Đồng chí Mai Chí Thọ - Đại tướng đầu tiên của lực lượng Công an Nhân dân

Đồng chí Mai Chí Thọ tên thật là Phan Đình Đống (bí danh Năm Xuân) sinh ra ở Nam Định nhưng trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Đồng chí đã gắn bó máu thịt với Nam bộ. “Trong những năm tháng đầy gian khổ hy sinh của cuộc chiến đấu chống thực dân Pháp và đế quốc xâm lược Mỹ để giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, cũng như trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng chí Mai Chí Thọ luôn có mặt ở những nơi ác liệt, khó khăn, phức tạp nhất của chiến trường miền Nam” 1. Sài Gòn - thành phố Hồ Chí Minh là nơi mà đồng chí gắn bó lâu nhất và có những cống hiến to lớn, với tất cả trí tuệ và tình cảm sâu nặng của mình

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, theo Hiệp định Genève, rất nhiều cán bộ chúng ta tập kết ra Bắc. Đồng chí Mai Chí Thọ cũng nằm trong số đó, nhưng trên đường di chuyển từ miền Đông xuống miền Tây, đồng chí nhận thấy và khẳng định rằng “cuộc đấu tranh còn đang dang dở, phải có nhiều cán bộ đảng viên ở lại để tiếp tục sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” 2. Vì vậy, khi về tới miền Tây, đồng chí viết đơn gửi lên Xứ ủy xin được ở lại với lý do: “Tôi đã lăn lộn hầu như khắp địa bàn Nam bộ nên thông thạo địa lý, lại có vốn hiểu biết về quần chúng cũng như có nhiều mối quan hệ với các đồng chí ở địa phương” 3. Được Xứ ủy chấp thuận, đồng chí ở lại với chiến trường miền Nam, với Sài Gòn trong cuộc chiến sinh tử với những khó khăn chồng chất mà đồng chí hiểu quá rõ. 
Tháng 12-1954, hội nghị Xứ ủy được triệu tập để đánh giá tình hình và nhiệm vụ trong thời gian tới. Sau khi tham khảo ý kiến của Xứ ủy, Nha Tình báo Trung ương và Bộ Công an quyết định thành lập mạng lưới tình báo phía Nam với tên gọi Ban Nghiên cứu địch tình Xứ ủy, chỉ định đồng chí Nguyễn Văn Viên - Xứ ủy viên làm Trưởng ban, cùng với các đồng chí Cao Đăng Chiếm, Hoàng Minh Đạo, Trần Quốc Hương, Mai Chí Thọ làm Phó Trưởng ban và là Thường trực của Ban (sau khi đồng chí Nguyễn Văn Viên đột ngột từ trần, đồng chí Mai Chí Thọ được chỉ định làm Trưởng ban)

Trong các hoạt động đó, đồng chí Mai Chí Thọ còn được phân công phụ trách trực tiếp hệ thống tình báo chính trị đi vào các đảng phái và ngụy quyền trung ương mật danh là OT với 6 lưới có tên từ OT3 đến OT8 5 . Về lực lượng, ngoài những anh em tình báo, quân báo, công an sẵn có, đồng chí còn tìm và phát hiện những cán bộ kháng chiến ở các cơ quan dân chính đảng có thân thế hoặc có quan hệ trong hàng ngũ địch để đề nghị Xứ ủy điều động bổ sung cho mạng lưới tình báo phía Nam

Đồng chí Mai Chí Thọ có những đóng góp to lớn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở Sài Gòn - Gia Định - một trọng điểm có ý nghĩa chiến lược, quyết định thắng lợi hoàn toàn của chiến tranh nhân dân giải phóng miền Nam. 
Để tăng cường sức mạnh lãnh đạo cho cách mạng miền Nam mà đặc biệt là Khu Sài Gòn - Gia Định, Trung ương đã đưa đồng chí Nguyễn Chí Thanh, một nhà lãnh đạo hàng đầu của Đảng vào miền Nam và cử đồng chí Nguyễn Văn Linh, Bí thư Trung ương Cục kiêm Bí thư Khu ủy Sài Gòn - Gia Định, đồng thời tập trung tăng cường cho Khu ủy một số cán bộ chủ chốt: đồng chí Võ Văn Kiệt, Phó Bí thư Khu ủy miền Tây Nam bộ làm Phó Bí thư

Đáng kể nhất phải nói đến Hội nghị Thành ủy tháng 3-1969 tại Bến Tre với Nghị quyết Bình Giã II. Nội dung nghị quyết mặc dù đề cập những nhiệm vụ của hè năm 1969, nhưng có thể nói rất toàn diện, có ý nghĩa lâu dài. Nội dung cơ bản là: về công tác đấu tranh chính trị khẩu hiệu trung tâm là đòi thay đổi chính phủ, đòi thương lượng với Mặt trận Dân tộc Giải phóng, cải thiện dân sinh, dân chủ; về đấu tranh vũ trang, thực hiện đánh nhỏ, đánh vừa, đánh lớn một cách cân đối, chú ý đẩy mạnh chiến tranh du kích và tự vệ vũ trang, đối tượng đánh là bộ máy kìm kẹp ở cơ sở, cơ quan đầu não, căn cứ, kho tàng quan trọng của địch; lực lượng vũ trang phải phát triển sâu rộng; đẩy mạnh xây dựng các “lõm” chính trị trong thành phố, chú ý lực lượng chính trị và chất lượng lãnh đạo

Trên cương vị Phó Bí thư, Chủ tịch Ủy ban nhân dân, rồi Bí thư Thành ủy từ tháng 12-1976 đến tháng 11-1986, những năm cả nước nói chung và thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đứng trước những khó khăn chồng chất về kinh tế - xã hội, Đồng chí Mai Chí Thọ đã cùng các Đồng chí Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt dám nghĩ, dám làm, mạnh dạn đi đầu trong đổi mới kinh tế, tháo gỡ khó khăn, tháo gỡ rào cản trong phát triển kinh tế ở thành phố

Cả cuộc đời phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, khi còn giữ chức vụ mà Đảng, Nhà nước giao cho, đồng chí đã gần dân và khi rời khỏi cương vị đó, đồng chí cho rằng càng có điều kiện để gần dân hơn, tập trung nhiều thời gian hơn cho việc giúp dân, những việc mà trước đây do bận công tác chưa kịp làm. Cũng vì lẽ đó, khi thôi giữ các cương vị lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, đồng chí Mai Chí Thọ vẫn tiếp tục dành hết trí tuệ, sức lực và tất cả tâm huyết cách mạng của mình tham gia nhiều ý kiến thiết thực, quý báu vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước: về xây dựng Đảng, về phòng, chống tham nhũng, về tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc, cổ vũ và tích cực tham gia cuộc vận động “xóa đói giảm nghèo”, “đền ơn đáp nghĩa”, “khuyến học” và các hoạt động xã hội từ thiện