Dương Minh Châu
Dương Minh Châu sinh ngày 09/3/1912 tại làng Ninh Thạnh, Tổng Hòa Ninh, huyện Châu Thành, xuất thân trong một gia đình nhà giáo thanh bạch, nền nếp.
Năm 1926, trong lúc theo học trung học tại Sài Gòn, ông đã tham dự các cuộc bãi khóa, truy điệu nhà yêu nước Phan Chu Trinh. Sau cuộc bãi khóa này, ông bị đuổi học một thời gian.
Hoàn thành bậc trung học, ông được nhận học bổng để ra Hà Nội thi vào trường Cao đẳng Luật khoa và đậu thủ khoa. Năm 1936, ông được giới sinh viên tín nhiệm bầu làm Hội trưởng Tổng hội sinh viên Đông Dương, rồi chủ nhiệm tuần báo viết bằng tiếng Pháp để bênh vực cho quyền lợi học sinh, sinh viên và đi dạy tư.
Năm 1938, ông tốt nghiệp Cử nhân luật loại xuất sắc. Pháp tìm mọi cách dụ dỗ ông gia nhập quốc tịch Pháp với lời hứa hẹn sẽ bổ nhiệm ông là Phó tỉnh trưởng ở một tỉnh miền Nam hoặc đưa sang Pháp học tiếp lấy bằng tiến sĩ nhưng ông từ chối. Không mua chuộc được ông, Pháp bổ dụng ông sang Cao Miên làm Tham tán Lục sự ở Tòa án Nam Vang (Thành phố Phnom Pênh). Lúc này, ông đã tham gia hoạt động yêu nước, bí mật liên hệ công tác với các tổ chức cách mạng ở Sài Gòn trong giai đoạn Nam Kỳ Khởi Nghĩa.
Trong những ngày tiền khởi nghĩa, ông về nước, bắt liên lạc với Xứ ủy Nam Kỳ và được phân công về Tây Ninh hoạt động trong Mặt trận Việt Minh. Ông tham gia khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám tại Tây Ninh. Sau đó, tham gia các hoạt động củng cố chính quyền xã, huyện và phụ trách cơ quan tuyên truyền của tỉnh.
Tháng 01/1946, ông được bầu vào Quốc hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và cũng trong năm này được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.
Tháng 5/1946, Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh được thành lập và củng cố. Ông được cử làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Tây Ninh.
Cuối tháng 01/1947, ông tham gia đoàn Đại biểu vào Tòa thánh Cao Đài Tây Ninh, tiếp xúc với những người đứng đầu đạo Cao Đài. Ông đã vạch trần âm mưu thâm độc của thực dân Pháp xâm lược “dùng giáo dân Cao Đài đánh Việt Minh”, “dùng người Việt đánh người Việt” và kêu gọi những người lãnh đạo Cao Đài cùng hợp tác kháng Pháp, giành lại độc lập cho nước nhà.
Ninh Điền là căn cứ kháng chiến của Tỉnh ủy Tây Ninh nên quân Pháp thường xuyên càn quét hòng tiêu diệt cách mạng. Năm 1947, chúng tổ chức một trận càn với quy mô lớn, có máy bay, tàu chiến yểm trợ, nhằm đánh bật các lực lượng kháng chiến của ta ra khỏi đất Ninh Điền.
Ngày 07/02/1947, đồng chí Dương Minh Châu với cương vị là Chủ tịch Ủy ban Hành chính Kháng chiến tỉnh Tây Ninh đã tổ chức, trực tiếp chiến đấu và anh dũng hi sinh tại Khu căn cứ Bến Cây Chò thuộc xã Ninh Điền, huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh. Sau khi Pháp rút quân, ông Nguyễn Văn Tánh (người chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày đã được Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tặng kỷ niệm chương) là người địa phương đã bí mật chôn cất đồng chí Dương Minh Châu tại rừng Cây Chò. Tháng 10/1990, sau 43 năm kể từ ngày Dương Minh Châu hy sinh, lãnh đạo tỉnh Tây Ninh và gia đình mới tìm ra được chính xác nơi chôn ông và tổ chức cải táng đưa thi hài ông về Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Tây Ninh.
Ông hy sinh nhưng vẫn sống mãi khi tên ông được đặt cho Chiến khu Dương Minh Châu, một trong 4 chiến khu lớn nhất ở Nam Bộ trong 2 cuộc kháng chiến.
Năm 1951, Tỉnh ủy và Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Tây Ninh đã quyết định lấy tên ông đặt cho tên huyện căn cứ: Huyện Căn cứ Dương Minh Châu.
Khu lưu niệm Dương Minh Châu là nơi gắn liền với cuộc đời cách mạng của anh hùng – liệt sĩ Dương Minh Châu, vị Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính đầu tiên của tỉnh Tây Ninh trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp./.
