Đồng chí Nguyễn Lương Bằng - Người lãnh đạo cuộc vượt ngục của bẩy chiến sỹ cộng sản Nhà tù Hỏa Lò, đêm Noel năm 1932
Đào Thị Tâm Đoan
Đồng chí Nguyễn Lương Bằng sinh ngày 02/04/1904 tại xã Thanh Tùng, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương. Cuối năm 1925, đồng chí tham gia hoạt động cách mạng và được kết nạp vào tổ chức Hội Việt Nam cách mạng thanh niên tại Quảng Châu - Trung Quốc. Năm 1930, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tháng 5/1931, đồng chí Nguyễn Lương Bằng bị thực dân Pháp bắt ở vùng tô giới Thượng Hải, chúng chuyển đồng chí về giam tại bốt Catina - Sài Gòn, sau đó chuyển về giam giữ tại nhà tù Hoả Lò, Hà Nội. Trong những ngày bị giam giữ tại nhà tù Hỏa Lò, đồng chí Nguyễn Lương Bằng là người hăng hái vận động thành lập chi bộ Đảng. Đồng chí luôn được anh em tù nhân tín nhiệm bầu làm đại diện các cuộc đấu tranh đòi cải thiện chế độ nhà tù. Cùng các đảng viên cốt cán, đồng chí phát động phong trào học tập, “biến nhà tù thành trường học cách mạng”.
Cuối năm 1931, thực dân Pháp đưa đồng chí Nguyễn Lương Bằng về giam tại nhà tù Hải Dương chờ tòa án Nam án xét xử. Tại đây, đồng chí tiếp tục đấu tranh tuyệt thực đòi bỏ cùm, bỏ xích phát chăn, chiếu cho anh em. Tháng 6/1932, Tòa án Hải Dương xử đồng chí Nguyễn Lương Bằng án phát lưu chung thân và tiếp tục chuyển giam lại vào nhà tù Hỏa Lò.
Về đến nhà tù Hỏa Lò, đồng chí Nguyễn Lương Bằng nghĩ ngay đến việc phải vượt ngục ra ngoài để tiếp tục hoạt động. Đồng chí đặt vấn đề với đồng chí Nguyễn Tạo, đồng chí Nguyễn Tạo hưởng ứng và sốt sắng chuẩn bị cho ý đồ vượt ngục. Một cuộc họp bí mật dưới gầm sàn sạp nằm trong phòng giam được diễn ra, gồm các đồng chí: Nguyễn Lương Bằng, Lê Duẩn, Nguyễn Tạo, Bùi Xuân Mẫn, Nguyễn Trọng Đàm, Nguyễn Tuấn Thức… để bàn về kế hoạch vượt ngục. Nội dung cuộc họp bàn về tình hình nhà tù hiện tại, bàn về kế hoạch cụ thể sẽ trốn ra ngoài, phân công một số người tìm cách liên lạc với cơ sở bên ngoài để khi thoát khỏi nhà tù có thể bắt liên lạc ngay với tổ chức cách mạng.
Kế hoạch vừa bàn định xong thì giám ngục nhà tù ra lệnh bắt giam đồng chí Lê Duẩn, Nguyễn Tuấn Thức vào xà lim vì chúng cho là các đồng chí chủ trương diễn kịch trong trại giam. Hơn 90 tù nhân còn lại, chúng giam chung vào một trại, do đó, kế hoạch vượt ngục bàn bạc trước đó bị thất bại.
Trước tình hình đó, đồng chí Nguyễn Lương Bằng bàn với đồng chí Nguyễn Tạo bằng bất kỳ giá nào cũng phải trốn ra bằng được. Sau nhiều đêm suy nghĩ, đồng chí Nguyễn Lương Bằng xác định muốn trốn thoát khỏi nhà tù chỉ có cách duy nhất là làm sao thành người ốm rồi xin ra chữa bệnh tại Nhà thương Phủ Doãn, ở đó sẽ có cách trốn được. Thực tế, trước đó đã có một số tù thường phạm trốn thoát qua đường nhà tắm của bệnh viện.
