ĐƯA QUỐC TRƯỞNG XI HA NÚC VỀ THĂM VÙNG GIẢI PHÓNG CAM PU CHIA

Đã hơn 35 năm trôi qua, một thời gian không phải là ngắn đối với một đời người, nhưng tôi không thể nào quên được lần đưa đoàn khách đặc biệt quan trọng năm đó: Đoàn của Quốc trưởng Cam Pu Chia Xi Ha Núc và phu nhân Bà Hoàng Mô Ních, khứ hồi từ miền Bắc Việt Nam về Vương quốc Cam Pu Chia qua tuyến đường Trường Sơn thời chiến tranh chống Mỹ.


Bộ Tư lệnh Trường Sơn được Chính phủ, Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ đặc biệt quan trọng này. Tôi được Cục Tham mưu Công binh cử tham gia đoán tiền trạm.

Vào một buổi chiều cuối tháng 02 năm 1973, đồng chí Phó Tư lệnh Lê Đình Sum, Trưởng đoàn đưa đón đoàn khách triệu tập đoàn tiền trạm phổ biến nhiệm vụ, kế hoạch của Chính phủ mà đồng chí được Thủ tướng Phạm Văn Đồng trực tiếp giao nhiệm vụ. Đồng chí Phó Tư lệnh phổ biến yêu cầu cụ thể của chuyến đi như sau:

- Phải đảm bảo bí mật và an toàn tuyệt đối.

- Phục vụ sinh hoạt đi lại, ăn ở, làm việc với thái độ tốt nhất, và với vật chất cao nhất. Từng trạm đón tiếp dọc đường phải bố trí phòng tiếp khách, phòng ăn, phòng làm việc, phòng tắm, buồng ngủ, buồng vệ sinh với trang bị tiện nghi cao cấp như khách của Nhà nước. Những ngày hành quân ban ngày, tại trạm nghỉ trưa, lán trại và tiện nghi cũng phải đầy đủ tương ứng v.v...

- Trung ương chỉ đạo đây là chuyến đi đặc biệt, không những chỉ là ngoại giao mà còn mang ý nghĩa chính trị, một dịp để Bạn thấy được cuộc chiến đấu chống Mỹ là cuộc chiến của cả ba nước Đông Dương, Việt Nam luôn mến khách cho dù hậu phương đã yên bình hay ở chiến trường còn gian khổ.

- Trung ương cử các cán bộ Bộ Ngoại giao phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư lệnh Trường Sơn thực hiện đạt yêu cầu cao nhất nhiệm vụ này.

Phó Tư lệnh cho biết, để đảm bảo bí mật an toàn chuyến đi của gia đình Quốc trưởng, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đề nghị trên đường đi gọi tên thân mật Việt Nam cho Quốc trưởng là "Anh Thắng", Bà Hoàng Mô Ních là "Chị Lợi, chuyến đi được mang tên "Thắng Lợi", cử chỉ đó như là một lời chúc tụng của Thủ tướng nước ta được Quốc trưởng tán thành, cảm ơn và suốt các chặng đường đi, mọi cuộc chuyện trò, giao tiếp đều được gọi thân mật như thế.


Là cán bộ quân sự, lại công tác trên chiến trường lâu năm, mỗi chúng tôi, các thành viên trong đoàn tiền trạm đã hình dung được cụ thể công việc phải làm của mình. Tôi trở về cơ quan Cục Tham mưu Công binh báo cáo xin ý kiến chỉ đạo cụ thể thêm của Cục trưởng.


Trước độ một thời gian, Bộ Tư lệnh cũng đã có kế hoạch chuẩn bị đảm bảo tuyến đường lúc đi vào, khi đi ra, chỉ thị cho các binh trạm bố trí làm khu nhà ở đón tiếp, tuy chỉ là nhà gỗ lợp lá nhưng khang trang, ngay ngắn, phù hợp với tiện nghi sinh hoạt định bố trí nhưng bảo đảm tuyệt đối bí mật. Bộ Tư lệnh cũng đã thông báo giờ "G" cho từng binh trạm trên tuyến đường được phân công đón tiếp.


Đoàn tiền trạm gồm Trưởng đoàn là đồng chí Tho, Trưởng phòng Bảo vệ thuộc Cục Chính trị, cầm lệnh điều động lực lượng của Bộ Tư lệnh. Các thành viên tham gia đoàn tiền trạm gồm các trợ lý công binh, tác chiến mặt đất, pháo cao xạ, hậu cần, đồng chí Mùi thông tin và 2 vệ binh, tất cả là 8 người.


Đoàn xe đưa đón đã chuẩn bị, được lựa chọn xe tốt, đã được củng cố thêm hệ thống giảm xóc, chọn lái xe giỏi nhất, và được bố trí:

- Hai xe chở Quốc trưởng và phu nhân, có bảo vệ, phiên dịch là cán bộ của cục Tác chiến và 2 bác sỹ, một nam, một nữ đi cùng. Xe chở Quốc trưởng gọi là xe số 1.

- Xe chở trang bị đồ đùng cá nhân và dự phòng của Quốc trưởng và phu nhân.

- Xe chở đoàn ngoại giao và một phiên dịch nữ phục vụ Bà Hoàng Mô Ních tại trạm nghỉ.

- Xe chở đoàn cán bộ của Bộ Tư lệnh Trường Sơn làm nhiệm vụ tháp tùng.

- Xe của Trưởng đoàn, Phó Tư lệnh Lê Đình Sum, được gọi là xe số 2.

- Hai xe tải Zin 3 cầu chở máy phát điện, trang bị phục vụ: đệm, chăn màn, thiết bị vệ sinh cá nhân như chậu rửa mặt, bồn tắm có vòi tắm gương sen, thiết bị xí bệt...

- Hai xe tải chở đồ đạc cần thiết khác của đoàn khách, trong đó có các thiết bị giải trí: bàn bi a, bàn bóng bàn, bàn cờ tướng...

- Xe tải hậu cần thiết yếu phục vụ đoàn.

Ngoài ra còn 2 xe con đi trước và sau đoàn cách nhau khoảng một tiếng đồng hồ làm nhiệm vụ thăm đường, dọn đường và bảo vệ.

Như vậy đoàn có 8 xe con + 5 xe tải, chưa kể xe của đoàn tiền trạm.

Đoàn tiền trạm đi trước đoàn khách 3 ngày, có mục đích kiểm tra công việc chuẩn bị của các binh trạm theo chỉ đạo từ trước của Bộ Tư lệnh về tuyến đường hành quân, công tác bảo vệ, tác chiến phòng không tại những nơi trọng yếu, về nhà ở, hậu cần phục vụ khách. Đoàn trực tiếp làm việc với các đơn vị được giao nhiệm vụ để kịp thời điều chỉnh, đồng thời hàng ngày phải báo cáo tình hình đúng giờ quy định về Bộ Tư lệnh.


Lúc đi vào, ta bố trí đi đường "hở" là chủ yếu, có kết hợp một vài đoạn đường kín, lúc đi ra, đi ban ngày hoàn toàn theo đường "kín". Lực lượng được huy động bảo đảm cầu đường là 4 sư đoàn công binh, các đơn vị cầu thuyền đang làm nhiệm vụ trên tuyến đường Trường Sơn có đủ trang thiết bị thi công cần thiết, được bổ sung thêm xe tưới nước... Ngoài ra còn có lực lượng công binh tại chỗ của các binh trạm phối hợp.


Nhiệm vụ của công binh được giao trên các tuyến đường hành quân đã chọn là sửa đường, là đường cho bằng phẳng, dọn cây đổ, xếp đá bổ sung các bến vượt ngầm, khắc phục đường lên xuống ngầm, tưới nước trên đường 30 phút đến 1 giờ trước lúc xe khách đến nhằm đạt được yêu cầu tốc độ, không bị xóc nhiều, giảm bớt bụi đường v.v...


Sự tàn phá ác liệt, tàn khốc do bom đạn Mỹ, với âm mưu ngăn chặn sự chi viện của hậu phương miền Bắc cho công cuộc đấu tranh bảo vệ tổ quốc của ba nước Đông Dương trên tuyến đường Trường Sơn được diễn ra cụ thể, rõ nét trong con mắt của Quốc trưởng, phu nhân và đoàn Bạn. Qua trọng điểm cua Chữ A, Phu La Nhích, Vang Mu, Đèo Long, đèo 9 cua... một vùng đất đỏ rộng lớn chi chít hố bom cày xới, rừng cây bạt ngàn xưa kia nay trọc trụi vì không quân địch, kể cả máy bay B52 đánh huỷ diệt, và vì chất độc màu da cam... Một dọc dài hai bên thượng và hạ lưu ngầm Ta Lê, ngầm Sê Băng Hiêng, ngầm Bạc, cầu phao sông Sê Ca Mán, sông Sê San... ngoằn ngoèo loang lổ cây cối còn xác xơ. Bộ đội Trường Sơn đã vượt qua tất cả, khắc phục mọi gian khổ hy sinh để giữ được con đường. Sự sáng tạo, trí thông minh đã giành giật từng phút, từng giây để cho các đoàn xe băng qua, đưa trang bị vũ khí, nhu cầu hàng hoá vào sâu tận các chiến trường.


Theo kế hoạch đã dự kiến, tất cả có 9 trạm nghỉ đêm cho cả chuyến đi, có 5 trạm khi hành quân trên tuyến đường "hở" và 4 trạm trên tuyến đường "kín" nằm trong địa giới các Binh trạm 14, 32, 34, 35, 29, 30, 37, 51, 53. Tất nhiên, các trạm nghỉ đều xây dựng trong khu vực tương đối kín. Mỗi Binh trạm đều tìm vị trí đẹp, thơ mộng, có tán cây xanh, có suối nước trong mát, các nhà nghỉ bố trí tương đối gần nhau, vẫn có hầm chữ A trú ẩn, có đường đi lại sạch sẽ, xe con vào sát tận khu vực nhà nghỉ. Nhà nghỉ của Quốc trưởng và phu nhân được bố trí đầy đủ tiện nghi cao cấp ở phòng ngủ, phòng tiếp khách, phòng làm việc, phòng vệ sinh, phòng tắm, phòng ăn. Phòng tắm được trang bị chậu rửa mặt, bồn tắm có vòi gương sen, bình nóng lạnh. Buồng ngủ, buồng làm việc, tiếp khách có mắc điều hoà, tuy nhiên suốt hành trình khí hậu tương đối mát mẻ nên không cần dùng đến. Các trạm nghỉ trưa dọc đường, được xây dựng với quy mô nhỏ hơn trạm nghỉ đêm nhưng vẫn đạt yêu cầu đề ra, thoáng mát, đủ tiện nghi, ngoài ra còn có cả phòng vui chơi giải trí, vì thường nghỉ trưa từ 2 đến 3 tiếng đồng hồ.


Những ngày đầu hành quân, bữa ăn bảo đảm thực đơn do yêu cầu của đoàn ngoại giao. Món ăn có trứng ốp lết, xúcxích, lạp xường, bít tết...Đoàn ngoại giao rất lo cho việc phục vụ trong những trạm sau, ngày càng xa hậu phương, thức ăn mang theo cạn dần. Nhưng thực tế thì ngược lại, các món ăn đó vẫn bảo đảm, ngoài ra từ KG4 trên đất Sa Ra Van trở vào còn có món ăn mới, với thực phẩm tại chỗ, đó là món canh me chua nấu với thịt nạc băm. Món canh hấp dẫn này hợp với khẩu vị mọi người, riêng Bà Hoàng thì đặc biệt khen ngợi món ăn tự khai thác này. Từ đó những ngày sau đều có món này, nhất là trong bữa cơm tối. Bác sĩ phục vụ trong đoàn ngoại giao vẫn có trách nhiệm hàng ngày kiểm nghiệm thực phẩm được dẫn đi xem các trại tăng gia, tận mắt thấy có chuồng gà, bầy lợn tự chăn nuôi, có luống rau xanh tự trồng tươi tốt, anh yên tâm về chất lượng thực phẩm. Anh tâm sự: tốt nhất là phải "phòng".


Trên đường hành quân, khi thì Quốc trưởng Xi Ha Núc và Bà Hoàng Mô Ních, khi thì Trưởng đoàn, Phó Tư lệnh Lê Đình Sum, khi thì Binh trạm trưởng dọc đường tổ chức các buổi chiêu đãi đặc biệt. Các món ăn, các loại rượu, đĩa, bát, cốc chén v.v... theo phong cách châu Á, châu Âu đo đoàn ngoại giao cùng đi đề xuất đều đáp ứng được đầy đủ trong các bữa tiệc đó. Cán bộ Bộ Ngoại giao cho biết, các anh đã đi nhiều nơi nhưng những bữa ăn chiêu đãi đó ở chiến trường Trường Sơn không kém mấy các bữa tiệc ở một số thành phố lớn các nước châu Âu, châu Á.


Đến Tà Ngâu biên giới Lào - Cam Pu Chia. Thời điểm này phía Cam Pu Chia vẫn chưa ngừng bắn. Ngầm Tà Ngâu được tu sửa rất bằng phẳng, để đưa đoàn sang đất Cam Pu Chia nhanh chóng, ta tranh thủ dẫn đoàn lội ngầm sang sông.

Sang phía nam ngầm, Quốc trưởng Si Ha Núc nằm xuống ôm hôn mảnh đất thân yêu của Tổ quốc mình sau những năm xa cách. Quốc trưởng, Bà Hoàng Mô Ních nghẹn ngào xúc động đến bắt tay cảm ơn Trưởng đoàn, Phó Tư lệnh Lê Đình Sum, chắp hai bàn tay trước ngực, người hơi nghiêng về phía trước cảm ơn mọi người. Đoàn ta nhanh chóng bàn giao cho bạn Cam Pu Chia đến đón đoàn Quốc trưởng, và trở sang bờ bắc Tà Ngâu, hoàn thành thắng lợi một nửa chuyến đi. Đoàn xe đi thẳng đến bến vượt Sê San mới quay trở lại. Sau này chúng tôi được biết, để giữ bí mật bất ngờ, các bạn Cam Pu Chia dùng xe gắn máy đưa đoàn về hậu cứ nơi đón tiếp.

Sau 3 ngày nghỉ tại Tà Ngâu chờ Quốc trưởng và phu nhân, ta bố trí đưa đoàn khách trở ra theo "đường kín", con đường được mở trong mùa mưa năm 1971 sau chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, đúng kế hoạch Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã giao. Lịch sử chiến hanh chống Mỹ đã xác nhận, đánh giá hiệu quả khôn lường của con đường kín xuyên suốt Trường Sơn nảy. Xe pháo hành quân ban ngày, pháo binh, xe tăng, nhiều binh đoàn hành quân rầm rập, các tiểu đoàn xe chở hậu cần vào sâu đến tận các chiến trường Khu 5, Tây Nguyên Nam Bộ. Không theo đường lúc đi, nhưng các trạm nghỉ vẫn là những trạm cũ. Chắc chắn Quốc trưởng qua thực tế chuyến đi, thấy rõ hơn nhiều điều mà các vị học giả phương Tây đã viết "Đường mòn Hồ Chí Minh, đường Trường Sơn lả cả một hệ thống đường chằng chịt, là một trận đồ bát quái"!


Nơi dừng chân nghỉ trưa, nhất là những chiều hôm mát mẻ, Quốc trưởng thường diễn tả thống nhất lại đoạn đường vừa đi qua với Bà Hoàng và những người cùng đi, khen công binh Trường Sơn khéo chọn tuyến đường hoàn toàn kín đáo, con đường tuy có quanh co, nhiều cua gấp, tuy có nơi chênh vênh,chập chùng nhưng hoàn toàn che mắt được mọi thủ đoạn của địch. Quốc trưởng trầm trồ khen ngợi một đoạn đường trống được nguỵ trang khéo léo bằng dàn cây tre trồng nguyên gốc, phía trên treo nhiều dò phong lan đẹp mắt, nhiều màu.


Hoàn toàn ngạc nhiên, ông bà Quốc trưởng được đi nhiều ngày trên "con đường kín" dài đến hàng nghìn cây số, hẳn có một sự so sánh với những ngày vừa qua đi trên "tuyến đường hở" trầm trồ về một chặng đường kỳ lạ, đã "sống được nhiều năm" trong chiến tranh khốc liệt. Quốc trưởng bình luận: thật tuyệt vời, một công trình sáng tạo kỳ diệu, một con đường cụ thể có màu lam xanh dài vô tận bất ngờ che mắt được đối phương nằm trọn vẹn trong rừng thiên nhiên đại ngàn phía tây đất nước Lào, một chiến công chưa từng thấy trong lịch sử chiến tranh thế giới. Bàn tay những con người tài hoa đầy lạc quan, đượm chút lãng mạn khéo kết cấu che kín cả tuyến đường. Cái thô sơ đầy sáng tạo của một dân tộc chiến đấu cho chính nghĩa đã chiến thắng cái hiện đại khoa học của đội quân cướp nước hung tàn!


Quốc trưởng khen lái xe Trường Sơn dũng mãnh, quả cảm vượt qua bom đạn trên đường "hở" lúc đi chừng nào, thì hơn thế giờ đây lại cảm nhận được sự khéo léo của anh em lái xe an toàn trên đường kín.

Dừng chân bên ngầm Sê La Nông, một cây ngầm khá dài trên chặng đường về, người trợ lý của Phó Tư lệnh Lê Đình Sum tranh thủ điện thoại dây trần báo cáo tình hình đến trạm sắp tới, Quốc trưởng lại có dịp bình luận: cái hiện đại và cái thô sơ biết chen lẫn, chiến thắng là tất yếu!


Thành thói quen thực hiện đã nhiều ngày, trước giờ xuất phát, theo số hiệu xe đã được xếp hàng đúng thứ tự quy định cho từng ngày trước trạm nghỉ, mọi người đứng gần xe của mình ý như là để chờ Quốc trưởng. Quốc trưởng lần lượt bắt tay từng người, cảm ơn cán bộ chiến sĩ ở trạm ra tiễn và cả những người cùng đi như để chúc hành trình ngày mới đạt thắng lợi, Quốc trưởng nhấn mạnh từ "Thắng lợi" như là một tự hào, một hy vọng, một quyết tâm. Ông bà lên xe thì mọi người cùng đi mới lên xe của mình, chỉ huy đoàn hành quân ra lệnh xuất phát. Khi đến trạm nghỉ tiếp theo, Quốc trưởng lại xuống xe, bắt tay mọi người đến đón, trao quà cho những đồng chí mới quen. Việc làm mặc nhiên đó diễn ra như vậy từ trạm đầu tiên đến trạm cuối cùng. Khách, chủ đều nhận ra đó là lòng tôn trọng quý mến lẫn nhau, không còn phân biệt ngôi thứ, chế độ chính trị, tuổi tác, cái còn lại sự đồng lòng, để đạt được mục tiêu phấn đấu chống đế quốc giành lại độc lập dân tộc.


Để tránh nóng, trong cả chuyến đi, có vài ngày phải xuất phát sớm vào lúc 4 giờ sáng. Những ngày này, được thông báo trước, ông bà Quốc trưởng thường dậy trước lúc hành quân khoảng một giờ, nói chuyện trao đổi và cùng chuẩn bị lên đường. Buổi trưa, nghỉ thêm vài giờ, một cơ hội để Bà Hoàng nói chuyện tâm tình với chị em phục vụ tại trạm. Bà vui vẻ trò chuyện, sửng sốt biết nhiều "em gái" đã học xong bậc tú tài, xếp bút nghiên cùng nam thanh niên lên đường đi chiến đấu. Bà ngắm nhìn từng em gái với bộ trang phục màu xanh gọn gàng vừa vặn và chiếc mũ tai bèo mềm mại quàng vai... Bà thường nhắc nhở thân tình với những người cùng đi cũng như những người phục vụ ở các trạm: "Các cô, chú gọi anh chị là anh Thắng, chị Lợi nhé, Bác Phạm Văn Đồng đã dặn rồi mà!" Đúng vậy, đối với chúng tôi, những người lính Trường Sơn cùng đi, cũng có một đôi lần gọi Quốc trưởng và Bà Hoàng, đó là sự tôn trọng thật sự với người đứng đầu một nước anh em.


Trên đường đi ra, đoàn khách rẽ vào Sư đoàn 472 lưu lại một ngày, sau đó tiếp tục hành quân về chỉ huy sở của Bộ Tư lệnh Trường Sơn, thời gian này đóng quân tại xã Hiền Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình.

Một ngày đầu tháng tư nắng ráo, Đoàn về đến chỉ huy sở Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Đông đảo cán bộ các cấp cơ quan cùng Bộ Tư lệnh tề tựu có mặt chào đón Quốc trưởng và phu nhân trước cổng chào rất đẹp dựng sẵn. Hai đội danh dự, bên nam, bên nữ nghiêm trang bồng súng chào. Tươi cười bắt tay Phó Tư lệnh Phan Khắc Hy, người chủ trì cuộc đón tiếp và một số cán bộ cao cấp các cơ quan Bộ Tư lệnh, với động tác quen thuộc, Quốc trưởng chắp tay trước ngực vừa đi vừa chào mọi người. Các cô gái bộ đội Trường Sơn tặng hoa Quốc trương, Bà Hoàng và các thành viên trong đoàn.


Đêm hôm đó, Bộ Tư lệnh Trường Sơn tổ chức chiêu đãi Quốc trưởng, phu nhân và những người cùng đi, chúc mừng chuyến trở về thăm Tổ quốc của Đoàn hoàn toàn thắng lợi.

Quốc trưởng Xi Ha Núc xúc động phát biểu cảm ơn Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã đảm bảo mọi mặt cho chuyến đi lịch sử của Đoàn thuận lợi, an toàn, với tình cảm anh em thân thiết. Quốc trưởng kể lại, nhờ chuyến đi này, Quốc trưởng năm được tình hình thực tế của đất nước, gặp gỡ nhân dân vùng giải phóng, gặp lại cán bộ chiến sĩ quân đội giải phóng Cam Pu Chia trong khí thế quyết tâm giành lại hoàn toàn độc lập dân tộc cho Tổ quốc mình.


Quốc trưởng cảm ơn Phó Tư lệnh Lê Đình Sum cùng đoàn cán bộ của mình đã nhiệt tình tổ chức đưa đón, phục vụ chu đáo suốt cả cuộc hành trình vất vả. Quốc trưởng cho biết cảm nhận tốt đẹp của mình về con đường Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh, khen ngợi các binh chủng thuộc bộ đội Trường Sơn từ công binh, lái xe, bộ đội phòng không đã dũng cảm, tài giỏi, thông minh với sự chỉ huy tài tình, nhanh nhậy của các cấp, đã góp phần to lớn quyết định cho thắng lợi cách mạng 3 nước Đông Dương. Quốc trưởng tin tưởng vững chắc vào thắng lợi hoàn toàn của cách mạng Cam Pu Chia. Trong thân tình, Quốc trưởng cho biết trong chuyến đi, để cảm ơn bộ đội Trường Sơn, với nhiều cảm xúc thân thương đã sáng tác bài hát mang tên "Biết ơn con đường" diễn tả mối tình cao đẹp Việt Nam - Cam Pu Chia.


Về sau tôi còn được nghe kể lại, ngay khi về đến sở chỉ huy Bộ Tư lệnh Trường Sơn, qua điện thoại, Quốc trưởng Xi Ha Núc đã điện đàm với Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp, không tiếc lời khen ngợi bộ đội Trường Sơn có biệt tài về tổ chức chỉ huy, từ cán bộ đến chiến sĩ thông minh năng động, cảm ơn Chính phủ, quân đội Việt Nam đã tận tình giúp đỡ đoàn của Quốc trưởng hoàn thành tốt đẹp chuyến đi.


Còn 1, 2 trạm cuối trước khi về chỉ huy sở, Bà Hoàng nói với Quốc trưởng, ta sắp phải tạm biệt họ, cần phải có chút gì kỷ niệm cho những người bạn Việt Nam cùng chuyến hành trình. Ngay tối hôm đó Quốc trưởng đã điện chuẩn bị đủ số hiện vật máy ảnh, đài bán dẫn, đồng hồ v.v... Trong cuộc họp chia tay, Quốc trưởng đã trực tiếp trao tặng cho các lái xe số 1, số 2 và chỉ vài ngày sau, chúng tôi đã nhận được hiện vật tặng phẩm đầy tình nghĩa đó.


Quá khứ đã biến đổi theo thời gian, những cử chỉ, hành động thân thiện, những lời chân tình, thiết tha, tình cảm lúc đó vẫn còn thật sự sâu đậm trong mỗi người có mặt lúc đó. Trong buổi chia tay, Quốc trưởng Xi Ha Núc nói:

Kết quả tốt đẹp của chuyến đi vừa qua là kết tinh của trí thông minh, lòng dũng cảm, óc sáng tạo đầy năng động của bộ đội Trường Sơn. Chuyến đi thật tuyệt vời. Tôi không nói lên được điều gì thêm mà chỉ còn biết chân thành cảm ơn Việt Nam, cảm ơn bộ đội Trường Sơn đã sinh ra và bảo vệ một con đường, con đường vĩ đại, con đường Hồ Chí Minh một con đường huyền thoại trong thế kỷ 20, con đường của một dân tộc đang chống lại và nhất định sẽ đánh thắng đội quân xâm lược được trang bị vũ khí kỹ thuật hiện đại vào bậc nhất thế giới.


Chính trên con đường này đã đưa tôi về thăm đất nước thân yêu của tôi trong những năm xa cách. Các Bạn đã và đang có những hành động thiết thực xây dựng tình đoàn kết giữa hai dân tộc Cam Pu Chia và Việt Nam. Cảm ơn và xin chào tạm biệt.

Tôi còn nhớ cử chỉ quen thuộc rất thân thiện của Quốc trưởng, hai bàn tay chắp lại trước mặt, người hơi cúi xuống...