DƯƠNG ĐÌNH NGHỆ - VỊ DANH TƯỚNG GIÀNH LẠI ĐẠI LA, GIỮ VỮNG CÕI TỰ CHỦ

DƯƠNG ĐÌNH NGHỆ - VỊ DANH TƯỚNG GIÀNH LẠI ĐẠI LA, GIỮ VỮNG CÕI TỰ CHỦ

Năm sinh - mất: Chưa rõ năm sinh - 937

Quê quán: Làng Giàng, nay thuộc vùng Thiệu Dương, Thanh Hóa

Danh hiệu: Anh hùng dân tộc

Khi chính quyền họ Khúc bị quân Nam Hán đánh bại, nền tự chủ vừa được gây dựng đứng trước nguy cơ bị xóa bỏ. Từ vùng Ái Châu, Dương Đình Nghệ đã tập hợp lực lượng, nuôi dưỡng một đội quân tinh nhuệ rồi tiến ra Bắc, đánh đuổi quân Nam Hán, giành lại thành Đại La và khôi phục quyền tự chủ cho người Việt. Trong những năm ngắn ngủi nắm quyền, ông không chỉ là một vị tướng trên chiến trường mà còn là người tập hợp, đào tạo nhiều hào kiệt, trong đó có Ngô Quyền - người sau này làm nên chiến thắng Bạch Đằng năm 938.

Võ Tướng Dương Đình Nghệ

(Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Đ

ầu thế kỷ X, lịch sử Việt Nam đang đứng giữa một thời khắc đầy biến động. Nhà Đường đã sụp đổ, Trung Quốc bước vào thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc, các thế lực quân phiệt tranh giành quyền lực. Ở phía nam, Nam Hán nổi lên và hướng tham vọng về vùng đất Tĩnh Hải quân - nơi người Việt vừa bắt đầu xây dựng một chính quyền tự chủ sau nhiều thế kỷ Bắc thuộc. Năm 930, quân Nam Hán tiến sang, đánh bại Khúc Thừa Mỹ và chiếm thành Đại La. Nền tự chủ mà họ Khúc gây dựng từ năm 905 một lần nữa đứng trước thử thách.

Trong hoàn cảnh ấy, tại vùng Ái Châu, một hào trưởng từng là bộ tướng của họ Khúc đã quyết định đứng lên. Người ấy là Dương Đình Nghệ. Ông vốn đã có nhiều năm phục vụ dưới thời Khúc Hạo và Khúc Thừa Mỹ, vì vậy ông hiểu rõ tình hình đất nước cũng như những thế lực đang tranh giành quyền kiểm soát. Nhưng khi Đại La rơi vào tay quân Nam Hán, Dương Đình Nghệ không lựa chọn đứng nhìn. Ông bắt đầu tập hợp lực lượng, chuẩn bị cho một cuộc phản công nhằm giành lại quyền tự chủ.

Dương Đình Nghệ đã tập hợp hơn 3.000 quân, trong đó có nhiều người được ông nhận làm con nuôi. Ông tổ chức luyện tập võ nghệ, chiêu tập hào kiệt và xây dựng lực lượng ngay tại quê nhà. Trong số những người theo ông có những cái tên sau này trở thành những nhân vật quan trọng của lịch sử Việt Nam như Ngô Quyền, Đinh Công Trứ và Kiều Công Tiễn.

Đó là một đội quân không quá đông nếu so với những đạo quân lớn từ phương Bắc, nhưng điều quan trọng nằm ở tinh thần và sự gắn kết của họ. Dương Đình Nghệ không chỉ chiêu mộ binh lính mà còn xây dựng một lực lượng gồm những hào kiệt có khả năng và ý chí. Chính từ đội quân ấy, cuộc phản công nhằm giành lại Đại La bắt đầu.

Năm 931, Dương Đình Nghệ đưa quân từ Ái Châu tiến ra Bắc. Mục tiêu của ông là thành Đại La - trung tâm quyền lực mà quân Nam Hán đang chiếm giữ. Quân Nam Hán khi ấy có Lý Tiến làm Thứ sử và Lý Khắc Chính phụ trách việc phòng thủ. Trước sức tiến công của quân Dương Đình Nghệ, lực lượng Nam Hán nhanh chóng rơi vào thế bị động. Lý Tiến phải bỏ chạy về nước cầu cứu. Dương Đình Nghệ giải phóng được thành Đại La.

Nhưng ông chưa dừng lại ở đó. Nam Hán lập tức sai Trần Bảo mang quân sang cứu viện. Dương Đình Nghệ chủ động nghênh chiến. Trong trận đánh quyết định, quân Nam Hán bị đánh tan, tướng Trần Bảo bị giết. Đạo quân cứu viện thất bại hoàn toàn. Chỉ trong một thời gian ngắn, Dương Đình Nghệ đã liên tiếp đánh bại các lực lượng Nam Hán và buộc quân xâm lược phải rút khỏi Đại La.

Chiến thắng năm 931 có ý nghĩa đặc biệt. Nếu Khúc Thừa Dụ là người mở đầu quá trình giành quyền tự chủ vào năm 905, thì Dương Đình Nghệ là người dùng sức mạnh quân sự để đánh đuổi lực lượng Nam Hán đang trực tiếp chiếm giữ Đại La, khôi phục quyền tự chủ của người Việt.

Sau khi đánh đuổi quân Nam Hán, Dương Đình Nghệ tự xưng là Tiết độ sứ và trực tiếp quản lý Tĩnh Hải quân. Danh xưng ấy về hình thức vẫn mang dấu ấn của hệ thống chính trị phương Bắc, nhưng quyền lực thực tế đã nằm trong tay người Việt. Ông đóng vai trò người đứng đầu chính quyền tự chủ và tiếp tục củng cố lực lượng để bảo vệ thành quả vừa giành được.

Trong thời gian nắm quyền, Dương Đình Nghệ đặc biệt chú trọng việc xây dựng lực lượng và trọng dụng những người có tài. Một trong những người được ông tin tưởng nhất là Ngô Quyền. Dương Đình Nghệ giao cho Ngô Quyền cai quản Ái Châu và gả con gái cho ông. Từ một vị tướng trẻ, Ngô Quyền dần trưởng thành trong môi trường chính trị và quân sự của chính quyền họ Dương. Chính những năm tháng ấy đã tạo tiền đề để Ngô Quyền sau này trở thành người lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Nam Hán năm 938.

Nhưng con đường tự chủ mà Dương Đình Nghệ đang xây dựng lại bị chặn lại bởi một biến cố từ bên trong. Năm 937, Kiều Công Tiễn - một thuộc tướng từng được Dương Đình Nghệ tin tưởng - đã giết ông để đoạt chức Tiết độ sứ. Cái chết của Dương Đình Nghệ khiến chính quyền tự chủ rơi vào tình trạng nguy hiểm. Kiều Công Tiễn sau đó cầu cứu Nam Hán, mở đường cho một cuộc xâm lược mới.

Tin Dương Đình Nghệ bị sát hại nhanh chóng truyền đến Ái Châu. Ngô Quyền, khi ấy là bộ tướng và con rể của ông, đã tập hợp lực lượng tiến ra Bắc. Trước hết, Ngô Quyền đánh Kiều Công Tiễn để giành lại quyền kiểm soát. Nhưng phía trước ông còn một thử thách lớn hơn: quân Nam Hán đang chuẩn bị tiến vào nước ta.

Một năm sau cái chết của Dương Đình Nghệ, Ngô Quyền làm nên chiến thắng Bạch Đằng năm 938. Quân Nam Hán bị đánh bại, Lưu Hoằng Tháo tử trận và cuộc xâm lược bị chặn đứng. Chiến thắng ấy mở ra một thời kỳ độc lập, tự chủ mới cho đất nước.

Nhìn lại cuộc đời Dương Đình Nghệ, điều làm nên dấu ấn của ông không chỉ là những trận đánh năm 931. Ông xuất hiện đúng vào thời điểm nền tự chủ vừa được gây dựng đứng trước nguy cơ bị xóa bỏ, rồi dùng lực lượng từ Ái Châu tiến ra Bắc, đánh chiếm lại Đại La và buộc quân Nam Hán phải rút lui. Ông cũng là người tập hợp xung quanh mình nhiều hào kiệt của thời đại, trong đó có Ngô Quyền - người kế tục con đường bảo vệ nền tự chủ bằng chiến thắng Bạch Đằng.

Dương Đình Nghệ ra đi năm 937, nhưng những gì ông để lại không kết thúc cùng cuộc đời ông. Từ đội quân mà ông gây dựng, những con người mà ông trọng dụng và nền tự chủ ông bảo vệ, lịch sử tiếp tục chuyển động. Chỉ một năm sau, trên dòng Bạch Đằng, Ngô Quyền đã hoàn thành một bước ngoặt lớn của dân tộc. Vì thế, trong dòng chảy lịch sử từ Khúc Thừa Dụ đến Ngô Quyền, Dương Đình Nghệ chính là một mắt xích đặc biệt - người đã dùng thanh gươm để giành lại Đại La, dùng tài năng để giữ vững nền tự chủ và trao lại cho thế hệ sau một lực lượng đủ sức viết tiếp trang sử độc lập của dân tộc.

Ngày nay, tên tuổi Dương Đình Nghệ vẫn được tưởng nhớ tại quê hương ông ở Thanh Hóa. Hình ảnh vị hào trưởng Ái Châu năm nào vẫn gắn với một trong những bước tiến quan trọng của lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ X: từ chỗ giành được quyền tự chủ, người Việt bắt đầu chứng minh bằng sức mạnh của chính mình rằng họ có thể đánh đuổi ngoại lực và tự quyết định vận mệnh của đất nước.