này có linh hồn, nó biết đau cùng người lính và biết cùng người lính kiên cường.

Đôi dép cùng Nghĩa lội qua những dòng suối lũ chảy xiết ở miền Tây Quảng Trị, nơi đá hộc sắc nhọn như dao cạo sẵn sàng cứa nát những bàn chân trần. Khi quai dép bị đứt do găm vào rễ cây cổ thụ, Nghĩa không vứt đi. Anh bình tĩnh ngồi bên suối, rút chiếc nạo làm từ mảnh bom, khéo léo dùi lại lỗ, dùng một mẩu dây điện màu xanh nhặt được ở chốt thông tin để chốt chặt chiếc quai lại. Đôi dép lốp từ đó có thêm một chiếc "khuyên" bằng dây điện độc đáo, không lẫn vào đâu được của đại đội.

Mùa khô năm 1972, đơn vị của Nghĩa nhận lệnh hành quân cấp tốc vào tham gia chiến dịch giải phóng Tây Nguyên. Đó là những ngày tháng thử thách cực hạn đối với đôi bàn chân người lính. Cái nắng hanh hao của đất trời cao nguyên nung chảy cả mặt đường đất đỏ, bụi cuốn lên mù mịt bám chặt vào chân. Đôi dép cao su đi lâu ngày cọ xát vào da thịt khiến chân Nghĩa phồng rộp, rớm máu, mỗi bước đi như có hàng ngàn mũi kim châm vào da thịt. Thấy Nghĩa đi tập tễnh nhưng vẫn kiên quyết không rời hàng ngũ, người tiểu đội trưởng bảo: — Nghĩa ơi, cậu gầy gò thế này, hay là bỏ đôi dép ra, đi chân đất cho thoáng, hoặc để tôi cõng ba lô giúp cho một đoạn. Nghĩa lắc đầu, mồ hôi chảy ròng ròng trên khuôn mặt hốc hác vì thiếu ngủ: — Không sao đâu đồng chí. Đôi dép này còn chịu được mảnh bom, chẳng lẽ bàn chân tôi lại đầu hàng sỏi đá? Nó chưa mòn vẹt hết gót thì tôi chưa dừng bước.

Trong trận đánh giành giật điểm cao dốc Đầu Lâu, đại đội của Nghĩa bị địch bao vây bốn phía, đạn pháo cày nát trận địa suốt ba ngày đêm. Nghĩa cùng khẩu đội đại liên bám trụ trong một công sự sập một nửa. Khi tiếng súng tạm yên, anh cúi xuống nhìn đôi dép lốp dưới chân. Một mảnh đạn văng trúng đã làm bay mất một góc của chiếc gót bên phải, chiếc quai bằng dây điện xanh cũng bị cháy sém, nhưng kỳ diệu thay, nó vẫn ôm chặt lấy bàn chân rớm máu của anh. Đôi dép lốp ấy giống như ý chí của Nghĩa và đồng đội: dù bị băm vằn, cày xới, vẫn kiên cường bám chặt vào từng tấc đất quê hương.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, cánh cổng Dinh Độc Lập bị húc đổ trong niềm vui vỡ òa của cả dân tộc. Nghĩa cùng đơn vị bước đi giữa đại lộ rợp bóng cây của Sài Gòn trong tiếng reo hò, hoa tung rực rỡ của người dân đón chào quân giải phóng. Nhìn xuống chân mình, Nghĩa bỗng trào nước mắt. Đôi dép cao su đúc ngày nào giờ đã mòn vẹt đến tận đế, chiếc quai dây điện xanh sờn cũ kỹ, bám đầy đất đỏ Tây Nguyên và bụi đường chiến trận. Nó đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của nó một cách kiêu hãnh.

Hơn năm mươi năm trôi qua, ông giáo Nghĩa giờ đã là một cụ già tóc bạc phơ, sống thanh thản trong ngôi nhà nhỏ ở quê quê cũ. Trên chiếc tủ kính trang trọng ở phòng khách, bên cạnh những tấm Huân chương chiến công, ông Nghĩa đặt đôi dép cao su cũ kỹ năm xưa được lau chùi sạch sẽ. Mỗi lần đám cháu chắt vây quanh đòi nghe kể chuyện thời chiến, ông lại chỉ vào đôi dép, chậm rãi bảo: "Các cháu ạ, thế hệ của ông đã đi qua hai cuộc chiến tranh, vượt qua ngàn dặm Trường Sơn chỉ bằng đôi chân và đôi dép lốp này đây. Nó không biết nói, nhưng nó chứa đựng cả một thời đại mà lòng người vững vàng hơn cả sắt thép".