Đồi không tên

Có những vùng đất không mang vết thương trên bề mặt, nhưng lại mang trong mình những lớp trầm tích ký ức mà chỉ cần chạm nhẹ, tất cả sẽ dội về như một cơn sóng ngầm. Tôi đang sống ở Lâm Đồng – nơi những đồi thông đứng lặng trong sương, nơi buổi sáng bắt đầu bằng tiếng gió và kết thúc bằng ánh chiều êm. Ở đây, chiến tranh dường như chỉ là một khái niệm nằm trong sách. Nhưng cũng chính từ nơi bình yên ấy, trong một ngày khoác lên mình chiếc áo xanh thanh niên, tôi bắt đầu lần giở những trang ký ức của một vùng đất khác – Quảng Bình – nơi từng được gọi bằng cái tên khốc liệt: “tuyến lửa”.

 Những con số hiện ra trước mắt tôi như những nhát cắt lạnh lẽo của lịch sử: hơn 8 vạn lần máy bay; hơn 1,5 triệu tấn bom đạn; hàng chục nghìn con người ngã xuống. Tôi đã từng đọc những con số như thế trong sách.Nhưng hôm nay, chúng không còn nằm yên trên trang giấy. Chúng dường như có âm thanh. Là tiếng bom xé toạc bầu trời. Là tiếng đất đá đổ sập. Là tiếng người gọi nhau trong hoảng loạn rồi bỗng chốc im bặt. Tôi chợt hiểu, lịch sử không phải là những dòng chữ khô khan.Lịch sử là ký ức – mà ký ức thì luôn mang theo hơi thở của con người.

 Tôi tìm đến ông ngoại tôi ông tên Nguyễn Thế Đức, sinh năm 1953,là Cựu chiến binh và Trung Đội Phó lúc bấy giờ và như tìm đến một “cánh cửa” dẫn vào quá khứ. Ông không bắt đầu bằng một trận đánh. Ông bắt đầu bằng một địa danh không tên.

“Đó là một quả đồi không tên…”

Câu nói ấy, thoạt nghe, tưởng như vô nghĩa. Nhưng lại ám ảnh. Bởi những gì không có tên… thường là những gì bị lãng quên. Quả đồi ấy nằm ở huyện Lệ Thủy, Tỉnh Quảng Bình cũ nay là Xã Cam Thủy, Tỉnh Quảng Trị. Năm 1972, ông được giao nhiệm vụ giữ chốt tại đó. Giữ – một từ ngắn. Nhưng trong chiến tranh, “giữ” không chỉ là đứng lại. Mà là chấp nhận đối diện với cái chết. Tôi hỏi Ông có sợ không. Ông cười, một nụ cười rất nhẹ:

“Sợ chứ… nhưng không được lùi.”

Tôi bất chợt nhận ra: Can đảm không phải là không biết sợ. Mà là biết sợ… nhưng vẫn bước tiếp.

Những ngày trên chốt hiện lên qua lời kể của ông không phải bằng những chi tiết dữ dội, mà bằng những mảnh ghép rất đời thường. Một bữa cơm độn sắn. Một chiếc hầm chữ A chật hẹp. Một ngọn đèn dầu leo lét trong đêm. Nhưng chính những điều giản dị ấy lại khiến tôi thấy chiến tranh gần hơn bao giờ hết. Bởi chiến tranh không chỉ diễn ra ở chiến tuyến.Nó len vào từng bữa ăn, từng giấc ngủ, từng hơi thở.

“Bom bi… pháo hạm… có hết…”

Ông nói, giọng đều đều như thể đang kể một chuyện rất xa. Nhưng tôi biết, đó là những âm thanh đã từng găm vào ký ức Ông. Có những lúc đang ăn. Có những lúc đang ngủ. Bom rơi xuống. Không báo trước. Không kịp tránh.

“Ông suýt chết một lần…”

Câu nói nhẹ như gió thoảng. Nhưng lại khiến tôi khựng lại. Suýt chết – hai từ ấy, trong đời sống bình thường, nghe có vẻ xa xôi. Nhưng trong chiến tranh, nó là ranh giới mong manh mà mỗi người lính phải bước qua mỗi ngày. Nhưng điều Ông không nói ngay – lại là điều khiến tôi day dứt nhất.

“Có người… không về được…”

Câu nói ấy rơi xuống rất khẽ. Nhưng vang lên trong tôi rất lâu. Tôi nhắm mắt lại, cố hình dung. Một buổi sáng trên quả đồi không tên. Sương còn đọng trên cỏ. Không khí ẩm và lạnh. Rồi một tiếng nổ. Đất đá tung lên. Khói bụi phủ kín. Tiếng gọi nhau hoảng loạn. Có người còn đáp lại. Có người… không. Chỉ vài phút trước đó, họ còn ngồi cạnh nhau. Có thể đã nói về một ngày trở về. Một bữa cơm sum họp. Một lời hứa với mẹ. Nhưng chiến tranh không chờ họ kịp thực hiện. Có những cái chết không kịp nói lời từ biệt. Không có một cái nắm tay. Không có một lời cuối. Chỉ là một khoảng trống – đột ngột và vĩnh viễn. Ông nói “Có đứa… còn trẻ lắm…”. Tôi chợt thấy nhói. Tuổi hai mươi của họ – đáng lẽ phải là những ước mơ đang mở ra. Nhưng đã khép lại giữa một quả đồi không tên. Những con số tôi đọc ban đầu bỗng trở nên có khuôn mặt: 13.700 người thiệt mạng; 22.000 người bị thương. Không còn là thống kê. Mà là những con người.

 Tôi nhìn ông. Ông vẫn ngồi đó, bình thản. Nhưng trong ánh mắt ấy, tôi thấy một khoảng sâu không chạm tới. Có lẽ, những người đã nằm lại ấy… chưa bao giờ rời khỏi ký ức của ông. Trở về với hiện tại, tôi lại đứng giữa cao nguyên Lâm Đồng. Gió vẫn thổi qua những đồi thông. Sương vẫn phủ nhẹ mỗi buổi sáng. Không có tiếng bom. Không có những quả đồi bị cày xới. Nhưng trong tôi, mọi thứ đã khác.

 Tôi hiểu rằng: Hòa bình không phải là điều hiển nhiên. Nó là kết quả của những điều không thể đong đếm. Chiếc áo xanh thanh niên trên vai tôi hôm ấy bỗng trở nên nặng hơn. Không phải vì cái nắng. Mà vì nó mang theo một ý nghĩa khác. Không chỉ là màu của tuổi trẻ. Mà là màu của sự tiếp nối. Thế hệ chúng tôi không phải cầm súng. Không phải ngủ trong hầm tối. Không phải đối diện với bom đạn. Nhưng chúng tôi có một trách nhiệm khác. Đó là nhớ. Nhớ không phải để chìm trong quá khứ. Mà để hiểu giá trị của hiện tại. Đó là sống. Sống sao cho xứng đáng với những gì đã được đánh đổi. Và đó là không được phép thờ ơ. Vì sự thờ ơ… chính là cách nhanh nhất để lịch sử trở nên vô nghĩa. Có những ký ức, nếu không được giữ lại, sẽ không biến mất. Nhưng sẽ chìm vào im lặng. Và có những sự im lặng…đáng sợ hơn cả chiến tranh.