Dương Thị Thu Hoài

Nụ cười chiến thắng

Có những nụ cười chỉ thoáng qua trong một khoảnh khắc, rồi tan vào năm tháng. Nhưng cũng có những nụ cười trở thành biểu tượng, vượt qua nhà tù, vượt qua bản án, vượt qua cả sự tàn bạo của chiến tranh để sống mãi trong lòng dân tộc.

Nụ cười của Võ Thị Thắng là một nụ cười như thế.

Chị sinh ra trên mảnh đất Long An giàu truyền thống cách mạng. Tuổi thơ của chị không chỉ có những cánh đồng, dòng sông, mái nhà quê hương, mà còn có cả tiếng súng, những cuộc truy lùng, những đêm cán bộ phải hoạt động bí mật, những người dân âm thầm nuôi giấu cách mạng giữa hiểm nguy.

Từ rất sớm, Võ Thị Thắng đã đi theo con đường yêu nước. Khi nhiều bạn bè cùng trang lứa còn hồn nhiên với tuổi học trò, chị đã biết đưa thư, làm liên lạc, tham gia phong trào thanh niên, học sinh, sinh viên và hoạt động bí mật trong lòng đô thị.

Tuổi trẻ của chị không bình yên.

Đó là tuổi trẻ của những lần đi trong bóng tối, giữ trong lòng những bí mật lớn lao. Là tuổi trẻ của những nhiệm vụ thầm lặng nhưng đầy hiểm nguy. Là tuổi trẻ phải luôn đối mặt với sự theo dõi, bắt bớ, tra tấn và cái chết có thể đến bất cứ lúc nào.

Nhưng chị không lùi bước.

Bởi trong trái tim người con gái ấy có một niềm tin rất sáng: đất nước nhất định sẽ độc lập, miền Nam nhất định sẽ được giải phóng, Nhân dân nhất định sẽ có ngày sống trong hòa bình, tự do.

Năm 1968, Võ Thị Thắng bị bắt.

Những ngày trong nhà tù là những ngày khắc nghiệt. Kẻ thù dùng đòn roi, lời đe dọa và bản án nặng nề để khuất phục một người con gái trẻ. Chúng muốn chị sợ hãi. Chúng muốn chị cúi đầu. Chúng muốn chị tin rằng tuổi xuân của mình sẽ bị chôn vùi sau song sắt.

Rồi trước tòa, chị bị kết án 20 năm tù.

Hai mươi năm — một con số dài đến lạnh người. Hai mươi năm có thể lấy đi tuổi trẻ, tình yêu, những ước mơ, những tháng ngày đẹp nhất của một đời người. Với một người con gái còn rất trẻ, bản án ấy không chỉ là sự giam cầm thân thể, mà còn là âm mưu dập tắt tinh thần.

Nhưng Võ Thị Thắng đã không khóc.

Chị mỉm cười.

Nụ cười ấy làm kẻ thù bối rối. Bởi đó không phải là nụ cười của sự coi thường cái chết một cách nhẹ dạ. Đó là nụ cười của niềm tin. Niềm tin rằng chính nghĩa sẽ thắng. Niềm tin rằng những nhà tù kia rồi sẽ mở cửa. Niềm tin rằng những kẻ đang kết án chị sẽ không thể giữ mãi quyền lực trên một dân tộc biết đứng lên đấu tranh.

Người ta vẫn nhắc đến câu nói đầy khí phách của chị trước bản án: “Liệu chính quyền các ông có tồn tại đến 20 năm để bỏ tù tôi không?”

Câu nói ấy ngắn gọn, nhưng mạnh hơn mọi lời biện hộ. Nó là bản lĩnh của một người chiến sĩ. Là niềm tin của một thế hệ. Là tiếng nói của tuổi trẻ miền Nam trong những năm tháng khốc liệt nhất.

Sau đó, chị bị đưa vào nhà tù. Những tháng năm tù đày tiếp tục thử thách sức chịu đựng của người nữ chiến sĩ. Nhưng nhà tù không thể làm tắt nụ cười ấy. Xiềng xích không thể khóa được niềm tin ấy. Đòn roi không thể làm phai nhạt lý tưởng mà chị đã chọn.

Và rồi lịch sử đã trả lời.

Chị không phải chịu hết bản án 20 năm. Sau Hiệp định Paris, chị được trao trả tự do. Ngày trở về, chị không chỉ là một người tù chính trị được giải phóng, mà còn là biểu tượng của tinh thần bất khuất Việt Nam.

Câu chuyện về Võ Thị Thắng khiến chúng ta xúc động bởi vẻ đẹp rất đặc biệt: vẻ đẹp của một người phụ nữ trẻ trung, dịu dàng nhưng kiên cường; một con người có thể bị giam giữ thân thể nhưng tâm hồn vẫn tự do; một chiến sĩ có thể đứng trước bản án nặng nề mà vẫn nở nụ cười chiến thắng.

Hôm nay, đất nước đã hòa bình. Những nhà tù, phiên tòa, bản án năm xưa đã lùi vào lịch sử. Nhưng nụ cười của Võ Thị Thắng vẫn còn đó, như một lời nhắc nhở với thế hệ trẻ hôm nay: đừng bao giờ sống thiếu niềm tin, thiếu lý tưởng, thiếu trách nhiệm với quê hương.

Noi gương chị không phải là đi vào nhà tù hay đối mặt với bản án như năm xưa. Noi gương chị là biết sống bản lĩnh trước khó khăn, biết giữ niềm tin trước thử thách, biết yêu nước bằng học tập, lao động, sáng tạo, trung thực và cống hiến.

Võ Thị Thắng đã để lại cho lịch sử một nụ cười.

Một nụ cười không run sợ.

Một nụ cười không khuất phục.

Một nụ cười của người con gái Việt Nam tin chắc vào ngày chiến thắng.

Giữa thời hoa lửa, có một nụ cười đã đi qua bóng tối của nhà tù để trở thành ánh sáng trong lòng dân tộc.

Nụ cười ấy mang tên Võ Thị Thắng.