Đứa con của lòng đất "thép" Vịnh Mốc – ông Lê Thân (1967)

Trong khi trẻ em trên thế giới lớn lên dưới ánh mặt trời, ông Lê Thân lại bắt đầu sự sống của mình ở độ sâu 23 mét dưới lòng đất. Năm 1967, khi tiếng máy bay B-52 gầm rú hủy diệt mặt đất Vĩnh Linh, mẹ ông đã hạ sinh ông trong một "trạm hộ sinh" dã chiến – thực chất là một hốc đá hẹp bên trong địa đạo.

Ông Thân kể rằng, ký ức tuổi thơ của ông không phải là cánh đồng hay hàng tre, mà là ánh đèn dầu lạc tù mù soi tỏ những lối đi lắt léo, ẩm ướt. "Chúng tôi học chữ, ăn cơm và ngủ ngay sát bên những thùng đạn của bộ đội", ông nhớ lại. Tiếng bom nổ trên đỉnh đầu dội xuống làm rung chuyển cả vách đất, nhưng trong lòng địa đạo, cuộc sống vẫn tiếp diễn một cách phi thường.

Lớn lên một chút, cậu bé Thân cùng đám bạn trong hầm đã sớm trở thành những "giao liên nhí". Các ông thạo từng ngõ ngách của 13 cửa hầm, tiếp nước cho các chú bộ đội trực chiến trên đồi cao hoặc tham gia tải đạn, tải thương khi có lệnh. Sự sống trong lòng đất ấy không chỉ là trốn tránh, mà là một sự phản kháng mãnh liệt: "Địch đánh phá trên mặt đất, ta sống và chiến thắng từ dưới lòng đất".

Sau ngày hòa bình, ông Lê Thân không rời xa mảnh đất này. Ông trở thành một thuyết minh viên tại chính khu di tích địa đạo Vịnh Mốc. Mỗi ngày, ông lại dẫn du khách xuống đúng nơi mình đã sinh ra, kể lại câu chuyện về 62 đứa trẻ đã chào đời an toàn trong lòng địa đạo. Giọng nói của ông, ánh mắt của ông chính là nhịp cầu sống động nhất nối liền quá khứ "hoa lửa" với hiện tại thanh bình.

Đối với du khách, địa đạo là một kỳ tích kiến trúc, nhưng với ông Thân, đó là "người mẹ thứ hai" đã che chở cho ông và cả một thế hệ người dân Vĩnh Linh đi qua cái chết để đến với ngày thống nhất.