DƯƠNG KHUY (1910-1949), BÍ THƯ TỈNH ỦY MỸ THO
Dương Khuy sinh năm 1910 trong một gia đình nông dân ở làng Mỹ Long, quận Ba Tri (nay thuộc xã Lương Quới, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre). Sớm mồ côi mẹ, ông về ở nhà người bác cùng với ông nội là một ông thầy đồ, sau đó đi làm chú tiểu trong một ngôi chùa ở cù lao Dung (nay thuộc huyện Cù lao Dung, tỉnh Sóc Trăng). Năm 14 tuổi, học hết tiểu học, Dương Khuy rời chùa, đi theo một nhóm bán thuốc Sơn Đông, sống nay đây mai đó qua nhiều tỉnh, thành, đến tận miền Trung. Người chủ gánh thuốc Sơn Đông vốn là một người yêu nước, tiến bộ, đã dìu dắt, chỉ dạy Dương Khuy những điều hay, lẽ phải, gợi ý về tình hình đất nước. Năm 1925, Dương Khuy tham gia Thanh niên Cao vọng Đảng do Nguyễn An Ninh khởi xướng.
Tháng 4/1932, Dương Khuy được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương tại Chi bộ Tân Xuân và được phân công phụ trách các làng Lương Quới, Bình Hòa, Bình Thành. Năm 1933, ông bị địch bắt trên đường đi công tác. Chúng khám xét trên người và phát hiện tờ báo Cờ đỏ, cơ quan ngôn luận của Xứ ủy Nam kỳ nên ông bị đưa về Khám Lớn Sài Gòn. Tại tòa án đại hình của thực dân Pháp, ông bị kết án 4 năm tù giam và 10 năm biệt xứ.
Năm 1936, mãn hạn tù, nhưng vì bản án 10 năm biệt xứ, Dương Khuy không thể về lại quê Bến Tre nên đã cùng với người bạn tù là Đặng Văn Hiệp về làng Long Hưng, quận Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho bắt liên lạc với tổ chức Đảng ở địa phương và tiếp tục hoạt động cách mạng ở vùng Châu Thành, Chợ Gạo. Năm 1937, ông bị mật thám bắt lần thứ hai, bị kết án 2 năm tù, giam tại nhà tù Mỹ Tho, cho đến năm 1939 mới được thả ra. Thời gian này, tình hình thế giới và trong nước có nhiều chuyển biến lớn, đặc biệt là kế từ khi cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra. Dương Khuy trở về địa bàn hoạt động cũ ở quận Chợ Gạo, cũng là quê vợ, móc nối lại cơ sở và tiếp tục hoạt động cách mạng. Năm 1940, ông được Tỉnh ủy Mỹ Tho phân công về phụ trách Trưởng ban Khởi nghĩa quận Chợ Gạo.
Năm 1940, ông bị bắt trở lại trước khi cuộc khởi nghĩa Nam kỳ nổ ra (23/11/1940), bị đưa đi an trí ở Tà Lài, nơi rừng thiêng nước độc thuộc vùng Đồng Nai Thượng, tỉnh Biên Hòa (nay thuộc xã Tà Lài, huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai). Tại đây, ông sinh hoạt trong chi bộ Đảng của nhà tù cùng với các nhà cách mạng nổi tiếng khác như Trần Văn Giàu, Dương Quang Đông, Tô Ký, Nguyễn Công Trung, Nguyễn Tấu...
Cuối năm 1941, cùng với 4 đồng chí khác (trong đó có ông Nguyễn Văn Khước, người làng Đa Phước Hội, quận Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre), Dương Khuy tổ chức vượt ngục về làng Thới Thuận, một vùng tương đối hẻo lánh của quận An Hóa, tỉnh Mỹ Tho (nay là huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre), giả làm một người nông dân nghèo trồng cà để kiếm sống, vừa tiếp tục hoạt động cách mạng.
Đầu năm 1943, khi Ban Cán sự Tỉnh ủy Mỹ Tho được thành lập, Dương Khuy được cử làm Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho. Tháng 5/1943, ông làm Bí thư Liên tỉnh ủy miền Trung Nam Bộ (gồm các tỉnh Mỹ Tho, Gò Công, Tân An, Bến Tre, Trà Vinh và Vĩnh Long). Tháng 10/1943, trong một cuộc họp tại Mỹ Tho do ông Trần Văn Giàu chủ trì để thành lập Xứ ủy lâm thời Nam kỳ, Dương Khuy được cử làm Xứ ủy viên và cùng với Hà Huy Giáp, Nguyễn Văn Nguyễn, phụ trách các tỉnh Mỹ Tho, Tân An, Gò Công và Bến Tre.
Tháng 3/1945, Dương Khuy thay mặt Xứ ủy chủ trì hội nghị hợp nhất hai Tỉnh ủy bí mật ở Bến Tre, thành lập Tỉnh ủy Bến Tre thống nhất, chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền.
Ngày 15/5/1945, tại Hội nghị Tỉnh ủy Mỹ Tho được tổ chức ở xã Trung An, ông tiếp tục được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy.
Tháng 8/1945, cùng với Ban Cán sự Tỉnh ủy Mỹ Tho, Dương Khuy lãnh đạo nhân dân cướp chính quyền thắng lợi. Tháng 9/1945, trong trận càn tại làng Tân Bình Thạnh, quận Chợ Gạo, địch bắt được Dương Khuy ngay sau đêm ông về Chợ Gạo truyền đạt nghị quyết của Tỉnh ủy Mỹ Tho. Do có mật thám chỉ điểm, địch biết Dương Khuy là cán bộ lãnh đạo của tỉnh, nên chúng dùng mọi thủ đoạn vừa dụ dỗ, mua chuộc vừa tra tấn dã man. Nhưng trước sau ông vẫn giữ vững ý chí kiên cường, bất khuất của người cộng sản, một mực nhận mình là Trần Văn Khá như trong giấy tờ tùy thân mang theo. Tỉnh ủy Mỹ Tho cũng nhiều lần tổ chức giải thoát cho ông nhưng đều không thành. Cuối năm 1946, biết không khuất phục được ông, địch đã đem ông xử bắn tại làng Thanh Bình, quận Chợ Gạo (nay là xã Thanh Bình, huyện Chợ Gạo, tỉnh Mỹ Tho)). Ông hy sinh khi vừa mới 36 tuổi đời.
Dương Khuy là người có công lớn khôi phục tổ chức Đảng và phong trào cách mạng sau cuộc khởi nghĩa Nam kỳ (1940) và là người đóng vai trò chủ chốt trong Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Mỹ Tho và các tỉnh Trung Nam Bộ. Ông là một cán bộ xuất sắc, một chiến sĩ cộng sản kiên cường, trọn đời giữ vững khí tiết vì Đảng, vì dân, để lại tấm gương sáng ngời về ý chí, đạo đức và bản lĩnh cách mạng cho hậu thế noi theo. Để tưởng nhớ ông, hiện nay, ở thành phố Mỹ Tho có con đường mang tên Dương Khuy.
