ĐÔI MẮT KHÔNG CÒN NHÌN THẤY NGÀY TOÀN THẮNG

Giữa trưa 30 tháng 4 năm 1975.

Ngoài kia, hàng triệu người đang òa khóc, reo hò trong niềm vui của ngày đất nước thống nhất.

Những đoàn quân tiến về Sài Gòn.

Những lá cờ tung bay.

Những tiếng hô vang giữa phố phường.

Nhưng giữa dòng người đang sống trong khoảnh khắc lịch sử ấy, có một người lính nằm trên băng ca, được đưa đi cấp cứu.

Dưới lớp băng trắng phủ kín đôi mắt, hai hàng nước mắt vẫn lặng lẽ chảy dài.

Người lính ấy là Lê Duy Ứng.

Điều khiến ông khóc không chỉ vì những vết thương trên cơ thể.

Ông khóc vì đôi mắt của mình không còn nữa.

Không còn đôi mắt để nhìn thấy ngày đất nước toàn thắng.

Không còn đôi mắt để cầm máy ảnh ghi lại khoảnh khắc những người lính giải phóng tiến vào Sài Gòn.

Với một người họa sĩ – người lính mang trong mình khát vọng ghi lại lịch sử bằng hình ảnh, đó có lẽ là một trong những nỗi tiếc nuối lớn nhất của cuộc đời.

TỪ GIẢNG ĐƯỜNG ĐẾN CHIẾN TRƯỜNG

Năm 1971, khi đang là sinh viên năm thứ ba của Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, Lê Duy Ứng đã tạm gác cây bút, xếp lại những trang giấy vẽ để lên đường nhập ngũ.

Một chàng sinh viên mỹ thuật bước vào chiến trường với hành trang đặc biệt.

Bên cạnh quân tư trang và vũ khí, ông mang theo máy ảnh, máy quay và sổ ký họa.

Ông muốn ghi lại những gì mình nhìn thấy.

Những người lính.

Những trận đánh.

Những khoảnh khắc của chiến tranh.

Và cả những con người bình dị đang chiến đấu vì ngày đất nước hòa bình.

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, ông thuộc biên chế Quân đoàn 2, cùng đồng đội tiến về phía Nam.

Ông không chỉ là một người lính.

Ông còn là người đi tìm những hình ảnh của lịch sử giữa bom đạn.

28/4/1975 – HAI NGÀY TRƯỚC NGÀY TOÀN THẮNG

Ngày 28 tháng 4 năm 1975.

Tại khu vực Nước Trong, Đồng Nai, cuộc chiến vẫn diễn ra vô cùng khốc liệt.

Chiếc xe tăng 847 trúng đạn chống tăng.

Trong khoảnh khắc dữ dội ấy, Lê Duy Ứng bị thương nặng.

Đầu bị thương.

Ngực bị thương.

Và nghiệt ngã nhất, cả hai mắt bị hỏng hoàn toàn.

Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, trên chính tháp xe tăng, người họa sĩ gần như không còn nhìn thấy gì nữa.

Nhưng đôi tay ông vẫn cố tìm cách làm điều mà một người nghệ sĩ luôn muốn làm:

để lại một hình ảnh.

Trong cơn đau đớn, ông dùng chính máu đang chảy ra từ đôi mắt mình để vẽ một bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Không màu.

Không bảng pha.

Không ánh sáng.

Chỉ có máu, ký ức và niềm tin.

Bức vẽ được hoàn thành trong một khoảnh khắc mà sự sống của người họa sĩ đang ở rất gần cái chết.

Rồi ông ngất đi.

TRƯA 30/4 – KHI CẢ ĐẤT NƯỚC VỠ ÒA

Hai ngày sau.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Chiến tranh đi đến hồi kết.

Đất nước bước vào khoảnh khắc lịch sử mà hàng triệu con người đã chờ đợi suốt bao năm.

Nhưng Lê Duy Ứng không đứng giữa dòng người.

Ông đang nằm trên một chiếc băng ca, được đưa đi cấp cứu về hướng Phan Thiết.

Xung quanh ông là những âm thanh mà có lẽ cả đời ông không thể quên.

Người ta khóc.

Người ta cười.

Người ta ôm lấy nhau.

Người dân reo hò trong niềm vui chiến thắng.

Còn ông nằm im trên băng ca.

Đôi mắt đã bị băng kín.

Hai hàng nước mắt vẫn chảy dài.

Có lẽ người ngoài nhìn vào sẽ nghĩ ông khóc vì đau đớn.

Nhưng nỗi đau lớn nhất lúc ấy, theo ký ức của ông, lại là một điều rất khác.

Ông tiếc đôi mắt.

Không phải chỉ vì từ nay mình sẽ sống trong bóng tối.

Mà bởi ông biết mình đã bỏ lỡ khoảnh khắc quan trọng nhất mà một người cầm máy có thể ghi lại trong đời.

Ông muốn chạy ra đường.

Muốn nhìn thấy những đoàn quân tiến vào Sài Gòn.

Muốn đưa máy ảnh lên.

Muốn bấm một lần.

Rồi thêm một lần nữa.

Muốn lưu lại hình ảnh ngày đất nước thống nhất.

Nhưng đôi mắt đã không còn cho phép ông làm điều đó.

Ngày toàn thắng đến, nhưng người nghệ sĩ ấy không thể nhìn thấy nó.

CÓ NHỮNG NGƯỜI ĐÃ TRẢ GIÁ CHO HÒA BÌNH BẰNG CẢ ÁNH SÁNG CỦA ĐỜI MÌNH

Nhắc về chiến tranh, người ta thường nhớ đến những trận đánh, những chiến công, những con số và những ngày tháng lịch sử.

Nhưng phía sau những dòng lịch sử ấy là những con người cụ thể.

Có người trở về với một vết thương.

Có người trở về với một phần cơ thể đã gửi lại chiến trường.

Và có người trở về nhưng không còn nhìn thấy quê hương bằng đôi mắt của mình nữa.

Lê Duy Ứng đã mất đôi mắt chỉ hai ngày trước ngày đất nước toàn thắng.

Điều khiến ông đau đớn không chỉ là thương tật.

Mà là cảm giác mình đã ở rất gần khoảnh khắc lịch sử ấy, nhưng không còn đôi mắt để ghi lại nó.

Thế nhưng, chính từ bóng tối ấy, ông lại tiếp tục tạo ra ánh sáng bằng nghệ thuật.

Có lẽ đó là một trong những điều xúc động nhất của câu chuyện này:

Chiến tranh lấy đi ánh sáng trong đôi mắt ông, nhưng không thể lấy đi ánh sáng trong tâm hồn người nghệ sĩ.

Và ngày hôm nay, khi chúng ta được sống trong hòa bình, được nhìn thấy lá cờ Tổ quốc tung bay, được tự do ghi lại từng khoảnh khắc bằng những chiếc máy ảnh và điện thoại trong tay, hãy nhớ rằng:

Có những thế hệ đã hy sinh cả những điều bình thường nhất – một đôi mắt, một bàn tay, một tuổi trẻ – để chúng ta có thể nhìn thấy ngày hôm nay.

Họ đã không kịp nhìn thấy ngày toàn thắng.
Nhưng chính sự hy sinh của họ đã làm nên ngày toàn thắng ấy.