Đồng chí Nguyễn Cơ Thạch
Nguyễn Cơ Thạch (tên thật là Phạm Văn Gang) sinh năm 1915 tại xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Trưởng thành từ phong trào học sinh yêu nước, ông sớm gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1937 và hăng hái tham gia phong trào Mặt trận Dân chủ tại Nam Định và Hà Nội. Năm 1940, ông bị thực dân Pháp bắt giam, kết án 5 năm tù và đày đi nhà tù Sơn La – nơi ông rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng và tầm nhìn chiến lược sắc bén.
Tháng 3 năm 1945, nhân cơ hội phát xít Nhật đảo chính Pháp, Nguyễn Cơ Thạch cùng các đồng chí cốt cán đã tổ chức vượt ngục Sơn La thành công, trở về vùng đồng bằng Bắc Bộ tiếp tục hoạt động. Ông được Ban Thường vụ Trung ương Đảng phân công về tăng cường cho Tỉnh ủy Hà Nam. Trên cương vị Ủy viên Ủy ban Khởi nghĩa tỉnh Hà Nam, ông đã tích cực lăn lộn xuống các cơ sở bí mật, chỉ đạo xây dựng các Đội Tự vệ Cứu quốc, tổ chức tuyên truyền chương trình Việt Minh và vận động binh lính bảo an binh đi theo cách mạng.
Ngày 20 tháng 8 năm 1945, nhận định tình thế cách mạng đã chín muồi, Nguyễn Cơ Thạch cùng Ban Khởi nghĩa tỉnh Hà Nam hạ quyết tâm phát lệnh nổi dậy. Sáng ngày 24 tháng 8 năm 1945, ông trực tiếp tham gia chỉ huy các cánh quân tự vệ phối hợp cùng hàng vạn quần chúng mang theo cờ đỏ sao vàng, giáo mác tiến vào bao vây thị xã Phủ Lý. Với sự quả cảm và mưu lược của người cán bộ trẻ, ông cùng đồng đội đã nhanh chóng khống chế Trại Bảo an binh, tước vũ khí của địch và buộc chính quyền tay sai giao nộp toàn bộ ấn tín cho chính quyền cách mạng lâm thời.
Thắng lợi trọn vẹn tại tỉnh Hà Nam ngày 24 tháng 8 năm 1945 có sự đóng góp xuất sắc của đồng chí Nguyễn Cơ Thạch, đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của vị lãnh đạo tài ba, người sau này trở thành một trong những nhà ngoại giao kiệt xuất của nước Việt Nam hiện đại.
