DƯƠNG THỊ XUÂN QUÝ – NGƯỜI MẸ TRẺ MANG NGÒI BÚT VÀO CHIẾN TRƯỜNG
DƯƠNG THỊ XUÂN QUÝ – NGƯỜI MẸ TRẺ MANG NGÒI BÚT VÀO CHIẾN TRƯỜNG
Có những người đi qua chiến tranh bằng tiếng súng. Có những người góp sức bằng những chuyến tải thương, những cung đường hành quân. Và cũng có những người mang theo một thứ vũ khí đặc biệt: ngòi bút.
Dương Thị Xuân Quý là một người như thế.
Sinh ngày 19 tháng 4 năm 1941 tại Hà Nội, Xuân Quý sớm đến với nghề báo, nghề văn. Từ năm 1961, bà công tác tại Báo Phụ nữ Việt Nam. Nhưng giữa những năm tháng chiến tranh ngày càng ác liệt, người nữ phóng viên trẻ ấy không muốn chỉ đứng từ xa để viết về chiến trường.
Năm 1965, bà tình nguyện xin được vào miền Nam.
Trong những trang nhật ký và tư liệu còn lại, có thể thấy rõ khát vọng được đến những nơi chiến đấu và cuộc sống của nhân dân đang diễn ra khốc liệt nhất.
Nhưng Xuân Quý không chỉ là một nhà báo.
Bà còn là một người mẹ.
Năm 1966, bà sinh con gái Bùi Dương Hương Ly. Đứa trẻ nhỏ là niềm hạnh phúc của người mẹ trẻ. Thế nhưng tháng 4 năm 1968, Xuân Quý gửi con lại cho gia đình chăm sóc để lên đường vào chiến trường.
Đó hẳn là một cuộc chia tay không dễ dàng.
Một người mẹ rời xa đứa con còn nhỏ.
Một người phụ nữ rời mái nhà.
Một nhà văn rời Hà Nội để đến với nơi bom đạn đang diễn ra từng ngày.
Tháng 7 năm 1968, Xuân Quý có mặt tại chiến trường Trung Trung Bộ, nhận nhiệm vụ làm phóng viên Tạp chí Văn nghệ Giải phóng Trung Trung Bộ.
Từ đây, những trang viết của bà được hình thành giữa cuộc sống chiến trường. Bà đến với những người lính, những người dân, những vùng đất đang chịu đựng chiến tranh. Những điều chứng kiến trở thành chất liệu cho văn chương.
Bà viết “Chỗ đứng”, “Gương mặt thách thức”, “Hoa rừng” – những tác phẩm góp phần lưu giữ hình ảnh con người trong những năm tháng chiến tranh.
Nhưng cuộc đời người nữ nhà văn ấy đã dừng lại quá sớm.
Đêm 8 tháng 3 năm 1969, trong một trận càn tại khu vực Duy Xuyên, Quảng Nam, Dương Thị Xuân Quý hy sinh khi mới 27 tuổi.
Ngày 8 tháng 3 vốn là ngày người ta dành những lời yêu thương cho phụ nữ.
Nhưng năm ấy, giữa đất Quảng Nam, một người phụ nữ đã nằm lại.
Không phải trên sân khấu.
Không phải giữa những trang sách.
Mà giữa chiến trường mà bà đã tự nguyện bước vào.
Sau khi Xuân Quý hy sinh, chồng bà – nhà thơ Bùi Minh Quốc – đã viết những dòng thơ tưởng nhớ người vợ của mình. Những tư liệu, thư từ và nhật ký còn lại sau này tiếp tục giúp thế hệ sau hiểu hơn về cuộc đời và tâm hồn của người nữ nhà văn ấy.
Điều khiến câu chuyện Dương Thị Xuân Quý trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở sự hy sinh.
Đó còn là câu chuyện về một người mẹ trẻ đã sống trong một thời đại mà mỗi lựa chọn đều có thể phải trả giá bằng cả cuộc đời.
Chị có một gia đình để yêu thương.
Có một đứa con nhỏ để nhớ mong.
Có một sự nghiệp văn chương đang ở phía trước.
Nhưng chị vẫn lựa chọn đến với chiến trường, bởi chị muốn tận mắt chứng kiến, viết và ghi lại cuộc sống của con người trong những năm tháng khốc liệt ấy.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.
Chiến tranh đã lùi xa.
Nhưng cái tên Dương Thị Xuân Quý vẫn còn được nhắc đến trong lịch sử văn học Việt Nam như một nhà văn, nhà báo đã đem tuổi trẻ và ngòi bút của mình đến với chiến trường.
Năm 2007, bà được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật.
Có lẽ, điều còn lại sâu sắc nhất từ câu chuyện của Dương Thị Xuân Quý là hình ảnh một người phụ nữ trẻ đứng giữa hai tình yêu lớn: tình yêu dành cho gia đình và tình yêu dành cho quê hương.
Chị đã không có cơ hội trở về để nhìn thấy con gái trưởng thành.
Nhưng những trang viết, những lá thư và ký ức về chị vẫn còn.
Và mỗi khi đọc lại câu chuyện ấy, người ta có thể hiểu thêm một điều về “thời hoa lửa”:
Đằng sau mỗi con người bước vào chiến trường là một cuộc đời riêng, một gia đình riêng, những ước mơ riêng.
Họ cũng biết yêu thương, biết nhớ nhà, biết sợ mất mát.
Nhưng trong những năm tháng đặc biệt của lịch sử, họ đã chọn cống hiến phần tuổi trẻ của mình cho đất nước.
Dương Thị Xuân Quý đã gửi lại tuổi xuân nơi đất Quảng, nhưng để lại cho các thế hệ sau một di sản không chỉ bằng những trang văn, mà còn bằng chính câu chuyện về cuộc đời mình.
