DUY TÂN
Vua Duy Tân (1900 – 1945) là vị vua trẻ của triều Nguyễn, nổi tiếng với tinh thần yêu nước nồng nàn. Ông từng lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống Pháp năm 1916, dù thất bại nhưng đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử dân tộc.
Trong lịch sử nhà Nguyễn, vua Duy Tân là một vị vua trẻ tuổi nhưng có lòng yêu nước vô cùng nồng nàn. Ông tên thật là Nguyễn Phúc Vĩnh San, sinh năm 1900, là con trai của vua Thành Thái – một vị vua cũng nổi tiếng chống Pháp. Năm 1907, khi mới 7 tuổi, ông được đưa lên ngôi vua, lấy niên hiệu Duy Tân.
Tuy còn nhỏ tuổi, nhưng vua Duy Tân đã sớm bộc lộ tinh thần phản kháng lại sự đô hộ của thực dân Pháp. Ông thường mặc đồ giản dị, đi sâu vào đời sống nhân dân để hiểu rõ nỗi khổ của dân. Vua còn bí mật liên lạc với các nhà yêu nước, bàn kế hoạch khởi nghĩa chống Pháp. Có lần, khi giặc Pháp hỏi về việc đôi bàn tay nhà vua bị bẩn do nghịch đất, ông đã khéo léo trả lời: “Nước bẩn thì lấy tay mà rửa, nhưng tay bẩn thì lấy nước mà rửa” – một câu nói mang ngụ ý sâu cay về việc cứu nước, thể hiện trí tuệ và lòng yêu nước của ông.
Năm 1916, vua Duy Tân cùng Trần Cao Vân, Thái Phiên và nhiều sĩ phu yêu nước khác tổ chức cuộc khởi nghĩa chống Pháp. Tuy nhiên, cuộc khởi nghĩa không thành, ông bị thực dân Pháp bắt và sau đó bị lưu đày sang đảo Réunion (thuộc Pháp). Dù sống nơi đất khách, vua Duy Tân vẫn giữ tinh thần yêu nước, tham gia hoạt động chống phát xít Đức trong Thế chiến II. Năm 1945, ông qua đời trong một vụ tai nạn máy bay tại Trung Phi, hưởng dương 45 tuổi.
