Dưới tán tràm Xẻo Quýt - Nơi ký ức vẫn xanh

ó những nơi ta từng đi qua rồi nhanh chóng quên. Nhưng cũng có những nơi, dù chỉ một lần đặt chân đến, lại khiến ta mang theo một điều gì đó rất khó gọi tên.

Với tôi, Xẻo Quýt là một nơi như thế.

Tôi đã đến Xẻo Quýt vào năm 2024 – một thời điểm mà nơi đây vẫn chưa thực sự trở thành điểm đến quá gần gũi với du khách. Có lẽ cũng chính vì vậy mà Xẻo Quýt trong tôi mang một vẻ trầm mặc rất riêng, vừa hoang sơ, vừa sâu lắng, như thể lịch sử vẫn còn đang thở trong từng tán tràm, từng lối đi đất đỏ.

Trước chuyến đi ấy, tôi từng có một nỗi sợ rất mơ hồ với những nơi mang màu sắc “tâm linh” hay gắn với chiến tranh, căn cứ. Tôi sợ sự tĩnh lặng quá mức, sợ những câu chuyện quá nặng ký ức, sợ cảm giác đứng giữa một nơi từng có quá nhiều mất mát.

Nhưng Xẻo Quýt đã khiến tôi thay đổi.

⸻

Ngay từ khi bước vào, tôi đã không chọn đi xuồng như nhiều du khách khác.

Tôi chọn đi bộ.

Một lựa chọn có phần “ngược dòng”, nhưng lại mở ra cho tôi một trải nghiệm hoàn toàn khác: gần gũi hơn, chậm rãi hơn, và cũng chân thật hơn.

Con đường đất dẫn tôi đi sâu vào rừng tràm. Hai bên là những tán cây đan vào nhau, ánh sáng lọt xuống thành từng vệt mỏng. Không gian yên tĩnh đến mức tôi có thể nghe rất rõ tiếng chim gọi nhau trên cao, tiếng lá khẽ chạm vào nhau trong gió, và đôi khi là những âm thanh rất lạ – như tiếng vọng của quá khứ.

Có lúc, tôi nghe thấy tiếng súng.

Không phải tiếng súng thật của hiện tại, mà là âm thanh được tái hiện từ lịch sử, từ những câu chuyện của một thời chiến tranh. Nhưng trong khoảnh khắc ấy, tôi vẫn khựng lại. Một cảm giác vừa rợn ngợp, vừa tò mò, vừa kính sợ.

Tôi nhận ra mình đang đứng ở một nơi không chỉ là “điểm du lịch”, mà là một phần ký ức của đất nước.

⸻

Càng đi sâu, tôi càng cảm nhận rõ sự hiểm trở của địa hình nơi đây.

Những lối mòn nhỏ, những đoạn đường gồ ghề, những căn cứ ẩn mình dưới tán rừng… tất cả khiến tôi hình dung ra phần nào cuộc sống của ông bà ta năm xưa. Họ đã sống, đã chiến đấu, đã tồn tại trong một không gian mà chỉ cần một chút sơ suất cũng có thể đánh đổi bằng cả sinh mạng.

Tôi đứng trên một điểm cao trong khu di tích.

Từ đó nhìn xuống, Xẻo Quýt hiện ra như một bức tranh vừa xanh mướt, vừa trầm mặc. Rừng tràm trải dài, những con rạch uốn lượn, và đâu đó là những dấu tích của căn cứ xưa.

Khoảnh khắc ấy, tôi bỗng thấy mình rất nhỏ bé.

Không phải nhỏ bé trước thiên nhiên, mà nhỏ bé trước lịch sử.

⸻

Điều khiến tôi bất ngờ nhất trong chuyến đi không phải là cảnh đẹp, mà là một câu chuyện cụ thể về Chiến dịch Tết Mậu Thân 1968 – một trong những chiến dịch quan trọng gắn liền với vùng căn cứ Đồng Tháp Mười, trong đó có Xẻo Quýt.

Tại đây, tôi được nghe kể rằng Xẻo Quýt từng là nơi che giấu, hội họp và chuẩn bị lực lượng cho các hoạt động trong chiến dịch. Trong điều kiện rừng rậm chằng chịt, lực lượng cách mạng đã tận dụng từng lối mòn, từng con rạch nhỏ để di chuyển bí mật, giữ liên lạc và bảo toàn lực lượng.

Có những căn hầm được đào sâu dưới lòng đất, ngụy trang bằng lá tràm và bùn non. Có những con đường chỉ đủ cho một người đi, nhưng lại là “mạch sống” để chuyển tài liệu, lương thực và thông tin trong thời điểm căng thẳng nhất của chiến dịch.

Nghe đến đó, tôi bỗng hình dung ra một Xẻo Quýt hoàn toàn khác.

Không còn là màu xanh yên bình của hôm nay.

Mà là một không gian căng thẳng, nơi từng bước chân đều phải cẩn trọng, nơi từng tiếng động nhỏ cũng có thể trở thành nguy hiểm, và nơi con người phải sống giữa ranh giới mong manh của sự sống và hy sinh.