ĐưỜng HAI MưƠI QUYẾT THẮng
Là tuyến đường huyết mạch nối Đông Trường Sơn với Tây Trường Sơn trên đường mòn Hồ Chí Minh, phát xuất từ thôn Phong Nha, tỉnh Quảng Bình xuyên qua dãy Trường Sơn đến ngã ba Lùm Bùm, đường 128 thuộc tỉnh Khăm Muộn, Lào. Đây là tuyến đường chiến lược vô cùng quan trọng để đảm bảo vận chuyển lương thực, vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam. Tuyến đường dài 125 km, khởi công trong hơn một trăm ngày (21/1/1966 đến 14/4/1966). Lực lượng chính mở đường là bộ đội Đoàn 559 và các Đội TNXP. Với lực
Nhằm ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc, từ năm 1965-1972,
đế quốc Mỹ điên cuồng ngày đêm dội bom đánh phá hủy diệt
con đường, mỗi cung đường, địa danh như: cua chữ A, ngầm Ta
Lê, đèo Pu-la-nhích, Trạ Ang, Cà Roòng, km 12, km 16,5, dốc Ba
Tang... trở thành những tọa độ lửa. Hơn 1.000 bộ đội, TNXP đã
anh dũng hy sinh trên tuyến đường này. Với tinh thần “xẻ dọc
Trường Sơn đi cứu nước”, “Sống bám đường, chết kiên cường dũng
cảm”, “Địch phá, ta sửa, ta đi”, “Tất cả vì miền Nam ruột thịt, tất
cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, các Đội TNXP, điển hình là
Đội N25 và C255 - N25 anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ Nguyễn
Tị Vân Liệu, Nguyễn Tị Nhạ, 8 nam, nữ TNXP tại km 16 (Hang
Tám Cô)… đã làm nên chiến công oanh liệt, góp phần làm nên
thắng lợi vĩ đại của đường mòn Hồ Chí Minh huyền thoại, như
Đại tướng Võ Nguyên Giáp đánh giá Đường 20 quyết thắng: “Là
một kỳ công, kỳ tích, kỳ quan do ý chí vì độc lập tự do của chiến sỹ
và thanh niên xung phong làm nên”.
Hang “Tám Cô” nằm tại km 16 “Đường 20 quyết thắng” - một
phần của đường Trường Sơn huyền thoại, nơi bom đạn Mỹ đánh
phá ngày đêm nhằm chặt đứt sự chi viện của miền Bắc cho miền
Nam. Ngày 14/11/1972, 8 anh chị TNXP đang làm nhiệm vụ thông
đường thì máy bay Mỹ ập đến, họ vội chạy vào hang để tránh bom.
Khi khói bụi tan đi, cửa hang “Tám Cô” đã bị một khối đá khổng lồ
nặng hàng trăm tấn bịt kín. Mọi người chạy đến nơi, họ chỉ nghe
văng vẳng tiếng kêu cứu của đồng đội từ sau tảng đá.
Ba chiếc xe tăng được điều đến với hy vọng cứu thoát những
người trong hang. Xe tăng đồng loạt rú ga, dây cáp căng lên, bánh
xích cày vào đá tóe lửa nhưng tảng đá vẫn trơ trơ. Một phương án
khác được đưa ra: nổ mìn phá đá. Nhưng nếu thực hiện phương
án này, sức ép của lượng thuốc nổ để phá tảng đá khổng lồ chắc
chắn sẽ giết chết ngay lập tức những người trong hang.
Những ngày tiếp theo, đồng đội của 8 anh chị TNXP vẫn liên
tục quanh quẩn ở cửa hang. Họ mò tìm những khe hở, đường nứt
của khối đá để luồn ống bơm nước, bơm sữa, đổ cháo nhưng không
thành công. Sau 8 ngày đêm, các TNXP trong hang hy sinh…
Tên tuổi của 8 anh chị là Nguyễn Văn Huệ, Nguyễn Văn Phương,
Nguyễn Mậu Kỹ, Nguyễn Văn Vụ, Trần Tị Tơ, Lê Tị Mai, Đỗ Tị
Loan và Lê Tị Lương (đều quê ở huyện Hằng Hóa, tỉnh Tanh
Hóa, cùng lứa tuổi từ 20-25, cùng nhập ngũ ngày 20/6/1971, vào
đại đội TNXP 163 thuộc Ban 67).
Gần 24 năm sau, năm 1995, ta mở được cửa hang, tìm được hài
cốt các anh, các chị đưa về quê hương, còn Hang Tám Cô và nhà
bia tưởng niệm các anh, các chị được xây dựng khang trang, đã trở
thành điểm di tích lịch sử quan trọng trên con đường “Hai mươi
quyết thắng”.
