DÒNG SÔNG KHÔNG QUÊN

TÊN TRUYỆN: DÒNG SÔNG KHÔNG QUÊN

Mùa hè năm 1969, vùng đất ven sông Thu Bồn chìm trong khói lửa. Ban ngày, bầu trời đặc quánh tiếng máy bay phản lực. Ban đêm, pháo sáng rơi trắng những cánh đồng như từng mảnh mặt trăng bị xé nát. Người dân làng Phú An đã sống nhiều năm giữa chiến tranh nên gần như quen với cảnh đào hầm dưới nền nhà, ăn cơm trong tiếng bom và thức giấc giữa những đợt báo động kéo dài.

Ngôi làng nằm sát bờ sông, trước kia nổi tiếng vì nghề dệt chiếu và những mùa lúa vàng kéo dài đến tận chân núi. Nhưng chiến tranh khiến mọi thứ thay đổi. Ruộng bị bom cày nát, nhiều thanh niên vào bộ đội, trẻ con lớn lên cùng tiếng trực thăng và khói súng.

Trong một căn nhà nhỏ lợp tranh cuối làng sống hai mẹ con bà Tư và cậu con trai tên Nghĩa. Cha Nghĩa mất từ những năm đầu chiến tranh khi tham gia vận chuyển lương thực cho bộ đội. Từ ngày đó, Nghĩa vừa làm ruộng vừa giúp du kích địa phương liên lạc và dẫn đường qua những con lạch nhỏ ven sông.

Nghĩa mới hai mươi tuổi nhưng gương mặt đã rám nắng và già hơn tuổi thật. Người trong làng thường bảo đôi mắt cậu giống cha mình, lúc nào cũng bình tĩnh đến lạ. Ban ngày Nghĩa chèo thuyền chở củi hoặc cá để che mắt địch, ban đêm lại lặng lẽ đưa cán bộ qua sông.

Một buổi chiều cuối tháng sáu, khi mặt trời đỏ như than lửa phía chân trời, một đơn vị bộ đội hành quân về làng. Họ dừng chân trong rừng dừa nước phía sau bến sông. Người chỉ huy là đại đội trưởng tên Vinh, khoảng ngoài ba mươi tuổi, dáng người cao gầy, giọng nói trầm nhưng dứt khoát.

Nghĩa được giao nhiệm vụ dẫn đơn vị vượt sông trong những đêm tới để chuyển vũ khí vào căn cứ phía nam. Công việc rất nguy hiểm vì khu vực này thường xuyên bị tàu tuần tra và trực thăng soi đèn.

Đêm đầu tiên vượt sông, trời tối đen như mực. Không trăng, không sao. Chỉ có tiếng nước vỗ nhẹ vào mạn thuyền và tiếng côn trùng kêu dày đặc từ hai bờ lau sậy. Nghĩa cầm mái chèo, đưa từng chuyến bộ đội qua sông trong im lặng tuyệt đối.

Khi chuyến cuối cùng gần cập bờ bên kia, tiếng động cơ trực thăng bất ngờ vang lên từ xa.

“Ẩn xuống!” đại đội trưởng Vinh quát nhỏ.

Chiếc trực thăng rà sát mặt nước, ánh đèn pha quét ngang dòng sông. Nghĩa nín thở, kéo chiếc thuyền nép vào đám lục bình. Tim cậu đập mạnh đến mức tưởng như có thể nghe thấy.

Ánh đèn lướt qua ngay trên đầu họ.

Một người lính trẻ bên cạnh Nghĩa run đến mức làm nước gợn sóng. Nghĩa khẽ đặt tay lên vai anh ta như nhắc phải bình tĩnh. Khoảng vài phút sau, chiếc trực thăng bay đi nơi khác.

Không ai nói gì cho đến khi cập bờ.

Đại đội trưởng Vinh nhìn Nghĩa rồi gật đầu: “Gan lắm.”

Nghĩa chỉ cười nhẹ: “Người làng này quen rồi anh.”

Từ hôm đó, Nghĩa trở thành người dẫn đường cho đơn vị của Vinh. Cậu đưa họ băng qua những cánh đồng ngập nước, những con đường mòn xuyên rừng và những bãi lau sậy mà chỉ dân địa phương mới biết.

Trong đơn vị có một cô y tá tên Hạnh. Cô khoảng mười chín tuổi, nhỏ người nhưng nhanh nhẹn. Hạnh thường mang túi thuốc lớn hơn cả người mình, đi hàng chục cây số mà không than vãn nửa lời.

Lần đầu nói chuyện với Nghĩa là khi cô giúp băng bó vết thương ở tay cậu sau một lần bị mảnh bom cứa trúng.

“Anh đau không?” Hạnh hỏi.

Nghĩa lắc đầu: “Quen rồi.”

Hạnh vừa quấn băng vừa cười: “Người ta bảo mấy người ít nói thường lì lắm.”

Nghĩa nhìn cô vài giây rồi quay đi: “Ở đây mà không lì chắc sống không nổi.”

Chiến tranh kéo dài khiến con người ta trưởng thành rất nhanh. Chỉ vài tháng, Nghĩa và đơn vị bộ đội đã trở nên thân thiết như người nhà.

Họ cùng ăn cơm vắt trong hầm tối, cùng nằm nghe bom rơi giữa đêm và cùng đào bới tìm đồng đội sau mỗi trận càn.

Có lần, cả đơn vị bị phục kích gần chân núi.

Tiếng súng nổ dữ dội từ hai phía. Đất đá tung lên mù mịt. Một chiến sĩ trúng đạn ngã xuống ngay cạnh Nghĩa.

Đại đội trưởng Vinh hô rút lui nhưng người bị thương nằm giữa khoảng đất trống không ai tiếp cận được vì đạn bắn quá dày.

Nghĩa lao ra.

“Nghĩa! Quay lại!” Vinh quát lớn.

Nhưng cậu vẫn chạy.

Đạn cày sát chân làm đất bật tung. Nghĩa kéo người chiến sĩ bị thương lên vai rồi lao về phía rừng.

Khi vừa vào được mép cây, một tiếng nổ lớn vang lên phía sau.

Sức ép hất cả hai ngã xuống đất.

Tai Nghĩa ù đặc. Vai trái đau buốt vì mảnh đạn găm vào thịt. Nhưng cậu vẫn cố kéo người lính vào sâu trong rừng.

Hạnh chạy tới, mặt tái mét.

“Anh bị thương rồi!”

“Lo cho cậu ấy trước đi,” Nghĩa nói đứt quãng.

Đêm đó, Hạnh ngồi cạnh Nghĩa rất lâu để thay băng và cầm máu.

Ngoài trời, pháo sáng vẫn rơi từng chùm trắng xóa trên cánh rừng.

Hạnh khẽ hỏi: “Anh có sợ chết không?”

Nghĩa im lặng một lúc rồi đáp: “Có chứ. Ai mà không sợ. Nhưng nếu mình lùi thì làng mình chết trước.”

Hạnh không nói gì nữa.

Cô chỉ cúi đầu buộc lại miếng băng trên vai cậu thật chặt.

Những tháng cuối năm 1969, chiến tranh ngày càng khốc liệt. Máy bay Mỹ đánh phá liên tục vào các tuyến đường vận chuyển.

Làng Phú An nhiều lần bị bom.

Có hôm Nghĩa trở về chỉ thấy căn nhà mình còn lại một nửa mái tranh. Bà Tư bị thương ở chân do đất đá sập xuống hầm.

Nhưng bà vẫn gượng cười khi thấy con trai.

“Má chưa chết được đâu,” bà nói.

Nghĩa quay mặt đi vì không muốn mẹ thấy mắt mình đỏ.

Một buổi sáng đầu đông, đại đội trưởng Vinh nhận được tin tình báo: địch sắp mở cuộc càn lớn vào khu vực ven sông để triệt phá tuyến liên lạc.

Nếu tuyến này bị lộ, hàng chục đơn vị phía trong sẽ mất đường tiếp tế.

Đơn vị của Vinh được giao nhiệm vụ giữ chân địch càng lâu càng tốt để dân và bộ đội rút sâu vào rừng.

Ai cũng hiểu nhiệm vụ ấy nguy hiểm thế nào.

Đêm trước trận đánh, cả đơn vị ngồi quanh bếp lửa nhỏ trong căn hầm bí mật.

Không ai nói nhiều.

Một chiến sĩ trẻ lấy harmonica ra thổi bản nhạc quê nhà.

Âm thanh mỏng manh vang lên giữa tiếng gió rừng nghe buồn đến lạ.

Hạnh ngồi cạnh Nghĩa, khẽ đưa cho cậu một chiếc khăn tay màu nâu.

“Giữ lấy.”

Nghĩa cầm chiếc khăn, cười nhẹ: “Sao ai cũng thích đưa khăn lúc sắp đánh trận vậy?”

Hạnh cúi đầu: “Để còn biết đường quay về trả.”

Rạng sáng hôm sau, trận càn bắt đầu.

Từ phía xa, từng đoàn trực thăng xuất hiện như những con chuồn chuồn thép khổng lồ.

Pháo dọn đường nổ rung chuyển mặt đất.

Cây cối gãy đổ hàng loạt.

Đơn vị của Vinh chia nhau ẩn trong giao thông hào và những ụ đất ven rừng.

Khi toán lính đầu tiên tiến vào, mìn phát nổ.

Tiếng súng lập tức vang dội khắp cánh rừng.

Nghĩa bắn đến nóng rực cả nòng súng. Khói thuốc súng trộn với mùi bùn đất và lá cháy khiến không khí đặc quánh.

Địch đông hơn rất nhiều.

Họ dùng trực thăng đổ quân liên tục xuống phía sau đội hình.

Đại đội trưởng Vinh bị thương ở bụng nhưng vẫn chỉ huy chiến đấu.

“Giữ thêm chút nữa thôi!” ông hét lớn.

Đến trưa, tuyến phòng thủ bắt đầu vỡ.

Nhiều chiến sĩ hy sinh.

Đạn dược cạn dần.

Đại đội trưởng Vinh ra lệnh rút vào rừng sâu.

Nhưng lúc ấy, một tốp lính địch đã vòng xuống bờ sông nơi dân làng đang sơ tán.

Nếu chúng tới đó, hàng trăm người sẽ không kịp chạy.

Vinh nhìn Nghĩa.

Nghĩa hiểu ngay.

Không cần thêm lời nào.

Cậu cùng bốn người khác vòng xuống mé sông để chặn đường.

Trận đánh cuối cùng diễn ra giữa chiều mưa nặng hạt.

Nước sông đỏ ngầu phù sa.

Đạn bắn xé nát những bụi lau ven bờ.

Từng người bên phía Nghĩa ngã xuống.

Nhưng họ vẫn giữ được toán lính địch đủ lâu để đoàn người sơ tán thoát vào rừng.

Khi trời gần tối, chỉ còn Nghĩa và một chiến sĩ bị thương nặng.

Đạn đã hết.

Tiếng trực thăng vẫn quần trên đầu.

Người chiến sĩ trẻ thều thào: “Anh Nghĩa… mình chết hả anh?”

Nghĩa nhìn dòng sông đang cuộn nước dưới mưa rồi đáp khẽ:

“Chưa đâu.”

Cậu dìu người lính xuống mép nước, lợi dụng trời tối bơi qua bên kia sông.

Đạn bắn xuống mặt nước tung bọt trắng xóa.

Nhưng cuối cùng họ vẫn thoát được.

Khi trở về căn cứ trong rừng, Nghĩa ngất lịm vì mất máu.

Hạnh là người chăm sóc cậu suốt nhiều ngày sau đó.

Lúc Nghĩa tỉnh dậy, việc đầu tiên cậu hỏi là:

“Dân làng sao rồi?”

Hạnh mỉm cười, mắt đỏ hoe:

“Mọi người an toàn.”

Nghĩa thở phào rồi lại thiếp đi.

Chiến tranh vẫn kéo dài thêm nhiều năm nữa.

Làng Phú An nhiều lần đổi thay giữa bom đạn.

Có người ra đi không trở lại.

Có người sống sót nhưng mang thương tật cả đời.

Đại đội trưởng Vinh hy sinh vào mùa xuân năm 1972 trong một trận đánh lớn ở vùng núi phía tây.

Tin báo về làng trong một chiều mưa.

Không ai khóc thành tiếng.

Người dân chỉ lặng lẽ thắp nhang dưới mái đình đổ nát.

Mùa xuân năm 1975, chiến tranh cuối cùng cũng kết thúc.

Ngày tin giải phóng truyền về, cả làng Phú An như vỡ òa.

Người ta ôm nhau khóc giữa bến sông đầy nắng.

Những lá cờ đỏ treo kín các mái nhà mới dựng lại.

Trẻ con chạy khắp đường làng mà không còn sợ tiếng máy bay.

Nghĩa khi ấy đã hai mươi sáu tuổi.

Vai cậu vẫn còn vết sẹo dài do mảnh đạn năm nào.

Ngày trở về từ đơn vị, cậu đứng rất lâu bên bờ sông Thu Bồn.

Dòng nước vẫn chảy như chưa từng biết đến chiến tranh.

Hạnh bước tới phía sau.

Cô vẫn mặc áo nâu giản dị, mái tóc buộc gọn như ngày nào.

“Anh còn giữ khăn không?” cô hỏi khẽ.

Nghĩa lấy từ túi áo ra chiếc khăn tay cũ đã sờn mép.

Hạnh bật cười nhưng nước mắt lại rơi xuống.

Chiều hôm ấy, hai người ngồi bên bến sông đến tận khi mặt trời lặn.

Xa xa, tiếng trẻ con gọi nhau vang khắp cánh đồng mới cấy.

Không còn bom.

Không còn tiếng súng.

Chỉ còn tiếng nước sông chảy chậm qua ngôi làng đã chịu quá nhiều mất mát.

Nhiều năm sau, người ta dựng một tấm bia đá nhỏ bên bờ sông để ghi tên những người đã hy sinh.

Mỗi mùa hè, lũ trẻ trong làng thường chạy chơi quanh đó và nghe người lớn kể về những năm tháng chiến tranh.

Về những con người từng sống, từng chiến đấu và từng ngã xuống để giữ lấy mảnh đất này.

Còn dòng sông Thu Bồn vẫn lặng lẽ chảy qua làng Phú An như một nhân chứng già nua của thời cuộc.

Dòng sông ấy không quên.

Và những người còn sống cũng vậy.