Dương Thị Xuân Quý – Một đời gửi lại tuổi xuân

Có những người đi qua chiến tranh bằng những chiến công được ghi vào sử sách. Nhưng cũng có những người lặng lẽ để lại tuổi trẻ của mình giữa chiến trường, để rồi tên tuổi chỉ được biết đến qua những trang sách, những dòng nhật ký và ký ức của những người từng gặp họ.

Dương Thị Xuân Quý là một người như thế.

Bà sinh ngày 19 tháng 4 năm 1941 tại phố Hàng Bông, Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống yêu nước và văn hóa. Từ khi còn trẻ, bà đã lựa chọn con đường viết báo, viết văn. Năm 1961, bà trở thành phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam. Những bài viết và truyện ngắn của bà dần được bạn đọc biết đến.

Nhưng Xuân Quý không muốn chỉ đứng từ xa để viết về chiến tranh.

Bà muốn tận mắt nhìn thấy cuộc sống của những con người đang ngày ngày sống giữa bom đạn. Bà muốn viết về họ bằng những gì mình thực sự chứng kiến, thực sự trải qua.

Và rồi, năm 1968, Xuân Quý tình nguyện vào chiến trường miền Nam, nhận nhiệm vụ làm phóng viên tại Tạp chí Văn nghệ Giải phóng Trung Trung Bộ thuộc Khu 5.

Quyết định ấy không hề dễ dàng.

Bởi khi ấy, Xuân Quý đã là một người mẹ.

Con gái nhỏ của bà còn rất bé. Chồng bà, nhà thơ Bùi Minh Quốc, cũng đã vào chiến trường trước đó. Để thực hiện quyết tâm đi B, bà phải gửi con cho mẹ chăm sóc.

Có lẽ, đối với một người mẹ, không có sự chia xa nào dễ dàng.

Nhưng Xuân Quý vẫn lên đường.

Chiếc ba lô trên vai người phụ nữ nhỏ bé ấy không chỉ có những vật dụng cần thiết cho hành trình vượt Trường Sơn. Trong đó còn có những trang giấy, những suy nghĩ và khát vọng của một người cầm bút.

Chiến trường Khu 5 đón bà bằng những tháng ngày vô cùng gian khổ. Bà phải sống giữa điều kiện thiếu thốn, thường xuyên đi gùi gạo, gùi sắn, đối mặt với bệnh tật và những trận bom pháo. Thế nhưng, ngay trong hoàn cảnh ấy, bà vẫn viết. Những con người bình dị nơi chiến trường trở thành nhân vật trong những trang văn của bà.

Bà viết về những người phụ nữ.

Viết về những con người bình thường nhưng phi thường.

Viết về cuộc sống giữa chiến tranh.

Và viết bằng tất cả những gì mình đã chứng kiến.

Có những trang viết chưa kịp hoàn thành.

Có những câu chuyện còn dang dở.

Có những dự định văn chương mãi mãi không thể thực hiện.

Ngày 8 tháng 3 năm 1969, khi mới 28 tuổi, Dương Thị Xuân Quý hy sinh tại Quảng Nam trong một trận càn quét của địch.

Bà ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Ra đi khi con gái vẫn còn thơ bé.

Ra đi khi sự nghiệp văn chương đang ở phía trước.

Và ra đi khi những trang viết vẫn còn dang dở.

Sau này, chồng bà – nhà thơ Bùi Minh Quốc – đã viết những câu thơ tưởng niệm người vợ của mình, trong đó có hình ảnh “đất lành Duy Xuyên”, nơi bà đã nằm lại.

Nhưng điều khiến câu chuyện về Dương Thị Xuân Quý trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở sự hy sinh.

Đó còn là câu chuyện về một người phụ nữ trẻ đứng trước sự lựa chọn giữa cuộc sống riêng và trách nhiệm với đất nước.

Bà hoàn toàn có thể tiếp tục cuộc sống của một nữ nhà báo ở Hà Nội. Bà có thể ở bên con, chờ ngày chồng trở về. Nhưng bà đã lựa chọn đi vào nơi gian khổ nhất, bởi bà tin rằng người cầm bút cũng cần có mặt ở nơi lịch sử đang diễn ra.

Có lẽ bà đã hiểu rằng mình có thể không kịp viết hết những gì muốn viết.

Nhưng bà vẫn viết.

Có thể bà đã hiểu rằng mình có thể không trở về.

Nhưng bà vẫn lên đường.

Ngày hôm nay, chiến tranh đã lùi xa.

Những con đường Trường Sơn năm xưa đã trở thành những con đường của hòa bình. Những đứa trẻ sinh ra sau chiến tranh có thể đến trường, có thể theo đuổi ước mơ, có thể sống một cuộc đời bình yên.

Còn Dương Thị Xuân Quý mãi mãi dừng lại ở tuổi 28.

Nhưng những trang viết của bà vẫn còn đó. Tác phẩm “Hoa rừng”, cùng nhiều truyện ngắn và bút ký của bà, trở thành một phần ký ức văn học về những năm tháng chiến tranh. Năm 2007, bà được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật.

Câu chuyện của Dương Thị Xuân Quý khiến chúng ta hiểu rằng, “thời hoa lửa” không chỉ được làm nên bởi những người cầm súng.

Có những người cầm bút.

Có những người cứu chữa.

Có những người mở đường.

Có những người vận chuyển lương thực.

Và có những người mẹ, người cha đã gửi lại tình riêng để đi về phía đất nước đang cần họ.

Dương Thị Xuân Quý đã gửi lại tuổi xuân của mình ở Quảng Nam.

Nhưng đổi lại, bà để lại cho thế hệ sau một câu chuyện về lòng can đảm, về tình yêu quê hương và về một tuổi trẻ đã sống hết mình cho điều mà mình tin tưởng.

Hai mươi tám năm là một đời người ngắn ngủi. Nhưng có những tuổi trẻ tuy ngắn, lại đủ sức sống mãi trong ký ức của một dân tộc.

Và có lẽ, đó chính là ý nghĩa đẹp nhất của hai chữ “hoa lửa” – những con người đã nở rực rỡ giữa những năm tháng khắc nghiệt nhất của lịch sử, rồi hóa thành ký ức để những thế hệ sau được sống trong hòa bình.