Dương Thị Xuân – tuổi hai mươi ở lại với lịch sử
Chiến tranh đã qua đi, thời gian và lịch sử đã ghi lại những năm tháng hào hùng, oanh liệt của cả dân tộc Việt Nam trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc. Các thế hệ người Việt Nam đã in sâu trong tâm thức của mình sự hy sinh của những con người anh hùng, kiên trung, họ không tiếc máu xương và đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ. Đặc biệt là sự hy sinh khi đang làm nhiệm vụ của 10 cô gái thanh niên xung phong tại Ngã ba Đồng Lộc. Ngã ba Đồng Lộc – địa danh đã trở thành huyền thoại và linh thiêng, các chị Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc,… và Dương Thị Xuân đang yên nghỉ – những cái tên đã trở nên quen thuộc, thân thương và ấm áp trong tim hàng triệu người dân Việt Nam.
Sinh ra và lớn lên ở vùng quê Đức Tân – Đức Thọ, trong một gía đình đông con, chị Xuân sớm ý thức được trách nhiệm người chị cả của mình. Là con gái đầu lòng nên Xuân khá vất vả. Bố làm thợ mộc, mẹ bận bịu với nghề bán hến ở chợ. Nhiều khi Xuân phải nghỉ học để trông nhà, trông em. Xuân hiền hậu, nhu mì, mẹ mắng không bao giờ cãi lại.
Học hết lớp 7, Xuân xin cha mẹ cho đi làm trên nhà máy đường Sông Lam gần Rú Thành. Sống cuộc đời công nhân, Xuân phổng phao và đẹp hẳn lên. Xuân chăm làm, chịu khó học hành, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ nên được nhà máy nhiều lần khen thưởng. Năm 1965-1966, Xuân được thưởng chiếc áo lụa hoa rất đẹp, thỉnh thoảng mới diện đôi chút. Nhằm ngăn chặn sự tiếp tế của hậu phương lớn miền Bắc cho chiến trường miền Nam, nhà máy đường Sông Lam bị giặc Mỹ tàn phá, công nhân phải tạm chuyển đi làm việc khác. Xuân tham gia vào TNXP. Ra đi Xuân vẫn nhớ ngọn núi Thành cao chót vót bên nhà máy, nhớ Ngã ba Sông Lam và Sông La, nhớ khu nhà tập thể bên sườn núi đất.
Dương Thị Xuân từng làm công nhân tại Nhà máy đường Sông Lam. Khi chiến tranh ác liệt, chị tình nguyện tham gia thanh niên xung phong.
Ở Đồng Lộc, Xuân cùng đồng đội làm việc trên tuyến đường bị bom đánh phá liên tục.
Ngày 24/7/1968, chị hy sinh khi đang làm nhiệm vụ.
Mười cô gái Đồng Lộc đều còn rất trẻ. Họ ra đi khi chưa kịp thực hiện những ước mơ bình dị của tuổi thanh xuân. Chính vì vậy, hình ảnh mười cô gái đã trở thành một biểu tượng sâu sắc về tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.
