Đồng chí Phan Đăng Lưu: Khối óc uyên bác và bản lĩnh trước đoạn đầu đài (1902 - 1941)
Trong hàng ngũ những nhà lãnh đạo tiền bối của Đảng Cộng sản Việt Nam, Phan Đăng Lưu (quê ở Yên Thành, Nghệ An) nổi lên như một trong những trí thức uyên bác và sắc sảo bậc nhất. Giỏi cả Hán học lẫn Tây học, thông thạo tiếng Pháp, ông từng làm viên chức trong bộ máy thực dân nhưng đã rũ bỏ tất cả để đi theo cách mạng. Bằng ngòi bút tài hoa và tư duy lý luận sâu sắc, ông đã biến báo chí công khai thành một vũ khí đấu tranh chính trị sắc bén, làm chính quyền thực dân nhiều phen chao đảo.
Tháng 11 năm 1940, giữa lúc nhân dân Nam Kỳ đang sục sôi chuẩn bị khởi nghĩa, Phan Đăng Lưu (lúc này là Ủy viên Trung ương Đảng) được cử vào Nam với trọng trách truyền đạt quyết định hoãn khởi nghĩa vì điều kiện chưa chín muồi. Đáng tiếc, khi ông về đến Sài Gòn thì lệnh khởi nghĩa đã được phát đi, không thể thu hồi. Cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ bùng nổ và bị thực dân Pháp đàn áp đẫm máu. Ngay đêm hôm đó, Phan Đăng Lưu sa vào tay giặc.
Biết ông là một "bộ óc lớn" của tổ chức, mật thám Pháp đã dùng đủ mọi cực hình tra tấn man rợ nhất nhưng không thể moi được từ ông bất cứ bí mật nào. Tại Tòa án quân sự, với kiến thức luật pháp uyên thâm, ông đã tự bào chữa cho mình và biến bục bị cáo thành nơi đanh thép lên án tội ác của chế độ thực dân, khiến những viên quan tòa người Pháp cũng phải cúi đầu kính nể. Sáng ngày 28 tháng 8 năm 1941, thực dân Pháp hèn hạ đưa ông ra xử bắn tại Hóc Môn. Trước họng súng kẻ thù, ông đã giật phăng mảnh vải đen bịt mắt, mỉm cười đón nhận cái chết để bảo toàn khí tiết. Trí tuệ và sự hy sinh lẫm liệt của Phan Đăng Lưu đã để lại một di sản tư tưởng vô giá cho phong trào cách mạng Việt Nam.
