Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông: Đạo và Đời hòa quyện, gắn bó vì hạnh phúc của muôn dân, vì sự phát triển của đất nước

Đại lễ có sự quang lâm chứng dự của chư Tôn đức giáo phẩm Giáo hội Phật giáo Việt Nam; chư Tôn đức thường trực Hội đồng trị sự thuộc các Ban, Viện Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ban Trị sự các tỉnh, thành phố trong nước và chư Tôn đức Tăng Phật giáo Myanmar, Nepal, Ấn Độ, Bhutan, Sri Lanka, Thái Lan, Bangladesh…

Đại lễ còn có đông đảo các vị đại biểu khách quý, các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo các tỉnh, thành phố, các cơ quan thông tấn báo chí, cùng nhân dân, du khách, Phật tử trong và ngoài nước, các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đến tham dự trực tiếp và theo dõi chương trình qua mạng trực tuyến.

Đây là sự kiện thường niên được nhà chùa tổ chức nhằm tôn vinh những đóng góp to lớn của vị vua anh minh, lỗi lạc Trần Nhân Tông, không chỉ trong sự nghiệp dựng nước, giữ nước mà còn trong di sản, văn hóa và đóng góp cho sự phát triển của Phật giáo tại Việt Nam.

Đức vua – Phật hoàng Trần Nhân Tông đã là một tinh thần, một giá trị

Tại Lễ khai mạc Đại lễ, Thầy Thích Trúc Thái Minh, Trụ trì chùa Ba Vàng đã trích dẫn phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong Đại lễ kỷ niệm 700 năm Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn (lúc đó, Tổng Bí thư đang là Chủ tịch Quốc hội) khẳng định: “Trong con người và sự nghiệp của Trần Nhân Tông, Đời và Đạo, Đạo và Đời luôn luôn hòa quyện vào nhau, gắn bó với nhau vì hạnh phúc của muôn dân, vì sự phát triển của đất nước.

Với Đời, Trần Nhân Tông là vị Vua nhân từ, trí tuệ, một nhà chiến lược tài ba, luôn nêu cao ngọn cờ đại đoàn kết dân tộc, hết lòng vì nước vì dân. Trong chiến đấu thì kiên cường, mưu lược. Trong lịch sử 4000 năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, ánh sáng nhiệm màu của Đạo từ bi trí tuệ đã tỏa rạng, góp phần quan trọng tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam, con người và đất nước Việt Nam. Trong đó, có những con người đã hội tụ được những tinh hoa thần khí của non sông đất nước mà trở nên một bậc đại hùng đại lực, đại trí tuệ và đại từ bi. Trần Nhân Tông, đức Điều Ngự giác hoàng là một con người như vậy.

Ngài là một vị hoàng đế anh minh, một lãnh tụ thiên tài, một anh hùng dân tộc mà sự nghiệp nổi hẳn trên cả ba mặt: Giữ nước, dựng nước và mở nước.

Vua Trần Nhân Tông đã chỉ huy quân dân Đại Việt chiến thắng quân xâm lược Nguyên Mông cực kỳ hung hãn. Đó cũng chính là một tâm hồn được kết tinh bởi tình yêu xã tắc, yêu cái thiện và đấu tranh cho cái thiện, tiêu diệt và ngăn chặn cái ác với quy mô và tầm vóc vĩ đại mang tầm quốc gia, quốc tế và tầm nhân loại.  Nơi Ngài  hội tụ được những phẩm chất, tạo được đức nghiệp mà hiếm ông vua nào trong lịch sử việt Nam có được. Ngài là ông vua anh hùng buổi cứu vong dân tộc, là nhà chính trị có tầm nhìn xa rộng, đã thực thi tư tưởng cai trị khoan giản an lạc, cai trị hướng tới sự hòa hợp bình yên và nhân đạo.

Không những vậy, Trần Nhân Tông còn là một thiền sư lỗi lạc, một tu sĩ tiêu biểu của một thời đại Phật giáo và chính trị mẫu mực thế kỷ thứ XIII.  Đây là thời kỳ tinh thần dân tộc thăng hoa, văn hóa, tư tưởng và trí tuệ đạt tới đỉnh cao trong lịch sử dân tộc.

Trần Nhân Tông là người sáng lập dòng thiền Trúc Lâm mang dấu ấn Việt sâu sắc, là người nghệ sĩ với những bài thơ bất hủ và là nhà nhân văn chủ nghĩa có sức cảm hóa hàng triệu triệu con tim.

Trần Nhân Tông kết nối và tổ chức giới tu hành thành giáo hội, tạo đặc sắc cho đường tu, kết dựng Thiền phái. Tư tưởng hòa quang đồng trần, giải thoát không rời thế gian, sinh tử thị niết bàn, bất nhị pháp môn… là những tư tưởng quan trọng mà Ngài thổi hồn cho Thiền phái và dẫn dắt nhân sinh.

Trần Nhân Tông là ngôi sao sáng chói trong bầu trời văn hoá của dân tộc. Với những đóng góp và ảnh hưởng đặc biệt to lớn như vậy nên Ngài là Thiền sư duy nhất được suy tôn là Phật Hoàng. Trần Nhân Tông là tên gọi, là một danh nhân, nhưng cũng đã là một tinh thần, một giá trị.

Vị Thiền sư đắc đạo, khéo kết hợp Tâm, Đức, Trí của Đạo làm nền tảng để xây đời

Theo Thầy Thích Trúc Thái Minh, cuộc đời Đức Vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông có thể được nhìn nhận trên 2 cương vị. Trên cương vị là vua trị vì đất nước: Trần Nhân Tông là một vị vua hết mực nhân từ, thương dân như con đỏ, biết khoan thứ sức dân, dựa vào dân, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong thời kỳ phong kiến tập quyền mà Ngài lại thực thi dân chủ hết sức khéo léo. Hội nghị Bình Than, hội nghị Diên Hồng là minh chứng hùng hồn cho sự lãnh đạo tập chung mà dân chủ này. Ngài luôn lấy đại nghĩa, lấy lợi ích chung làm phương châm hành xử. Sẵn sàng bỏ thù riêng vì nghĩa cả. Lấy nghĩa nhân thay cho cường bạo, ứng xử trọn vẹn tình người. Hình ảnh Ngài cởi hoàng bào bọc thủ cấp tướng giặc đã nói lên đạo lý nhân văn cao cả đó.

Trong đại lễ kỷ niệm 700 năm Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng lúc đó là Chủ tịch Quốc hội có nói:“Trong con người và sự nghiệp của Trần Nhân Tông, Đời và Đạo, Đạo và Đời luôn luôn hòa quyện vào nhau, gắn bó với nhau vì hạnh phúc của muôn dân, vì sự phát triển của đất nước. Với Đời, Trần Nhân Tông là vị Vua nhân từ, trí tuệ, một nhà chiến lược tài ba, luôn nêu cao ngọn cờ đại đoàn kết dân tộc, hết lòng vì nước vì dân. Trong chiến đấu thì kiên cường, mưu lược.

Trong hòa bình thì dành hết tâm sức, tìm kế sách khoan hòa trong nhân dân, đề ra chính sách dưỡng dân, an dân để xây dựng, mở mang đất nước. Người ra sức chăm lo việc nông tang cày cấy, phát triển kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân; mở mang dân trí, chiêu dụ nhân tài, khuyến khích thi cử, phát triển văn hóa.

Trong xử thế thì nghiêm khắc với những việc làm sai trái của vua quan, quần thần, kể cả với con mình khi đã làm Vua; khoan thứ cho người có lỗi đã biết hối cải, xóa bỏ mọi tỵ hiềm, tập hợp mọi người chung tay xây dựng đất nước.

Với nước ngoài, thì thực hiện chính sách kết tình giao hảo, hòa hiếu lân bang, mở mang bờ cõi, nhằm giữ nền hòa bình lâu dài cho đất nước.” Có thể nói đây là nhận định rất đầy đủ về Trần Nhân Tông trên cương vị làm vua.

Với cương vị là người Phật tử và tu sĩ: Trần Nhân Tông là một Phật tử thuần thành. Tinh tấn tu học. Dẫu bận trăm công ngàn việc nhưng vẫn không ngừng tham vấn Phật Pháp. Ngài đã thâm nhập cốt lõi Phật Pháp , đạt được thiên tủy. Là một vua tu sĩ, Ngài ý thức sâu sắc về giá trị của độc lập, tự chủ và chủ quyền dân tộc. Với tinh thần ấy, Ngài đã sáng tạo chữ Nôm là chữ Việt đầu tiên. Ngài hợp nhất 3 dòng thiền lại thành  thiền phái Trúc lâm, thuần nhất của người Việt. Dung hợp tư tưởng tam giáo về nhất thể. Ngay cả y phục Phật giáo Ngài cũng mặc y theo Phật giáo nguyên thuỷ. Ý chí tu tập cao vòi, quyết tu cho sáng đạo, Ngài thực hành hạnh đầu đà, trì bát khất thực, tinh tấn bất thoái. Một vị Thái thượng hoàng từng sống trong nhung lụa, mà giũ bỏ tất cả, khổ hạnh luyện thân, ăn rau răm hạt dẻ, uống nước suối, thiền định nơi rừng sâu núi thẳm. Quả thật với chúng ta không phải là việc dễ làm.

Với lý tưởng hành Bồ tát đạo, hòa quang đồng trần, đem đạo vào đời, làm lợi ích cho quần sinh. Ngài đã đi khắp nơi, giáo hoá dân hành thập thiện. Mang tư tưởng từ bi Phật giáo, Ngài xây dựng quan hệ quốc tế tốt đẹp, hữu nghị, hoà ái. Đem lại lợi ích to lớn cho dân tộc.

Ngài đã tu tập thành tựu đạo nghiệp, làm chủ sinh tử, ra đi tự tại, để lại xá lợi và nhiều tác phẩm văn học, thiền luận bất hủ, làm kim chỉ nam cho người tu Phật.

Theo Thầy Thích Trúc Thái Minh, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã từng nói: “Với Đạo, Trần Nhân Tông là vị Thiền sư đắc đạo, có nhiều triết lý sâu sắc, khéo kết hợp lấy Tâm, Đức, Trí của Đạo làm nền tảng để xây đời. Việc xuất gia tu hành của Người không chỉ giản đơn để tìm giải thoát cho cá nhân mà cho cả dân tộc. Người chủ trương qua tín ngưỡng Phật giáo để nuôi tâm đạo đức, dạy trí làm người; bồi đắp tính độc lập, tự cường; phát huy sự thuận hòa trong nhân tâm trăm họ, tạo ra sự hòa hợp quốc gia, hòa hợp vua tôi, hòa hợp cha con, hòa hợp vợ chồng, gia đình,... tạo cội rễ cho sức mạnh lâu bền của đất nước. Người có ý thức rất rõ trong việc mượn Đạo để xây Đời và qua Đời để dựng Đạo; Đạo và Đời luôn gắn bó với nhau.”