Đồng chí Nguyễn Nghiêm - Sáng ngời tấm gương người cộng sản

Trên quê hương núi Ấn – sông Trà anh hùng, có một người con ưu tú đã dành trọn tuổi xuân cho cách mạng, cho Tổ quốc. Đó là đồng chí Nguyễn Nghiêm, người Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi đầu tiên – một ngôi sao sáng trong phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, tấm gương bất khuất, trung kiên của người cộng sản Việt Nam.

Đồng chí Nguyễn Nghiêm, tên thật là Nguyễn Thiện, bí danh Mười Hòa, sinh năm 1904 trong một gia đình nhà nho hiếu học tại xã Phổ Phong, huyện Đức Phổ (nay là xã Nguyễn Nghiêm, tỉnh Quảng Ngãi). Cha của đồng chí là cụ Tú tài Nguyễn Tuyên, một nhà nho yêu nước, từng tham gia phong trào Duy Tân năm 1908, bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo.

Từ thuở nhỏ, Nguyễn Nghiêm đã được cha dạy dỗ về lòng nhân ái và tinh thần yêu nước. Sau khi cụ Tú Tuyên mãn hạn tù trở về, hai cha con vừa dạy học, vừa bốc thuốc chữa bệnh giúp dân nghèo. Trong những năm tháng ấy, hạt giống cách mạng đã âm thầm nảy nở trong lòng chàng thanh niên Nguyễn Nghiêm. Ông say mê đọc sách, tìm hiểu về các phong trào đấu tranh và nuôi dưỡng khát vọng giành độc lập cho dân tộc.

Khi vừa tròn 20 tuổi, Nguyễn Nghiêm có dịp gặp cụ Trần Kỳ Phong, một nhà cách mạng lão thành. Từ đây, ông được tiếp cận với chủ nghĩa cộng sản, ánh sáng soi đường cho con đường cứu nước. Năm 1925, ông cùng các đồng chí Lê Ngọc Thụy, Nguyễn Thiệu, Trần Kỳ Truyện lập nên Công Ái xã, tổ chức yêu nước đầu tiên ở Quảng Ngãi có xu hướng tiếp cận chủ nghĩa Mác – Lênin. Sau này, khi Công Ái xã giải thể, Nguyễn Nghiêm cùng nhiều đồng chí khác gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên – tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Cuối năm 1927, Tỉnh bộ Việt Nam Cách mạng Thanh niên Quảng Ngãi được thành lập, Nguyễn Nghiêm được cử vào Ban Chấp hành, phụ trách phong trào tại Đức Phổ. Đến tháng 7/1929, đồng chí Trương Quang Trọng, Bí thư Tỉnh bộ, tổ chức cuộc họp bí mật tại núi Xương Rồng (Đức Phổ) thành lập tổ chức “Dự bị Cộng sản” và giao cho Nguyễn Nghiêm nhiệm vụ xúc tiến thành lập Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi.

Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3/2/1930, Nguyễn Nghiêm lập tức bắt liên lạc với Trung ương, chuẩn bị các điều kiện thành lập tổ chức Đảng tại địa phương. Đến giữa tháng 3/1930, Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Quảng Ngãi chính thức được thành lập, đồng chí Nguyễn Nghiêm được cử làm Bí thư lâm thời. Cuộc họp đầu tiên của Tỉnh ủy được tổ chức tại chính ngôi nhà của đồng chí ở làng Tân Hội, xã Nguyễn Nghiêm, tỉnh Quảng Ngãi – nơi sau này được xem là cái nôi của phong trào cách mạng trong tỉnh.

Ngay sau đó, đồng chí lãnh đạo nhân dân vùng Đức Phổ và các địa phương lân cận nổi dậy trong cao trào cách mạng 1930 – 1931. Đêm 7, rạng sáng 8/10/1930, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Nguyễn Nghiêm, cuộc biểu tình chiếm Huyện đường Đức Phổ nổ ra, làm chấn động cả một vùng, trở thành dấu son rực rỡ trong phong trào cách mạng cả nước.

Dù cuộc sống riêng tư còn nhiều khó khăn, con còn nhỏ dại, nhưng Nguyễn Nghiêm và gia đình đã bán nữ trang, ruộng đất, mở hiệu thuốc Bắc làm bình phong, vừa để liên lạc với Trung ương, vừa làm cơ sở in ấn, may cờ, truyền đơn phục vụ cho hoạt động cách mạng.

Ngày 6/3/1931, trên đường đi công tác, đồng chí bị địch bắt. Trước những đòn tra tấn dã man, người chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi vẫn kiên trung, bất khuất, không khai nửa lời. Cuối cùng, thực dân Pháp đã xử chém đồng chí vào rạng sáng ngày 23/4/1931, khi ông vừa 27 tuổi. Sự hy sinh của đồng chí Nguyễn Nghiêm đã trở thành ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ người Quảng Ngãi, là biểu tượng bất diệt của lòng trung thành và ý chí cách mạng.

Nhiều năm sau, để tưởng nhớ công lao to lớn ấy, Nhà lưu niệm đồng chí Nguyễn Nghiêm được xây dựng tại thôn Tân Phong, xã Nguyễn Nghiêm, tỉnh Quảng Ngãi – nơi thành lập Đảng bộ lâm thời tỉnh năm 1930. Đây là di tích lịch sử - cách mạng cấp tỉnh, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước cho cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ.

Cháu ngoại của đồng chí, ông Phạm Minh Chính, xúc động kể:

“Ông ngoại tôi hy sinh khi còn rất trẻ, mẹ tôi lúc ấy chưa đầy ba tuổi. Dù chưa từng được gặp ông, nhưng qua những câu chuyện của bà ngoại và qua những trang sách Sao sáng Sông Trà, Nguyễn Nghiêm, tôi luôn tự hào về ông ngoại mình – người đã dành trọn cuộc đời cho lý tưởng cách mạng, cho quê hương Quảng Ngãi.”

Hôm nay, trên quê hương xã Nguyễn Nghiêm – đơn vị hành chính mới được hình thành từ sự sáp nhập hai xã Phổ Phong và Phổ Nhơn – truyền thống ấy vẫn được tiếp nối và phát huy mạnh mẽ. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong xã luôn xem tấm gương của đồng chí Nguyễn Nghiêm là nguồn cảm hứng và niềm tự hào, quyết tâm đoàn kết, đổi mới, phát triển quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.