Đồng Tháp Mười "cò trắng ngàn năm bay chẳng dứt"

Đồng Tháp Mười "cò trắng ngàn năm bay chẳng dứt"

"Ai về Đồng Tháp xa xôi,

Dừng chân tôi gởi đôi lời nhớ nhung.

Ai về ngã Sáu, ấp Trung,

Cho tôi gởi nhớ về trong Tháp Mười".

Chẳng hiểu mấy câu thơ dân gian đó xuất hiện tự bao giờ, cứ mỗi lần vang vọng đến bên tai, khiến cho những chiến sĩ Cách mạng mùa Thu "mang ngang vai nóp với giáo" chợt thấy sống dậy trong lòng nỗi nhớ khôn nguôi về một cánh đồng "cò trắng ngàn năm bay chẳng dứt". Đó là Đồng Tháp Mười "Việt Bắc của Miền Nam" trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đúng như nhà thơ Tố Hữu đã viết.

Hơn 60 năm trước đây, đối với cán bộ và chiến sĩ ta, những tiếng "Về Đồng Tháp Mười" có ý nghĩa rất thiêng liêng, giống như hai chữ "Về R" trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước ở chiến khu Bắc Tây Ninh. "Về Đồng Tháp Mười" là được đặt chân lên vùng "thánh địa Cách mạng", được về với "Thủ đô kháng chiến giữa bưng biền". Bức tranh hùng vĩ của chiến khu Đồng Tháp Mười trong cuộc chiến tranh Nhân dân thần thánh, đã được thi sĩ Nguyễn Bính khắc họa trong bản trường ca bất hủ. Ông viết:

"Bảy trăm ngàn mẫu đất

Sớt chia bốn tỉnh miền Nam

Khắng khít biên thùy Chùa Tháp

Nằm trong tay trái Cửu Long Giang

Đồng Tháp Mười!

Đồng Tháp Mười!

Bao la bát ngát

Bưng sậy lên hoang

Mùa nắng đất khô cỏ cháy

Mùa mưa nước ngập lan tràn

Cò trắng ngàn năm bay chẳng dứt

Chân trời bốn mặt rộng thênh thang".

Hơn 300 năm trước đây, những người nông dân lưu tán từ tứ xứ tới đây để khai hoang lập ấp, đã từng gọi cánh đồng này bằng những cái tên dân dã: Láng bông súng, Bàu sen, Đồng dưng, Đồng lác, Lung năng... Sau khi thực dân Pháp thực hiện dã tâm xâm chiếm Nam Bộ, chúng đã cho vẽ lại bản đồ và định danh toàn bộ khu vực Đồng Tháp Mười bằng cái tên tiếng Pháp "Plaine inondée couverte dherbes" (Cánh đồng ngập nước đầy cỏ). Trên các bản đồ vẽ lại sau đó, chúng gọi là "Plaine des Joncs" (đồng lác, đồng cói). Thực ra, chữ Joncs theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả một số chủng loại trong tổ hợp thảo mộc bản địa được tạo nên bởi các loài năn, cỏ mồm, đưng, lác, bàng, lau, sậy, đế, rau dừa, lục bình, điên điển, lúa ma hay lúa trời... mọc dày đặc trên những bưng, lung, bàu, đìa, đầm, trấp, láng và xung quanh các con sông, rạch, kênh, xẻo... ở khắp nơi trên đất Tháp Mười, trở thành nguồn thức ăn và môi trường sống của cá, tôm, rùa, rắn, lươn, ốc... Qua đó tạo nên cảnh quan sinh thái đặc trưng của một trong những vùng đầm lầy hoang dã nổi tiếng trên thế giới. Xét về mặt binh pháp, đây chính là những yếu tố "địa lợi" của quân dân ta trong công cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm. Đúng như trong kho tàng văn học dân gian đã ghi rõ:

"Tháp Mười năn lác mênh mông,

Tây vô đến đó quyết không đường về".

"Lá tràm xanh che anh giải phóng,

Đánh quân thù sạch bóng xâm lăng".

Theo những câu chuyện truyền khẩu của các cụ bô lão trên đất Tháp Mười, trong những cuộc hành quân càn quét nghĩa quân Võ Duy Dương ngày trước, hàng chục tên lính trong quân đội viễn chinh Pháp đã bị rắn độc cắn chết.

Ngày 23/9/1948, một bình luận viên quân sự đăng bài trên báo Sự thật, đã viết: "Ở núi rừng của chiến khu Việt Bắc, cái mà quân Pháp sợ nhất là sương mù Việt Bắc và muỗi Việt Bắc". Còn ở chiến khu bưng biền Đồng Tháp Mười thì sao? Rõ ràng, không có gì làm cho chúng khiếp đảm hơn là các loài rắn độc, ong vò vẽ, ong lỗ, muỗi, bù mắt, đỉa, vắt... Đúng là một nơi mà ở dưới nước "đỉa lội lềnh tựa bánh canh", còn trên đồng thì "muỗi kêu như sáo thổi" và "cỏ mọc thành tinh", "rắn đồng biết gáy".