Đồng chí Vũ Văn Hiếu - Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh
Đồng chí Vũ Văn Hiếu - Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh
Ngày 20/3/2026, Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và Nhân dân tỉnh Quảng Ninh thành kính tưởng nhớ 119 năm Ngày sinh đồng chí Vũ Văn Hiếu – người chiến sĩ cộng sản kiên trung, Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh, một trong những hạt nhân lãnh đạo tiêu biểu của phong trào cách mạng vùng mỏ trong những năm tháng tiền khởi nghĩa đầy gian lao nhưng cũng rất đỗi hào hùng.
Tên tuổi của đồng chí Vũ Văn Hiếu gắn liền với những ngày đầu hình thành và phát triển của phong trào công nhân mỏ, với những cuộc đấu tranh bền bỉ, quyết liệt của lớp lớp người thợ vùng than dưới ách áp bức, bóc lột của thực dân, phong kiến. Cuộc đời cách mạng ngắn ngủi nhưng rực sáng của đồng chí đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh, trở thành biểu tượng đẹp về bản lĩnh, khí phách và lòng trung thành son sắt của người cộng sản.
Đồng chí Vũ Văn Hiếu (tên khai sinh là Vũ Đình Hiếu, bí danh hoạt động cách mạng là Sơn) sinh ngày 20/3/1907 tại ấp Văn Định, xã Quần Phương Thượng, tổng Quần Phương, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định; nay là xóm 10, xã Hải Anh, tỉnh Ninh Bình. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, tuổi thơ nhiều thiếu thốn, song ở người thanh niên ấy sớm hình thành ý chí vươn lên, tinh thần ham học hỏi và lòng yêu nước mãnh liệt.
Đầu năm 1928, đồng chí ra vùng mỏ Hà Tu, Hòn Gai tìm việc làm và trực tiếp hòa mình vào đời sống cơ cực của công nhân mỏ. Chính từ thực tiễn ấy, đồng chí càng thấu hiểu nỗi thống khổ của người lao động, từ đó dấn thân mạnh mẽ hơn vào con đường cách mạng. Tại ngôi nhà nhỏ của người dì ruột ở Hà Tu, đồng chí không chỉ mở lớp dạy chữ cho phu mỏ và con em họ, mà còn âm thầm gieo mầm tư tưởng tiến bộ, khơi dậy ý chí đấu tranh trong những người lao động nghèo.
Tháng 9/1928, thực hiện chủ trương “vô sản hóa” của Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, Khu mỏ được xác định là địa bàn trọng yếu. Tháng 11/1929, đồng chí Vũ Văn Hiếu trở thành đảng viên của Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng Hòn Gai, được giao nhiệm vụ xây dựng cơ sở ở Hà Tu – Núi Béo. Bằng sự gần gũi, chân thành, sâu sát và sáng tạo trong vận động quần chúng, đồng chí đã tập hợp được đông đảo công nhân, xóa bỏ dần các tệ nạn, tổ chức các hoạt động tương trợ, học chữ, đọc sách báo, rèn luyện thể lực, từ đó từng bước giác ngộ cách mạng cho quần chúng và phát triển cơ sở Đảng trong công nhân mỏ.
Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3/2/1930, phong trào cách mạng ở Khu mỏ bước sang giai đoạn phát triển mới. Đồng chí Vũ Văn Hiếu được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng, trực tiếp phụ trách cơ sở quần chúng tại Hòn Gai, Hà Tu và các khu vực mỏ trọng điểm. Từ việc tổ chức đấu tranh chống đánh đập, cúp phạt, đòi tăng lương, giảm giờ làm, đến việc chỉ đạo in ấn, phát hành truyền đơn, xây dựng cơ sở bí mật, đồng chí luôn thể hiện tư duy nhạy bén, phương pháp tổ chức chặt chẽ và tinh thần bám sát thực tiễn.
Tháng 4/1930, Đảng ủy mỏ Hòn Gai – Cẩm Phả được thành lập, đồng chí Vũ Văn Hiếu được giao trọng trách Bí thư. Dưới sự lãnh đạo của đồng chí và tập thể Đảng ủy, phong trào đấu tranh của công nhân mỏ phát triển mạnh mẽ, tiêu biểu là các cuộc bãi công, mít tinh, treo cờ Đảng, rải truyền đơn vào dịp Quốc tế Lao động 1/5/1930. Hình ảnh lá cờ đỏ búa liềm tung bay trên núi Bài Thơ đã trở thành dấu son chói lọi trong lịch sử phong trào cách mạng vùng mỏ, thể hiện bản lĩnh tiên phong và sức tổ chức của những người cộng sản đầu tiên.
Cuối tháng 10/1930, Đặc khu Đông Triều – Hòn Gai – Cẩm Phả được thành lập. Đồng chí Vũ Văn Hiếu được chỉ định làm Bí thư Đặc khu ủy, trở thành người Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh. Đây không chỉ là sự ghi nhận về năng lực, uy tín của đồng chí trong phong trào công nhân mỏ, mà còn khẳng định vai trò đặc biệt của đồng chí trong việc đặt nền móng cho hệ thống tổ chức Đảng ở vùng than.
Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, đồng chí nhiều lần bị thực dân Pháp bắt bớ, tra tấn, kết án tù và đày ra Côn Đảo. Dù ở bất cứ hoàn cảnh nào, đồng chí vẫn một lòng son sắt với Đảng, với cách mạng, nêu cao khí phách hiên ngang của người chiến sĩ cộng sản. Đầu năm 1941, đồng chí Vũ Văn Hiếu lại bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo lần thứ hai, đồng chí bị giam ở Banh 2 cùng các đồng chí Lê Duẩn, Nguyễn Văn Cúc (tức đồng chí Nguyễn Văn Linh), Nguyễn Tạo, Phan Văn Voi… Ra Côn Đảo một thời gian, đồng chí Vũ Văn Hiếu bị bệnh lao tái phát, hành hạ. Biết mình không sống nổi vì đã kiệt sức khi bị địch đánh đập và hành hạ tàn nhẫn, bệnh tật dày vò, được bên ngoài gửi vào cho một cái áo, đồng chí quyết định sẽ trao áo lại cho đồng chí mình. Tranh thủ khi đồng chí Lê Duẩn đến gần, đồng chí đã cởi chiếc áo mình đang mặc đưa cho đồng chí Lê Duẩn và nói: “Tôi sắp chết rồi, tôi nghĩ mãi mà không biết làm cái gì để phục vụ Đảng đến phút cuối cùng, tôi có chết trần truồng cũng không sao, áo đây đồng chí mặc lấy để sống mà làm việc cho Đảng”. Đồng chí Lê Duẩn từ chối, nhưng đồng chí Vũ Văn Hiếu vẫn khăng khăng không chịu, đồng chí bảo: “Tôi nghĩ kỹ rồi, chỉ còn việc này là tôi còn cống hiến được cho Đảng, sao đồng chí không nhận”.
Sự hy sinh của đồng chí Vũ Văn Hiếu đã kết tinh thành một biểu tượng đẹp của lòng trung thành tuyệt đối với lý tưởng cộng sản, của khí tiết cách mạng không gì khuất phục nổi. Ở đồng chí, người ta thấy trọn vẹn tinh thần: sống trọn vì Đảng, hiến trọn cho dân tộc. Tấm gương ấy không chỉ soi sáng cho phong trào công nhân vùng mỏ một thời, mà còn tiếp tục truyền lửa cho các thế hệ hôm nay trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Ghi nhận những công lao đặc biệt xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng, ngày 10/8/2015, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Vũ Văn Hiếu. Đây là sự tri ân xứng đáng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với một người chiến sĩ cộng sản kiên trung, đã hiến dâng trọn đời mình cho độc lập dân tộc và sự nghiệp của Đảng.
Đối với Quảng Ninh, đồng chí Vũ Văn Hiếu luôn được trân trọng gìn giữ trong ký ức lịch sử và trong đời sống tinh thần của Nhân dân vùng mỏ. Tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng tượng đài đồng chí Vũ Văn Hiếu tại Hà Tu từ năm 1990. Sau đó, để tiếp tục tri ân và tạo không gian tưởng niệm trang trọng hơn, tỉnh Quảng Ninh cùng Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam đã xây dựng tượng đài đồng chí Vũ Văn Hiếu bằng đồng trong quần thể Công viên hoa Hạ Long. Công trình được khánh thành ngày 5/11/2016, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho cán bộ, đảng viên, đoàn viên, thanh thiếu niên và Nhân dân, đồng thời thể hiện tình cảm sâu nặng, lòng biết ơn của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh đối với người con ưu tú của cách mạng.
Không chỉ được tôn vinh bằng những công trình tưởng niệm, tên tuổi đồng chí còn được đặt cho trường học, đường phố, trở thành một phần thân thuộc trong đời sống của người dân Quảng Ninh. Điều đó cho thấy hình ảnh đồng chí Vũ Văn Hiếu chưa bao giờ lùi xa trong dòng chảy lịch sử, mà vẫn đang hiện diện như một lời nhắc nhở về lý tưởng, niềm tin và trách nhiệm.
Kỷ niệm 119 năm Ngày sinh đồng chí Vũ Văn Hiếu là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, thêm hiểu và thêm tự hào về truyền thống cách mạng vẻ vang của vùng mỏ anh hùng. Từ tấm gương của đồng chí, càng thêm thấm thía rằng: chỉ có lòng trung thành, ý chí kiên định, sự gắn bó máu thịt với Nhân dân và tinh thần dấn thân không mệt mỏi mới làm nên giá trị bền vững của một người cộng sản.
Phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và Nhân dân các dân tộc tỉnh Quảng Ninh hôm nay nguyện tiếp bước các thế hệ đi trước, đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại, giữ vững quốc phòng, an ninh, xứng đáng với sự hy sinh cao cả của những người chiến sĩ cách mạng như đồng chí Vũ Văn Hiếu.
