ĐỒN BINH HÀ HIỆU (Poste de Ha-Hieu)

ĐỒN BINH HÀ HIỆU (Poste de Ha-Hieu)

Đồn binh Hà Hiệu được xây dựng năm 1889, nằm trên đỉnh núi Pù Đồn, bên Kéo Cang, thuộc thôn Chợ Giải, xã Hà Hiệu (người xưa quen gọi là đồn Kéo Cang), nay thuộc khu vực Trường THCS Hà Hiệu, xã Phúc Lộc sau sáp nhập. Hiện nay, tại đây vẫn còn dấu tích: Lô cốt xây bằng đá cao khoảng 5–6m. Trên lô cốt có các lỗ châu mai, xung quanh là những đoạn tường rào đá xây dựng rất kiên cố. Lược sử hình thành đồn binh Hà Hiệu Ngày 13/2/1888, Đại tá Xécvie (Serviere) chỉ huy quân Pháp từ Bảo Lạc (Cao Bằng) đánh chiếm châu lỵ Chợ Rã. Đến 17/2/1888, thực dân Pháp tiếp tục chiếm Ngân Sơn. Ngày 13/1/1889, tướng Boóc-nhi Đề-boóc (Borgnis Debordes) – Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2, cùng Coutard de la Rivière (phiên âm: Cút-tơ-de-la Ri-vi-e), Đồn trưởng đồn Thái Nguyên, huy động 30 sĩ quan, 478 binh lính người Âu, 416 lính bản xứ, khoảng 1.200 dân phu bị bắt đi vận chuyển vũ khí, lương thực, thực phẩm từ tỉnh thành Thái Nguyên đánh chiếm huyện lỵ Chợ Mới. Từ các vị trí chiếm đóng ở Chợ Rã – Ngân Sơn – Chợ Mới, quân Pháp tiếp tục mở rộng phạm vi kiểm soát sang Na Rì (1891), Bạch Thông (1892). Đến năm 1892, thực dân Pháp cơ bản hoàn thành việc chiếm toàn bộ địa bàn tỉnh Bắc Kạn. Song song với quá trình này, Pháp xây dựng một hệ thống đồn binh gồm: Đồn binh Hà Hiệu (1889), Đồn binh Yến Lạc (1891), Đồn Phủ Thông và đồn Ngân Sơn (1894). Tư liệu gốc của Pháp về đồn binh Hà Hiệu Hiện vẫn còn văn bản hành chính chính thức của Pháp nhắc trực tiếp đến đồn binh Hà Hiệu, đó là Nghị định (Arrêté) số 814, do Toàn quyền Đông Dương Jean-Marie de Lanessan ký tại Hà Nội ngày 29/11/1894. Nội dung chính của Nghị định số 814: Bãi bỏ các kho dự trữ hành chính tại một số đồn binh, trong đó có đồn Hà Hiệu (Ha-Hieu). Thời điểm áp dụng: từ ngày 01/12/1894. Lý do: các đồn binh này có thể tự mua lương thực, thực phẩm bằng kinh phí được cấp, nhằm tiết kiệm ngân sách cho chính quyền thuộc địa. Quy định kèm theo: Toàn bộ lương thực còn lại trong các kho dự trữ hành chính phải hoàn trả đầy đủ cho chính quyền. Riêng lương thực thuộc các đơn vị lính (tirailleurs) đang đồn trú tại các đồn này phải luôn được giữ đầy đủ ởtình trạng tốt

Chỉ huy đồn chịu trách nhiệm vật chất nếu để xảy ra thất thoát Việc đồn binh Hà Hiệu được nêu rõ trong văn bản hành chính của Pháp cho thấy đây không chỉ là một dấu tích còn lại trên thực địa, mà còn là một cứ điểm quân sự có thật, nằm trong hệ thống chiếm đóng của Pháp tại Bắc Kạn cuối thế kỷ XIX. Một di tích nhỏ, nhưng mang trong mình dấu ấn lịch sử quan trọng của vùng Hà Hiệu – Chợ Rã – Bắc Kạn cũ.