Đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh - Người cộng sản mẫu mực, nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng và cách mạng Việt Nam
Đồuối năm 1930, đồng chí Đặng Xuân Khu bị thực dân Pháp bắt, giam ở Hỏa Lò sau đó bị đày đi nhà ngục Sơn La. Từ tháng 6 đến tháng 12-1930, Thành ủy Hà Nội phải lập lại ba lần. Nhiều đồng chí lãnh đạo của Thành ủy, nhiều đảng viên và quần chúng trung kiên bị bắt: Nguyễn Ngọc Vũ, Lê Đình Tuyển, Đặng Xuân Khu, Đinh Xuân Nhạ (Trần Quý Kiên), Giang Đức Hang Ngọc Bảo [2]…
Tại nhà tù Hỏa Lò, đồng chí Trần Quý Kiên đã cùng các đồng chí Trường Chinh, Trần Bảo, Bùi Vũ Trụ... cùng nhau làm báo (Lao tù đỏ sau đổi thành Lao tù tạp chí) bí mật trong tù để tuyên truyền và giữ vững khí phách cách mạng. Hồi ký Hạt máu của đồng chí Trần Bảo viết: “Anh Đặng Xuân Khu (Trường Chinh) vừa soạn bài, vừa viết sách dưới đó, tôi làm nhiệm vụ đứng gác bọn sếp ngục cho anh viết… Bản thảo viết ra được những tay chữ đẹp như Khôi, Trụ, Nhạ (Đinh Xuân Nhạ tức Trần Quý Kiên) Tuân chép lại…” [3].
Tháng 2-1933, đồng chí Đặng Xuân Khu bị đưa lên giam ở Nhà tù Sơn La. Tại đây, đồng chí Trường Chinh, Lê Duẩn, Trần Quý Kiên, Khuất Duy Tiến... đã bị coi là “cầm đầu” lãnh đạo, đấu tranh trong tù, bị Công sứ Sơn La liệt vào danh sách 22 kẻ cầm đầu, phản loạn, đích thực là cộng sản.Cuối năm 1936, được trả tự do, đồng chí Đặng Xuân Khu hoạt động nửa hợp pháp ở Hà Nội. Tháng 3-1937, Xứ ủy Bắc Kỳ được thành lập do đồng chí Hoàng Tú Hưu làm Bí thư [4]. Xứ ủy viên gồm các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Hạ Bá Cang (Hoàng Quốc Việt), Nguyễn Văn Minh, Tô Hiệu, Lương Khánh Thiện, Đinh Xuân Nhạ (Trần Quý Kiên), Đặng Xuân Khu (Trường Chinh). Đồng chí Đặng Xuân Khu phụ trách những hoạt động tuyên truyền công khai, nửa hợp pháp và hợp pháp, đặc biệt là chỉ đạo mặt trận văn hóa, báo chí, đồng thời làm một số công tác bí mật của Xứ ủy.
Cuối năm 1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, ông chuyển vào hoạt động bí mật. Từ cuối tháng 9-1940, phát xít Nhật kéo quân vào chiếm Đông Dương. Trước tình hình ấy, từ ngày 6 đến 9-11-1940, Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ bảy tại làng Đình Bảng (huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh). Tham dự hội nghị có các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thụ, Phan Đăng Lưu, Trần Đăng Ninh. Tại hội nghị, Ban Chấp hành Trung ương lâm thời được thành lập, bầu đồng chí Trường Chinh làm Quyền Tổng Bí thư ng chí Trường Chinh (1907-1988), tên thật là Đặng Xuân Khu, bút danh Sóng Hồng, quê làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Năm 1925, tham gia hoạt động đòi thực dân Pháp ân xá cho Phan Bội Châu. Năm 1926, tham gia lãnh đạo cuộc bãi khóa của học sinh các trường Nam Định để truy điệu Phan Chu Trinh. Chỉ tính riêng Trường Thành Chung, 54 học sinh bị đuổi hẳn, trong đó có những người sau này trở thành những lãnh tụ kiệt xuất của cách mạng Việt Nam.
