Đồng chí Châu Văn Liêm

Đồng chí Châu Văn Liêm sinh năm 1902, quê ở xã Thới Thạnh, huyện Ô Môn, tỉnh Cần Thơ (nay là huyện Thới Lai, thành phố Cần Thơ). Năm 1915, sau khi tốt nghiệp sơ học yếu lược ở quê nhà, Châu Văn Liêm được cha mẹ gửi cho theo học ở Cần Thơ, đỗ tiểu học năm 1918 tại trường nội trú Cần Thơ. Năm 20 tuổi, Châu Văn Liêm đỗ bằng thành chung tại Sài Gòn.

Những năm học ở Cần Thơ và Sài Gòn, Châu Văn Liêm có dịp tiếp cận với các tài liệu lưu hành bí mật trong nước và ngoài nước. Các tài liệu này có ảnh hưởng sâu sắc đến chí hướng cách mạng của Châu Văn Liêm.

Năm 1924 tốt nghiệp sư phạm, đồng chí dạy học ở thị xã Long Xuyên rồi sau sang dạy Chợ Mới, thuộc tỉnh Long Xuyên, đồng chí thường quan hệ với những người có tinh thần yêu nước.

Năm 1927, Kỳ bộ của Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội cử cán bộ về vùng Chợ Mới và Sa Đéc gây dựng cơ sở cho Hội, đồng chí Châu Văn Liêm được kết nạp vào Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội tại Chợ Mới. Sau khi đã vào tổ chức cách mạng, đồng chí tích cực hoạt động để phát triển Hội ở vùng Chợ Mới (Long Xuyên) và Sa Đéc.

Đầu năm 1929, Kỳ bộ của Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội được bầu lại do đồng chí Phạm Văn Đồng làm Bí thư, đồng chí Châu Văn Liêm được rút từ đồng bằng lên Sài Gòn và tham gia vào Kỳ bộ.

Tháng 5 năm 1929, Đoàn đại biểu của Nam Kỳ đi dự Đại hội của Việt Nam Thanh niên Cách mạng tại Hương Cảng gồm ba đồng chí: Phạm Văn Đồng, Châu Văn Liêm và Trần Văn Phồng.

Sau ngày 09 tháng 5 năm 1929, khi Đại hội bế mạc, sáu đồng chí: hai ở Tổng bộ, hai ở Trung Kỳ và hai ở Nam Kỳ là đồng chí Phạm Văn Đồng và Châu Văn Liêm đã họp riêng với nhau bàn việc thành lập Đảng Cộng sản. Các đồng chí quyết định chọn lựa những người tích cực trong Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội kết nạp vào Đảng Cộng sản và lập ra các chi bộ, rồi từ đó lập ra tỉnh bộ, xứ bộ và cử ra Trung ương Đảng. Công việc này sẽ làm xong trong năm 1930. Một “Ban trù bị thành lập Đảng Cộng sản” được cử ra, đồng chí Châu Văn Liêm là một thành viên.

Ở Đại hội Thanh niên về, các đồng chí đang chuẩn bị bắt tay vào thực hiện theo kế hoạch đã vạch ra thì từ ngày 23 tháng 7 năm 1929, nhiều đồng chí cốt cán trong Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Sài Gòn lần lượt bị sa vào tay giặc. Đồng chí Phạm Văn Đồng, Bí thư Kỳ bộ, về miền Trung khi trở vào Sài Gòn tới ga xe lửa ngày 29 tháng 7 năm 1929 cũng bị địch bắt. Đồng chí Châu Văn Liêm trở thành người chủ chốt của Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội còn lại ở Sài Gòn.

Đồng chí Châu Văn Liêm cùng đồng chí Phan Trọng Bình (mới ở Trung vào) và đồng chí Trần Văn Phồng tìm gặp đại diện của Đông Dương Cộng sản Đảng mới tới Sài Gòn để bàn thống nhất thành lập một tổ chức cộng sản nhưng không thành công. Đồng chí cùng các đồng chí khác về nhà mình ở đường Hamelin (nay là Lê Thị Hồng Gấm) bàn và quyết định thành lập ngay đảng cộng sản lấy tên là An Nam Cộng sản Đảng.

Sau cuộc họp này, đồng chí Châu Văn Liêm đã triệu tập những hội viên tích cực của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở các tỉnh lên Sài Gòn họp, đồng chí tuyên bố cải tổ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội, thành lập An Nam Cộng sản Đảng. Cuộc họp do đồng chí Châu Văn Liêm chủ trì mở tại Phong Cảnh khách lầu, đường Filippiny (nay là đường Nguyễn Trung Trực). Các đại biểu dự Hội nghị đều trở thành đảng viên cộng sản, có nhiệm vụ về các tỉnh kết nạp đảng viên và thành lập các chi bộ đảng. Từ đầu tháng 8 năm 1929, đồng chí Châu Văn Liêm thực sự trở thành người lãnh đạo Đảng, đã tích cực hoạt động để phát triển và củng cố Đảng về mặt tổ chức. Đồng chí thường đi vào các xí nghiệp và xuống các tỉnh để kết nạp đảng viên mới và xây dựng các chi bộ đảng.

Tháng 10 năm 1929, đại biểu của Đông Dương Cộng sản Đảng ra Hương Cảng để gặp đại diện của An Nam Cộng sản Đảng bàn việc thống nhất các tổ chức cộng sản. Nhưng cuộc họp không đạt kết quả như mong muốn. Sau đó, đồng chí Châu Văn Liêm chủ trương thành lập Ban lâm thời chỉ đạo của An Nam Cộng sản Đảng và được bầu làm Bí thư.

Đầu năm 1930, đồng chí cùng Nguyễn Thiệu ra Hương Cảng dự Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản do Nguyễn Ái Quốc chủ trì. Hội nghị thống nhất thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau hội nghị, đồng chí trở về Nam Kỳ chỉ đạo việc thống nhất các tổ chức cộng sản và xây dựng hệ thống tổ chức Đảng.

Ngày 04 tháng 6 năm 1930, đồng chí trực tiếp lãnh đạo cuộc đấu tranh của quần chúng tại Đức Hòa (Long An). Trong cuộc biểu tình, đồng chí đã anh dũng hy sinh khi dẫn đầu đoàn người và hô vang: “Đi tới! Đừng sợ chết! Chục này còn chục khác! Trăm này còn trăm khác!”.

Đồng chí Châu Văn Liêm đã ngã xuống ngay trong những ngày đầu của cao trào cách mạng 1930, nhưng tấm gương về lòng yêu nước, tinh thần kiên cường và sự hy sinh vì độc lập dân tộc vẫn mãi được các thế hệ sau ghi nhớ.