ĐỒNG LỘC – NƠI TUỔI TRẺ HÔM NAY GỌI TÊN TUỔI TRẺ HÔM QUA

ĐỒNG LỘC – NƠI TUỔI TRẺ HÔM NAY GỌI TÊN TUỔI TRẺ HÔM QUA

Có những cuộc trở về không chỉ là một chuyến đi qua một địa danh, mà là hành trình để người trẻ hôm nay gặp lại những người trẻ của hơn nửa thế kỷ trước. Giữa Đồng Lộc bình yên của hôm nay, khi tiếng xe đã thay tiếng bom, khi con đường năm xưa không còn bị cày xới bởi những trận oanh kích, những người trẻ đứng trước khu mộ mười cô gái thanh niên xung phong vẫn không khỏi lặng người. Khoảng cách hơn nửa thế kỷ bỗng trở nên thật gần, bởi những người nằm lại nơi đây cũng từng có một tuổi trẻ, từng có những ước mơ, những người thân để thương nhớ và một tương lai mà các chị chưa kịp đi tới.

Ngã ba Đồng Lộc là một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt trên tuyến đường huyết mạch nối hậu phương với tiền tuyến trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Những đoàn xe chở lương thực, vũ khí, thuốc men và quân trang muốn đến được chiến trường phải vượt qua nơi đây. Vì vậy, bom đạn liên tục trút xuống Đồng Lộc, biến mảnh đất này thành một tọa độ lửa. Mỗi khi đường bị đánh phá, những người lính công binh và thanh niên xung phong lại có mặt, san lấp hố bom, sửa đường, bảo đảm cho những chuyến xe tiếp tục hành quân. Trong số ấy có Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 – mười cô gái mà hôm nay mỗi khi nhắc đến Đồng Lộc, nhiều thế hệ người Việt vẫn thành kính gọi tên.

Võ Thị Tần, Nguyễn Thị Xuân, Nguyễn Thị Nhỏ, Nguyễn Thị Hường, Trần Thị Hường, Võ Thị Hà, Nguyễn Thị Xanh, Dương Thị Xuân, Vũ Thị Lan và Trần Thị Hợi. Mười cái tên, mười cô gái, mười cuộc đời đến từ những quê hương và hoàn cảnh khác nhau nhưng đã gặp nhau ở Đồng Lộc trong những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh. Người trẻ nhất mới 17 tuổi, người lớn nhất cũng chỉ 24 tuổi. Ở độ tuổi mà những người trẻ hôm nay đang bắt đầu những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời, các chị đã đứng giữa bom đạn để làm một công việc rất đỗi bình thường: lấp hố bom, sửa đường, giữ cho những chuyến xe ra trận được tiếp tục.

Có lẽ chính sự bình thường ấy lại khiến câu chuyện về các chị trở nên lay động đến vậy. Các chị không làm những điều xa vời. Các chị chỉ làm phần việc của mình, ngày này qua ngày khác, trong tiếng máy bay và những trận bom có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Đường vừa bị đánh sập, các chị lại san đất. Hố bom vừa được lấp, các chị lại tiếp tục công việc. Những bàn tay còn rất trẻ đã quen với đất đá, với mồ hôi và với cả sự hiểm nguy. Phía trước các chị là chiến trường, phía sau là quê hương, là những đoàn xe đang chờ vượt qua Đồng Lộc để mang sức người, sức của đến nơi tuyến lửa.

Với người trẻ hôm nay, thật khó để hình dung một ngày tuổi trẻ có thể bắt đầu và kết thúc giữa bom đạn như thế nào. Chúng ta lớn lên trong những buổi sáng đến trường, những con đường đông đúc, những cuộc trò chuyện với bạn bè, những dự định về nghề nghiệp, tình yêu và tương lai. Các chị cũng từng là những cô gái trẻ với những điều rất riêng như thế. Chỉ khác rằng, thời đại của các chị không cho phép họ lựa chọn một cuộc sống bình yên. Khi đất nước cần, tuổi trẻ của các chị đã đứng vào nơi gian khổ nhất.

Rồi ngày 24 tháng 7 năm 1968 đến. Khoảng 16 giờ, máy bay Mỹ trút bom xuống khu vực Đồng Lộc. Một quả bom rơi ngay nơi Tiểu đội 4 đang làm nhiệm vụ. Chỉ trong khoảnh khắc, mười cô gái đã hy sinh. Những người trẻ tuổi ấy đã không kịp nhìn thấy ngày đất nước hòa bình, không kịp trở về với gia đình, không kịp bước tiếp trên những con đường mà chính mình từng góp sức giữ gìn. Tuổi xuân của các chị dừng lại ở Đồng Lộc, nhưng từ khoảnh khắc ấy, tên tuổi các chị bắt đầu đi vào ký ức của dân tộc.

Hơn nửa thế kỷ sau, một người trẻ đứng trước phần mộ của các chị có thể sẽ không biết hết những câu chuyện riêng tư của từng người, không thể hình dung đầy đủ những ngày tháng mà các chị đã trải qua. Nhưng chỉ cần nhìn vào những năm sinh, người ta đã đủ nghẹn lòng. Mười bảy tuổi. Mười tám tuổi. Hai mươi tuổi. Hai mươi bốn tuổi. Những con số ấy khiến thế hệ hôm nay nhận ra rằng các chị không phải những nhân vật xa xôi trong một trang sách lịch sử. Các chị cũng từng có một tuổi trẻ rất gần với chúng ta. Cũng từng có những ngày muốn trở về nhà, những người muốn gặp, những điều muốn làm và những ước mơ muốn thực hiện. Chỉ là chiến tranh đã lấy đi cơ hội để các chị viết tiếp những điều ấy.

Vì thế, mỗi nén hương được thắp lên ở Đồng Lộc hôm nay không chỉ là lời tưởng niệm dành cho những người đã khuất. Đó còn là lời tri ân của tuổi trẻ hôm nay đối với tuổi trẻ hôm qua. Người trẻ cúi đầu trước các chị để nhớ rằng cuộc sống bình yên mình đang có không phải tự nhiên mà đến. Có những con đường được mở ra bằng mồ hôi. Có những tuyến đường được giữ lại bằng máu. Có những tuổi xuân đã không trở về để những thế hệ sau có thể lớn lên trong hòa bình.

Nhưng tưởng nhớ không chỉ là đứng trước những phần mộ và nói lời biết ơn. Tưởng nhớ còn là mang câu chuyện của các chị trở về với cuộc sống hôm nay. Là để một học sinh khi đọc về Đồng Lộc hiểu hơn giá trị của những ngày được đến trường. Là để một người trẻ khi đứng trước lựa chọn của cuộc đời biết trân trọng cơ hội mình đang có. Là để mỗi chúng ta tự hỏi mình có thể làm gì cho gia đình, cho cộng đồng, cho quê hương và đất nước bằng chính khả năng của mình. Bởi nếu các chị từng góp sức bằng đôi tay để nối liền một con đường giữa chiến tranh, thì thế hệ hôm nay có thể tiếp nối bằng tri thức, lao động, sáng tạo và trách nhiệm trong thời bình.

Có thể chúng ta không thể trả lại cho các chị tuổi xuân đã mất. Cũng không thể đưa các chị trở về để nhìn thấy đất nước hôm nay. Điều duy nhất chúng ta có thể làm là đừng để những cái tên ấy chìm vào quên lãng. Hãy để Võ Thị Tần, Nguyễn Thị Xuân, Nguyễn Thị Nhỏ, Nguyễn Thị Hường, Trần Thị Hường, Võ Thị Hà, Nguyễn Thị Xanh, Dương Thị Xuân, Vũ Thị Lan và Trần Thị Hợi tiếp tục được nhắc đến trong những câu chuyện của người trẻ. Hãy để những thế hệ sinh ra trong hòa bình hiểu rằng, trước khi có những con đường rộng mở hôm nay, đã từng có những cô gái trẻ đứng giữa mưa bom để giữ từng mét đường cho Tổ quốc.

Một ngày, người trẻ sẽ rời Đồng Lộc và trở lại với những công việc thường ngày. Những nén hương sẽ cháy hết, những bó hoa sẽ rồi cũng phai màu, nhưng điều còn lại có thể là một sự thay đổi rất nhỏ trong cách mỗi người nhìn về cuộc sống. Ta sẽ biết quý hơn một ngày bình yên, trân trọng hơn cơ hội được học tập và làm việc, yêu hơn quê hương mình và có trách nhiệm hơn với những gì mình đang được nhận. Bởi phía sau hai chữ “hòa bình” là biết bao con người đã gửi lại tuổi xuân của mình.

Mười cô gái của Tiểu đội 4 đã không thể đi cùng đất nước qua những ngày tháng hòa bình. Nhưng tuổi trẻ của các chị vẫn tiếp tục hiện diện trong mỗi thế hệ tìm về Đồng Lộc. Hôm nay, những người trẻ đứng trước các chị không chỉ để nhìn về quá khứ, mà còn để soi vào chính mình. Một thế hệ từng sống giữa bom đạn đã trao lại cho thế hệ sau một đất nước hòa bình. Và thế hệ hôm nay, bằng cách sống tử tế, có trách nhiệm, biết cống hiến và biết gìn giữ những giá trị của dân tộc, sẽ tiếp tục viết phần còn lại của câu chuyện ấy.

Giữa Đồng Lộc, khoảng cách giữa hai thế hệ dường như không còn xa. Những người trẻ hôm nay gọi tên những người trẻ của ngày hôm qua bằng tất cả sự kính trọng và biết ơn. Mười cái tên vẫn còn đó. Mười tuổi xuân vẫn còn đó. Các chị đã nằm lại với đất, nhưng những gì các chị để lại thì vẫn đang hiện hữu trong cuộc sống hôm nay. Và có lẽ, lời tưởng nhớ đẹp nhất của tuổi trẻ không chỉ là một nén hương trước phần mộ, mà là lời hứa sẽ sống sao cho xứng đáng với những năm tháng bình yên mà các chị đã không kịp nhìn thấy.