Đội quân xe đạp thồ

ĐỘI QUÂN XE ĐẠP THỒ

Những bánh xe chở cả một hậu phương ra trận

4

Có những đội quân ra trận bằng xe tăng, máy bay và pháo lớn.

Nhưng trong những ngày tháng khốc liệt của Chiến dịch Điện Biên Phủ, có một “đội quân” đặc biệt không mang súng.

Vũ khí của họ là chiếc xe đạp.

Không phải những chiếc xe đạp để đi dạo.

Không phải những chiếc xe đạp nhẹ nhàng trên đường phố.

Đó là những chiếc xe được gia cố, buộc thêm khung tre, gắn thêm giá đỡ, chở trên mình hàng trăm kilôgam hàng hóa.

Và người điều khiển chúng là những người dân bình thường.

Họ được gọi bằng một cái tên giản dị:

Đội quân xe đạp thồ.

1. Chiếc xe đạp cũ

Một buổi sáng, anh Tư dắt chiếc xe đạp ra sân.

Chiếc xe đã cũ.

Khung sắt có nhiều vết trầy.

Bánh xe không còn mới.

Nhưng hôm nay, nó được thay đổi hoàn toàn.

Anh cùng những người khác buộc thêm tre vào hai bên.

Gia cố khung.

Thêm một bộ phận để giữ hàng.

Một người hỏi:

— Xe thế này chở được bao nhiêu?

Tư cười:

— Chưa biết.

— Cứ chất lên rồi tính.

Mọi người cùng cười.

Không ai biết chiếc xe cũ ấy sẽ đi qua bao nhiêu con đường.

2. Từ chiếc xe thành phương tiện vận tải

Ban đầu, xe đạp vốn chỉ được thiết kế để một người đạp.

Nhưng trong chiến tranh, con người tìm cách biến nó thành phương tiện vận chuyển.

Người dân tháo yên.

Chế thêm giá.

Dùng dây buộc hàng.

Có người còn làm tay lái phụ để vừa dắt vừa đẩy khi đường quá dốc.

Một chiếc xe tưởng như chỉ chở được vài chục kilôgam.

Nhưng bằng kinh nghiệm và sức người, nó có thể mang một khối lượng hàng hóa lớn hơn rất nhiều.

Mỗi chiếc xe trở thành một “con ngựa sắt” nhỏ bé.

3. Con đường lên Điện Biên

Đường đi dài.

Nhiều đoạn dốc.

Nhiều đoạn bùn lầy.

Có nơi phải xuống xe dắt bộ.

Có nơi phải khiêng cả xe qua suối.

Có lúc mưa rừng trút xuống.

Bánh xe lún sâu vào bùn.

Người dân phải lấy cây làm đòn gánh, vừa nâng xe vừa đẩy.

Một người mệt.

Người phía sau đến giúp.

Không ai bỏ lại hàng.

Không ai bỏ lại xe.

Bởi mọi người hiểu:

Mỗi chuyến hàng đến được mặt trận là thêm một phần sức mạnh cho người lính phía trước.

4. Một chuyến hàng trong đêm

Tối hôm đó, Tư nhận nhiệm vụ đưa gạo lên một điểm tập kết.

Anh kiểm tra dây buộc lần cuối.

Rồi lên đường.

Trời tối.

Con đường chỉ còn ánh sáng yếu ớt từ những người đi phía trước.

Chiếc xe nặng trĩu.

Tư không đạp được.

Anh xuống xe.

Dùng tay lái làm điểm tựa.

Rồi bước từng bước.

Bánh xe lăn chậm.

Một người đi bên cạnh hỏi:

— Mệt không?

Tư thở mạnh:

— Mệt.

— Nghỉ nhé?

Tư nhìn số hàng trên xe.

— Đến chỗ giao rồi nghỉ.

Người kia gật đầu.

Hai người tiếp tục đi.

5. Những bàn chân trần

Nhiều dân công đi dép hoặc đi chân đất.

Đường rừng làm bàn chân xước.

Có người bị phồng chân.

Có người chảy máu.

Họ chỉ buộc tạm một mảnh vải rồi tiếp tục.

Một bà mẹ mang xe đi cùng con.

Đứa con hỏi:

— Mẹ ơi, sao mình phải đi xa thế?

Bà trả lời:

— Vì các chú bộ đội đang cần gạo.

Đứa bé hỏi:

— Bao giờ mình về?

Bà nói:

— Khi hàng đến nơi.

Đó là câu trả lời rất đơn giản.

Nhưng phía sau nó là cả một tinh thần của hậu phương.

6. Chiếc xe và người lính

Một lần, Tư gặp một người lính trên đường.

Người lính đang bị thương nhẹ.

Anh nhìn chiếc xe chất đầy hàng.

— Các bác chở gì vậy?

— Gạo.

Người lính cười:

— Thế là chúng tôi có cơm rồi.

Tư cũng cười.

Người lính hỏi:

— Bác có mệt không?

Tư đáp:

— Có.

Người lính nói:

— Cảm ơn bác.

Tư xua tay:

— Có gì đâu.

Nhưng khi người lính đi xa, Tư đứng nhìn theo.

Anh thấy trong lòng nhẹ đi một chút.

Hàng của mình đã đến đúng người cần nó.

7. Không chỉ là những con số

Trong lịch sử, người ta có thể ghi:

Bao nhiêu tấn gạo.

Bao nhiêu tấn đạn.

Bao nhiêu chuyến vận chuyển.

Bao nhiêu kilômét đường.

Nhưng đằng sau mỗi con số là một con người.

Một người đẩy xe.

Một người giữ dây.

Một người sửa bánh.

Một người gánh hàng.

Một người dìu đồng đội.

Có những người không có tên trong sách.

Nhưng họ đã góp phần tạo nên sức mạnh của chiến dịch.

8. Khi bánh xe bị gãy

Một ngày, xe của Tư gặp sự cố.

Bánh sau bị hỏng.

Anh ngồi xuống nhìn.

Một người nói:

— Bỏ xe đi.

Tư lắc đầu.

— Không.

— Sửa được.

Mấy người cùng tìm tre, dây thép và dụng cụ.

Họ sửa đến gần tối.

Chiếc xe lại có thể lăn.

Một người hỏi:

— Sao anh quý cái xe thế?

Tư đáp:

— Không phải quý cái xe.

— Quý những thứ nó đang chở.

Mọi người nhìn nhau.

Rồi tiếp tục lên đường.

9. Chiếc xe đi qua chiến dịch

Những chiếc xe đạp thồ cứ nối nhau đi.

Có chiếc chở gạo.

Có chiếc chở muối.

Có chiếc chở đạn.

Có chiếc chở thuốc men.

Chúng đi trong mưa.

Đi dưới nắng.

Đi giữa rừng.

Đi qua những con đường bị bom phá.

Bánh xe quay chậm.

Nhưng không ngừng.

Đằng sau những bánh xe ấy là sức người.

Và đằng sau sức người là một hậu phương không chịu khuất phục.

10. Ngày chiến thắng

Khi tin chiến thắng Điện Biên Phủ lan đi, Tư đang ở một điểm tập kết.

Mọi người ôm lấy nhau.

Có người khóc.

Có người cười.

Có người chỉ ngồi im.

Tư nhìn chiếc xe đạp của mình.

Nó đã gần như không còn nguyên vẹn.

Khung xe méo.

Bánh xe mòn.

Dây buộc sờn.

Anh đưa tay vuốt lên tay lái.

Một người hỏi:

— Anh định giữ nó à?

Tư gật đầu.

— Giữ.

— Làm gì?

Anh cười:

— Để sau này kể cho con cháu nghe.

— Rằng ngày xưa, chúng ta đã dùng những chiếc xe đạp này để chở hàng ra trận.

11. Nhiều năm sau

Một ông già đưa cháu về thăm bảo tàng.

Trước chiếc xe đạp thồ, cậu bé hỏi:

— Ông ơi, chiếc xe này có gì đặc biệt?

Ông nói:

— Nó từng chở hàng ra Điện Biên.

Cậu bé nhìn chiếc xe.

— Nó có chở được nhiều không?

Ông cười:

— Rất nhiều.

Cậu bé ngạc nhiên:

— Một chiếc xe đạp mà chở được nhiều vậy sao?

Ông lắc đầu:

— Không phải chiếc xe chở được.

— Là con người chở.

Cậu bé chưa hiểu.

Ông nói tiếp:

— Xe chỉ có hai bánh.

— Nhưng phía sau nó là cả một hậu phương.

LỜI KẾT

Đội quân xe đạp thồ là một hình ảnh đặc biệt trong lịch sử Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Những chiếc xe đạp vốn rất bình thường đã được con người biến thành phương tiện vận tải đặc biệt.

Nhưng điều kỳ diệu nhất không nằm ở chiếc xe.

Mà nằm ở con người.

Những người dân bình dị đã biến sức lực của mình thành những chuyến hàng.

Họ không đứng trong chiến hào.

Không trực tiếp cầm súng.

Nhưng mỗi bao gạo họ đưa tới là một bữa cơm cho người lính.

Mỗi chuyến hàng thành công là thêm một phần sức mạnh cho chiến trường.

Một chiếc xe đạp có thể chỉ có hai bánh.
Nhưng khi hàng vạn con người cùng chung một ý chí, những bánh xe nhỏ bé ấy có thể tạo nên một sức mạnh khổng lồ.

Và có lẽ hình ảnh đẹp nhất là hình ảnh những chiếc xe nối nhau giữa núi rừng:

không động cơ, không tiếng máy, chỉ có tiếng bánh xe lăn và bước chân người.

Chậm thôi.

Nhưng bền bỉ.

Từng mét đường.

Từng chuyến hàng.

Từng giọt mồ hôi.

Cho đến khi tất cả cùng hướng về một mục tiêu:

Đưa sức mạnh của hậu phương đến với tiền tuyến.

Vì thế, khi nhắc đến những chiến thắng của dân tộc, đừng chỉ nhớ những khẩu pháo lớn.

Hãy nhớ cả những chiếc xe đạp thồ cũ kỹ, những đôi chân mỏi rã rời và những con người bình dị đã âm thầm đẩy chúng qua núi rừng.

Bởi đôi khi, lịch sử được làm nên không chỉ bởi những người cầm súng, mà còn bởi những người lặng lẽ chở từng bao gạo đi về phía tiếng súng.